Avrupa'da sıcak hava felaketi: Onlarca insan sıcakta ya da serinlemeye çalışırken öldü

25 Haziran Perşembe günü Avrupa, son yılların en ağır erken yaz sıcak hava felaketlerinden biriyle karşılaştı.

İngiltere’de haziran ayı sıcaklık rekoru kırıldı.

Fransa’da hastaneler sıcak çarpması vakalarıyla zorlanmaya başladı, binlerce okul kapandı ya da ders saatlerini kısalttı.

İtalya’da açık havada çalışma yasakları uygulanmaya başladı.

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), sıcak dalgasının milyonlarca insanı etkilediğini, ekonomik faaliyetlerden altyapıya, tarımdan ekosistemlere kadar geniş bir alanda zincirleme olumsuz sonuçlar doğurduğunu bildirdi.

Sıcaklardan kaçarken ölüme yakalandılar

Reuters’in aktardığı bilançoya göre Fransa’da sıcaklardan kaçmak için suya giren en az 48 kişi boğularak; üç küçük çocuk ise iki ayrı olayda otomobillerde maruz kaldıkları aşırı sıcak nedeniyle öldü.

Almanya’da da geçtiğimiz haftadan bu yana 20’yi aşkın insan suda boğulma vakalarında öldü.

İtalya’da haber ajanslarına ulaşan bilgilere göre, çarşamba günü sıcakla bağlantılı olaylarda 5 kişi yaşamını yitirdi. Henüz kıta ölçeğinde birleştirilmiş bir “ısıya bağlı ölüm” bilançosu yayımlanmadığı için ölümler parçalı ve dağınık olarak izlenebiliyor.

Tüm haziran ayı sıcaklık rekorları kırıldı

Felaket yalnızca yüksek gündüz sıcaklıklarından ötürü değil, geceleri de sıcaklıkların düşmemesinden ötürü özgül bir karakter gösteriyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü’ne göre Fransa 24 Haziran’da ölçüm tarihinin en sıcak gününü yaşadı; ulusal ortalama sıcaklık 30 °C'ye çıktı, batıda Pulluau’da sıcaklık 43,8 °C'ye ulaştı. İspanya, 23 ve 24 Haziran’da en sıcak haziran günlerini yaşadı. İngiltere’de 36 °C üzerindeki sıcaklıklarla haziran rekoru yenilendi. Paris’te sıcaklık çarşamba günü 40,9 °C'ye çıktı; İngiltere Meteoroloji Ofisi güney İngiltere için kırmızı aşırı sıcak uyarısını üç gün üst üste uzattı.

Omega (Ω) Bloku

Meteorologlara göre yüksek sıcaklık dalgasının gerisinde “Omega bloku” denen atmosferik düzen yatıyor. Bu düzen, Yunan alfabesindeki Omega harfine (Ω) benzeyen yüksek basınç yapısıyla sıcak havayı geniş bir alana hapsederken serin hava kütlelerini ise kenarlara itiyor. Reuters İklim Gözlemi, sıcaklıkların kimi yerlerde mevsim normallerinin 18 °C üzerine çıktığını aktardı.

 WMO Avrupa bölgesel iklim izleme merkezi ise önümüzdeki günlerde sıcak odağının Balkanlara kayabileceği uyarısında bulundu.

Olağan “bir sıcak hava olayı” değil

Uzmanlara göre bu yalnızca “doğanın kendi işleyişinin eseri olan bir sıcak hava olayı” değil. BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, Avrupa’daki sıcak dalgasının “iklim krizinin parmak izlerini” taşıdığını söyledi. WMO da aşırı sıcakların iklim değişikliğiyle daha sık, daha yoğun ve daha yıkıcı hale geldiğini vurguladı.

Katlanan sağlık riski: Gece sıcakları

WMO-WHO Ortak İklim ve Sağlık Ofisi’nden uzman Armel Castellan’a göre asıl tehlikelerden biri “tropikal geceler”: Gece sıcaklığı 20 derecenin altına inmediğinde beden toparlanamıyor, kalp-damar sistemi sürekli baskı altında kalıyor ve sağlık riski artıyor.

Hükümetler iklim krizini yönetmeye hazır değil

Ülkeden ülkeye değişmekle birlikte genel tablo, uyarı sistemlerinin gelişmiş olmasına karşın Avrupa devletlerinin altyapı ve kamusal hizmetlerde “sıcak çağı”na hazır olmadığını gösteriyor.

Fransa’da 2003’te yaklaşık artı 15 bin ölüme yol açan sıcak dalgasından sonra kurulan önlem sistemleri yeniden devreye sokuldu. Kamuya “günlük rutini değiştirin” çağrısı yapıldı, Paris’te cuma gününden başlayarak kamusal alanda alkol tüketimine sınırlama getirileceği açıklandı. Fransa Eğitim Bakanlığı 13 bin 500 okulun kapatıldığını ya da özel programa alındığını bildirdi.

İngiltere ve Galler’de ise binden fazla okul kapandı ya da ders saatlerini kısalttı.

