Yeşil Bir Et Tüketimi Mümkün

AB ile uyum süreci konusunda hayvancılık ya da tarımda kayda değer bir yapısal dönüşüm yaşanmadı. Yaşanması da mümkün değildi zaten, herhangi bir konuda yapısal dönüşüm yaşanabilmesi için her şeyden önce bir kayıt sistemi ve envanter olması gerekir.

Avrupa Birliği ile uyum süreci konusunda hayvancılık ya da tarımda kayda değer bir yapısal dönüşüm yaşanmadı. Yaşanması da mümkün değildi zaten, herhangi bir konuda yapısal dönüşüm yaşanabilmesi için her şeyden önce bir kayıt sistemi ve envanter olması gerekir. Türkiye'de henüz çiftçi kayıt sistemi yok; kısmet-se önümüzdeki yıl olacakmış.

Hayvancılıkta ger­çekleşen tek dönüşüm iddiaya göre büyük başta "kültür ırkı" denen hayvanların %20 olan payının %40'a çıkmış olması. Bunu nasıl değerlendirmeli? Kültür ırkının bu derece artması esas itibariyle en­düstriyel ve büyük ölçüde sağlıksız hayvancılığın yaygınlaşması anlamına geliyor. Bunun dışında yapısal sorunların tamamı devam ediyor:

• Oligopsonist ürün piyasaları

• Eksik rekabetin hakim olduğu girdi piyasaları

• Regülasyonun olmaması

• Örgütsüzlüğün esas olması (tarımsal birlikler çiftçilerin örgütü sayılamaz)

• Üreticinin değil tüccarların büyük kazançlar elde ettiği bir sistemin yürürlükte olması.

Bu dönemde hayvancılıkta uygulanan politikalar­da mantıksal tutarlılık bulunmuyor. Önce hayvan varlığı çok azaldı diye ithalat kararı alındı. Fakat ithalat bir anda mümkün olan bütün ülkelerden değil tek tek izin verilen ülkelerden yapılınca itha­lat fiyatları kısa bir süre içinde 2-2.5 kat arttı. Busırada ithalat izni öncesi ilgili ülkelerde yatırım yapıp ucuza hayvan toplayan "tüccarlar" ani­den zenginleştiler.

İkinci büyük yanlış, bakanlığın "sıfır faizli kredi" ile 1-1.5 milyon civarında sorunlu iş­letmeye sahip bir sektörde sorunlu işletme sa­yısının artmasına neden olması oldu. Bu politika kapsamında ilk altı ayda 7 milyar TL kredi dağıtıl­dı; oysa bu kaynak ile küçük aile işletmeleri reha­bilite edilse hem sektörün sağlıklı gelişimi hem de işsizlik sorunu için çok olumlu bir adım atılmış olurdu. En azından işletme sermayesi ile hane bütçesinin farklı olduğu kavratılabilse büyük bir adım atılırdı.

Üçüncü olarak, hayvan varlığının bölgesel kotalarla takip edilebilmesi bir politika olarak belirlenebilse girdi piyasasındaki büyük dalga­lanmaların önüne geçilebilirdi. Bugün Marma­ra Bölgesi'nde zaten kısıtlı olan tarımsal alanlar şehirleşme baskısı altındayken çok sayıda yeni işletmenin kurulması ve hayvan varlığının patla­ması ile bölgede girdi temininde zorluk yaşanıyor. Aslında sıfır maliyetli bir girdi olması gerekirken yüksek fiyatlarla saman bile ithal edildi.

AB ve ABD'de tarım politikalarında da çiftlikle­rin varlıklarını korumak esas alınırken Türkiye'de tasarlanan bütün politikalar tarımsal ürünlerin ticaretini yapanların işine yarıyor. AB ve ABD'de tarımsal planlama var, Türkiye'de ise karmaşa ha­kim.

AB ve ABD'de idari kayıt sisteminden sigortaya ve girdi piyasalarında "forward-future" işlemleri ile girdi fiyatlarından kaynaklanan şoklara karşı güvence yaratan kapsamlı ve iktisadi açıdan zarif bir regülasyon varken Türkiye'de deregülasyon ve plansızlık esas.

Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) 2014 yılını tarımda küçük aile işlet­meciliği yılı ilan etmesini fırsat bilip, bir an önce küçük aile işletmeciliğini rehabilite edecek ön­lemler alınmalı. Hayvancılıkta meralar ve tarım­da ise topraklar (özellikle kamu mülkiyetindeki topraklar) küçük aile işletmelerini destekleyecek şekilde kullanıma sunulmalı. Küçük aile işletmeci­liği doğal tarım esasına dayandırılmalı ve ürünle­rin yerelde işlenmesini sağlayacak tedbirler alın­malı. Hayvancılıkta, aşı kategorisinde olduğunu düşünerek steroid kullanımına kadar varan bi­linçsizliğin ve tarımsal üretimdeki benzer bilinç­siz kimyasal kullanımının kesinlikle önüne geçil­meli. Çiftlik varlığını korumayı esas alan ve halk sağlığını ön planda tutan gerçek ve bağımsız bir regülasyon gerçekleştirilmeli ve gerekli kurumlar oluşturulmalı.

Ekolojik sürdürülebilirliğe destek olan, hatta ekolojik onarım pratiklerinin önemli bir parçası haline gelebilecek yeşil bir et tüketimi için üç te­mel gereksinim var. Birincisi et üretiminin ziraat ürünleriyle değil, küçük işletmeler ve köy/hane öl­çeğinde bütüncül yönetilerek bir yandan da ıslah edilen meralardan otlatma ile sağlanmalı. İkincisi tüketicilerin et ürünlerini, doğrudan pazarlama ve topluluk destekli tarım (CSA) temelli üreticiler­den, "yalnızca meradan" şartı konularak almalı. Diğeri ise şöyle özetlenebilir: Küçük üretici temelli ve kütlesel boyutlu olmayan üretimin en büyük sı­kıntısı satış kanalı.

Halihazırda aktif durumda olan satış kanalları büyük üreticilerin ve sanayi tipi üretimin kontrolü altında. Bu kontrol teşvik politikasını da sarmış ol­duğundan kamu kaynaklarından gerçekleştirilen teşviklerin büyük bölümü fiilen üretimi ve üretici­yi desteklemek yerine tüccarı ve ticareti destekli­yor. Bu yapının kırılabilmesi tüketici kooperatifle­rinin örgütlenmesi ve hızla yaygınlaştırılması ile mümkün. Tüketici kooperatifleri ile üretici koo­peratiflerinin işbirliği altında gerçekleştirilecek üretim deseni tercihleri hem kaynakların boşa harcanmamasına, hem manipülasyonların en­gellenmesine hem de küçük üreticinin hak ettiği gelire tüketicinin de sağlıklı ve yeşil gıdaya ulaş­masına yardımcı olacak.