İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir’in hazırladığı Dünya Hava Kalitesi Raporu’na göre, bu yıl 143 ülke ve 9 bin 446 şehirdeki izleme istasyonlarından elde edilen PM2,5 verileri analiz edildi.
Rapor, kentlerin yalnızca yüzde 14’ünün Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) hava kirliliği yönergelerine uyduğunu ortaya koydu.
Orman yangınları ve iklim değişikliği nedeniyle küresel hava kalitesindeki iyileşme durma noktasına gelirken, bazı bölgelerde sınırlı iyileşmeler görülüyor. Öte yandan, küresel nüfusun çok küçük bir kısmı yerel ve gerçek zamanlı hava kalitesi verilerine erişebiliyor.
Öne çıkanlar
Rapordan öne çıkan bulgular şöyle:
- Türkiye’nin 2024 raporunda 15.3 olan PM2.5 değeri 19.2’ye yükseldi. Bu yükseliş 2024’te en kirli havası olan ülkelerde 67. sırada olan Türkiye’yi 39. sıraya taşıdı.
- Başkentler sıralamasında Ankara 11.4 PM2.5 değeriyle 80. sırada yer aldı.
- Türkiye, Avrupa’da hava kirliliği en yüksek dördüncü ülke oldu. İlk üç sırada Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan yer aldı.
- Avrupa’da hava kirliliğin en yüksek görüldüğü yerlerin başında ise Iğdır (64.4) geliyor. 2. sıradaki Buca (51.5), 4. sıradaki Gödekli (33.7), 6. sıradaki Konya (31.1) ve 8. sıradaki Düzce (30.5 μg/m³) ile Avrupa’da hava kirliliği en yüksek 10 yerin 5’i Türkiye’de yer alıyor.
- Küresel şehirlerin yalnızca yüzde 14’ü, DSÖ’nün yıllık 5 μg/m³’lük PM2,5 kılavuz değerini karşıladı; bu oran bir önceki yıl yüzde 17 idi.
- Sadece on üç ülke ve bölge WHO yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşıladı: Fransız Polinezyası, Porto Riko, ABD Virjin Adaları, Barbados, Yeni Kaledonya, İzlanda, Bermuda, Réunion, Andorra, Avustralya, Grenada, Panama ve Estonya.
- 143 ülke, bölge ve toprağın 130’u (yüzde 91) DSÖ’nün yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşılayamadı.
- Hava kirliliğinin en yüksek olduğu beş ülke Pakistan (67,3 μg/m³), Bangladeş (66,1 μg/m³), Tacikistan (57,3 μg/m³), Çad (53,6 μg/m³) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (50,2 μg/m³) oldu
- Hindistan'ın Loni kenti, yıllık ortalama 112,5 μg/m³ PM2,5 konsantrasyonu ile en kirli şehir oldu; bu, 2024'e göre yaklaşık %23'lük bir artış ve WHO kılavuz değerinin 22 katından fazlası.
- Güney Afrika’nın Nieuwoudtville kenti, yıllık ortalama PM2,5 konsantrasyonu 1,0 μg/m³ ile dünyanın en temiz şehri oldu.
“Hava kirliliğinin bir yıllık yükü 138 milyar dolar”
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, Türkiye’nin Avrupa’da hava kirliliği en yüksek dördüncü ülke olmasını ve Avrupa’daki en kirli 10 yerin beşinin Türkiye’de bulunmasının endişe verici olduğunu söyledi.
Hava kirliliğinin birincil sorumluları arasında yer alan fosil yakıtlara işaret ederek fosil yakıtlardan çıkışın önemine değinen Alpay, şöyle konuştu:
“Türkiye, 2025 raporunda endişe verici bir yükseliş gösteriyor. Ülkeler arasındaki sıralaması bir yılda 67. sıradan 39. sıraya taşındı. Bununla birlikte Avrupa’daki en kirli 10 yerden beşinin Türkiye’de olması temiz hava için mücadelede kaybedecek zamanımızın olmadığını gösteriyor. Ancak Türkiye’de hava kirliliği halen düzenli ve yeterli olarak ölçülmüyor. Yapılan çalışmalar yalnızca Afşin-Elbistan’daki termik santrallerin hava kirliliğine bağlı olarak en az 17 bin erken ölüme neden olduğunu gösteriyor. Bu nedenle hava kirliliği ile mücadelede atılması gereken adımlardan biri de ciddi sağlık sorunlarına yol açan kömür başta olmak üzere fosil yakıt kullanımının kademeli olarak sonlandırılmasıdır.”
Rapora buradan erişebilirsiniz. (TY)