Krizin aynası okullar

Okullar, krizin en görünür olduğu toplumsal alanların başında geliyor. Reuters’in haberine göre Avrupa’daki birçok okul binasında klima yok; İngiltere’de bazı dersliklerde  sıcaklık 40 dereceye kadar çıktı ve Öğretmenler Sendikası  (NASUWT) bazı ders sırasında baygınlık geçiren öğretmenler olduğunu bildirdi.

Fransa’da öğretmenler pencerelere acil durum battaniyeleri bantladı ve sınıflarına kendi vantilatörleri ve su püskürtücülerini yerleştirdiler. İspanya’da Greenpeace’in termal kameralarla yaptığı ölçümlerde, Madrid’deki dersliklerde  yüzey sıcaklıkları 35 °C'ye, Sevilla’daki okul bahçelerinde ise 60 °C'ye kadar çıktı.

Hükümetler çalışanların eleştiri sağanağı altında

Fransa’da öğretmen sendikaları, hükümetin hazırlıksız olduğunun “açıkça” görüldüğünü ileri sürerek öğretmenlere tehlikeli koşullarda bireysel grev yapmaları çağrısında bulundu. Guardian’ın aktardığına göre sendikalar, öğrencilerin ve personelin sağlığının riske atıldığını, sınav takviminin ve okul binalarının yeni iklim koşullarına göre köklü biçimde yeniden düzenlenmesi gerektiğini söylüyor.

Eğitim Bakanı Édouard Geffray ise 15 yaşındaki 850 bini aşkın öğrencinin gireceği “ortaokul bitirme sınavları”nın ertelenmeyeceğini, sabah saatlerine alınarak, su dağıtımı ve sınıf yoğunluğu azaltımı gibi önlemlerle gerçekleştirileceğini söyledi.

Avrupa sendika federasyonları: “Bu sıcakta çalışılmaz”

İşyerlerinde tablo daha da çıplak. İtalya’da Genel İşçi Sendikaları Konfederasyonu (CGIL) ve Greenpeace İtalya’nın tahminlerine göre inşaatçılar, tarım işçileri ve kuryeler dahil 1,5 milyon dolayında işçinin sağlığı tehlike altında.

İtalya’nın kimi bölgelerinde yerel yönetimler günün en sıcak saatlerinde açık havada çalışmayı yasakladı; hükümet, sıcaklar nedeniyle işi durdurmak zorunda kalan şirketlerin kısa çalışma türü fonlara erişebileceğini açıkladı. Ancak Avrupa sendikalarına göre sorun geçici değil. Avrupa Gıda, Tarım ve Turizm Sendikaları Federasyonu (FFAT), Avrupa Kamu Emekçileri Sendikaları Federasyonu (EPSU) ve Avrupa İnşaat ve Ağaç İşçileri Federasyonu’nun (EFBWW)  25 Haziran’da yayımladığı “Bu Sıcakta Çalışılmaz” (Too Hot To Work) çağrısına göre Avrupa’da her yıl 130 milyon işçi sıcak stresiyle karşı karşıya kalıyor; 277 bin yaralanma ve 230 ölüm sıcakla bağlantılı. Sendikalar, işverenlerin iyi niyetine bırakılmış parçalı uygulamalar yerine, AB ölçeğinde bağlayıcı sıcaklıkta çalışma kuralları istedi.

Kırılgan grupların da ötesinde, herkes sıcakların hedefinde 

Sıcak dalgası artık yalnızca yaşlıları ve kronik hastaları değil, gündelik işine, okuluna, sınavına, teslimat rotasına, tarlaya ya da şantiyeye gitmek zorunda olan herkesi hedef alırken işverenler ve hükümetler için asıl sınav başlıyor.

Paris Belediye Başkan Yardımcısı Emmanuel Grégoire, bu dalgada büyük risk gruplarından birinin kendisini sağlıklı sanan, 50-70 yaş arası aktif insanlar olduğunu söyleyerek “kendinizi koruyun” çağrısı yaptı.

Londra İklim Haftası’nda aşırı sıcaklara uyum konulu bir etkinliğin gerçekleştirileceği tarihi binanın çok fazla ısınması nedeniyle iptal edilmesi ise sembolik bir uyarıya dönüştü: Avrupa’nın zengin kentleri de kendi altyapılarının sınırlarına dayandılar.

İklim aktivistleri ve uzmanlar, krizin iki yönlü yanıt gerektirdiğini söylüyor: Bir yandan fosil yakıtlardan çıkışı hızlandırmak, diğer yandan artık kaçınılmaz hale gelen sıcak dalgalarına karşı kentleri, okulları, hastaneleri ve işyerlerini yeniden tasarlamak. Daha çok klima tek başına çözüm olarak görülmüyor; çünkü enerji talebini artırıyor ve eşitsizlikleri derinleştirebiliyor.

Uzmanların önerileri arasında gölgelik alanlar, ağaçlandırılmış okul bahçeleri, yalıtım, dış panjur ve pencere filtreleri, serin kamusal mekânlar, çalışma saatlerinin yeniden düzenlenmesi, ücret kaybı olmadan işi durdurma hakkı ve erken uyarıların doğrudan mahalle düzeyine indirilmesi var.

(AEK)