Birleşik Krallık: Ana partiler Trumpçı popülist Farage'ı ara seçimde "çöp kutusu"yla baş başa bıraktı
Reform UK lideri Nigel Farage, 5 milyon pound'luk mali desteği beyan etmeme suçlamasıyla ilgili parlamento soruşturması sürerken temmuzda istifa etti ve Clacton'da ara seçime gitti. İşçi Partisi, Muhafazakâr Parti, Liberal Demokratlar ve Yeşiller Farage'ın etik denetimini güven oylamasına dönüştürme girişimine meşruiyet kazandırmamak için aday çıkarmadı. 34 adayın yarıştığı seçimde Farage yüzde 63,3 ile kazanırken, parodi karakter Count Binface yüzde 26,9 ile ikinci oldu. Bu sıra dışı seçim, Birleşik Krallık'taki siyasal yeniden yapılanma sürecinde gerçekleşti. 2025 başında anketlerde birinci olan Reform UK, Andy Burnham'ın İşçi Partisi liderliğinden sonra geriledi. Ağustos başı anketleri İşçi Partisi, Reform UK ve Muhafazakâr Parti arasında üçlü bir rekabete işaret ediyor. Reform UK parlamentoda 8 milletvekiliyle temsil edilse de göç ve milliyetçilik gibi konularda siyasi gündemi belirlemeye devam ediyor.
İngiltere'nin Essex bölgesi, Clacton seçim çevresindeki ara seçim, sonucundan çok yapılma nedeni ve başlıca siyasi partilerin seçimi boykot etmesi nedeniyle Birleşik Krallık siyasetinin sıra dışı mücadele alanlarından biri hâline geldi.
Birleşik Krallığın Avrupa Birliği'nde çıkması kampanyasıyla tanınan "Reform UK" lideri Nigel Farage, Parlamento Standartlar Komiserliği'nin 5 milyon pound tutarındaki mali desteği beyan etmemesi nedeniyle hakkında başlattığı soruşturması sürerken temmuzda milletvekilliğinden istifa etmişti.
Farage, aynı seçim çevresinde yeniden aday olarak hakkındaki tartışmayı seçmenlerin hakemliğine götürmeyi ve siyasi meşruiyetini parlamentoda aklanarak değil, seçmen desteğiyle teyit etmeyi amaçlıyordu. Farage aleyhindeki iddiaları reddediyor. Parlamento soruşturması ara seçim süresince durmuştu. Yeniden seçilmesinin ardından kaldığı yerden devam edecek.
Ana partiler oyuna katılmadı
Ancak İşçi Partisi, Muhafazakâr Parti, Liberal Demokratlar ve Yeşiller Farage'ın açtığı yarış için aday çıkarmadılar. Ana partiler, seçim boykotunun seçme ve seçilme hakkının reddi olmadığını; Farage'ın parlamentodaki etik denetimi kişisel bir güven oylamasına dönüştürme girişimine siyasal meşruiyet kazandırmama tutumu olarak savundular. İşçi Partisi ve Liberal Demokratlar ara seçimi pahalı ve gereksiz bir siyasi gösteri olarak niteledi.
Ana partiler çekildi, "çöp kutusu" gerçek rakibe dönüştü
Boykot, seçim yarışını usulen ortadan kaldırmadı; ancak geleneksel parti rekabeti büyük ölçüde sahneden çekildi.
Clacton'da rekor sayıda 34 aday yarıştı. Bunların çoğunu bağımsızlar, küçük siyasi oluşumlar ve parodi adaylar oluşturdu. Farage'ın en yakın rakibi Birleşik Krallık seçimlerinin tanınmış parodi karakterlerinden Count Binface oldu. Komedyen Jon Harvey'in başında çöp kutusunu andıran siyah bir kask ile canlandırdığı ve kendisini Sigma IX gezegeninden gelen "galaksiler arası uzay savaşçısı" olarak tanıttığı Binface, ciddi siyasal eleştirileri absürt vaatlerle birleştiren uzun soluklu bir İngiliz hiciv geleneğinin temsilcisi.
Gerçi, Count Binface yarışta beklenmedik ölçüde güçlü bir sonuç da aldı. Farage 22 bin 239 oyla yüzde 63,3'e ulaşırken, Binface 9 bin 455 oy ve yüzde 26,9 ile ikinci oldu. Katılım yüzde 44,4'te kaldı; bu oran 2024 genel seçimindeki yüzde 58,7'lik Clacton katılımının yaklaşık 14 puan altında.
Binface'in yaklaşık her dört seçmenden birinin oyunu alması, ana partilerin bir şarlatan siyasetçi karşısında bıraktığı siyasal boşluğun bir bölümünü gerçek bir siyasal tavırla doldurduğunu da gösterdi.
Birleşik Krallık'ta siyaset yeniden üçlü yarışa dönüyor
Clacton'daki sıra dışı seçim, Birleşik Krallık’taki daha geniş bir siyasal yeniden yapılanma sürecinin ortasında gerçekleşti.
2024 genel seçimlerinden sonra hızla yükselen Reform UK, 2025 ve 2026'nın ilk aylarında birçok ankette ülkenin birinci partisi konumuna yükseldi. Temmuz başındaki Opinium araştırmasında Reform UK yüzde 24 ile ilk sıradayken, İşçi Partisi yüzde 19, Muhafazakâr Parti ise yüzde 18'deydi. Yeşillerin yüzde 16'ya çıkması da geleneksel iki partili sistemdeki çözülmenin boyutunu gösteriyordu.
Ancak 20 Temmuz'da Andy Burnham'ın Başbakan ve İşçi Partisi lideri olmasının ardından tablo değişmeye başladı. Reuters'ın aktardığı Survation araştırmasında İşçi Partisi yüzde 26'ya yükselirken Reform UK yüzde 24'e geriledi. More in Common araştırması İşçi Partisi'ni yüzde 28 ile önde gösterirken, YouGov iki partiyi yüzde 22'de eşitledi. Burnham'ın yaşam maliyetine yönelik ekonomideki ilk adımları ve Keir Starmer dönemine kıyasla daha yüksek kişisel popülaritesi, İşçi Partisi'ne kısa sürede bir ivme kazandırdı.
Ağustos başındaki farklı anket ortalamaları da artık Reform UK'nin tek başına belirgin üstünlüğünden çok, İşçi Partisi, Reform UK ve Muhafazakâr Parti arasında üç kutuplu bir rekabete işaret ediyor. PollCheck'in 1 Ağustos tarihli yedi anket ortalamasında İşçi Partisi yüzde 25,9, Reform UK yüzde 23,7, Muhafazakâr Parti yüzde 19,9; Yeşiller ve Liberal Demokratlar ise yaklaşık yüzde 11'er düzeyinde görünüyor.
Bu tablo, Reform UK etkisinin sona erdiği anlamına gelmiyor. Parti Westminster'da yalnızca 8 milletvekiliyle temsil edilmesine rağmen göç, milliyetçilik ve kültür savaşları başta olmak üzere ülkenin siyasal gündemini belirleme kapasitesini koruyor. Farage da Muhafazakâr Parti üzerindeki baskısını sürdürerek İngiliz sağının yönelimini etkilemeyi sürdürüyor.
(AEK)
