24 Temmuz 2026’da kurulan YENİ Parti’nin kadrolarının büyük çoğunluğu, yargı operasyonuyla yönetimine kayyum atanan CHP’den ayrılan isimlerden oluşuyor. Parti, geride kalan sürede klasik CHP seçmeninin dışındaki halk kesimlerini kendine çekebilecek bir rüzgâr oluşturamamış görünüyor. Siyasi yönelimlerinin ise Sözcü TV ve Cumhuriyet gazetesi gibi çoğunlukla ulusalcı ana akım medyanın ve dijital yankı odalarının ürettiği bir rıza zemininde şekillendiği gözlemleniyor. Yaklaşan seçim süreci de dikkate alındığında YENİ Parti, kuruluş misyonu ve toplumsal dönüşüm iddiası gereği kritik bir kavşağa geliyor. Parti, önümüzdeki dönemde kendisini ya statükonun sınırlarına hapsedecek ya da köklü bir demokratik alternatifin öncüsü olmayı deneyecek.
Şu ana kadar YENİ Parti, gerek iç gerekse dış politikaya dair söylemlerinde, kopmuş olduğu CHP çizgisinin devletçi ve Türk milliyetçisi klasik Kemalist ideolojisinden ayrılmak istemeyen bir hat izliyor. Bu hattın doğal bir sonucu olarak partinin, Zafer Partisi ve İYİ Parti gibi milliyetçi-Kemalist çizgideki aktörlerle genel ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ittifaka yönelmesi güçlü bir ihtimal olarak öne çıkıyor. Mevcut tabloda Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın böylesi bir ittifakın cumhurbaşkanı adayı olarak düşünülmesi de şaşırtıcı olmayacaktır. Ancak bu eğilimin, Türkiye sosyolojisinin değişen dinamiklerini ve somut seçmen davranışlarını ıskalayan yapısal bir risk taşıdığı vurgulanmalıdır.
Antonio Gramsci’nin hegemonya kuramı, egemen sınıfların ve statükonun yalnızca baskı aygıtlarıyla değil; rıza mekanizmaları, kültürel kodlar ve dil araçlarıyla toplumsal algıyı nasıl şekillendirdiğini açıklar. Bugün Türkiye’deki milliyetçi ve seküler-ulusalcı söylemin, özellikle kendini hem mevcut iktidarın hem de demokratik Kürt siyasetinin karşısında konumlandıran kesimlerde, Gramsciyen anlamda bir “kültürel hegemonya yanılsaması” ürettiği kanısındayım. Bu hegemonyanın dijital platformlardaki görünürlüğünün, genellikle orta-üst gelir grubuna mensup ve 2000’lere kadar çoğunlukla merkez sağ partilere oy vermiş görece dar bir seçmen kitlesiyle sınırlı kaldığını düşünüyorum. Bu durum bir tür “akustik aldanma” olarak okunabilir.
Zafer Partisi ve İYİ Parti’nin ürettiği reaksiyoner milliyetçilik, sığınmacı krizinin yarattığı dönemsel bir tepkisellikle şekilleniyor. Bu söylem, MHP’yi iktidar ortağı olduğu için eleştiren, şehirli ve eğitim düzeyi nispeten yüksek dar bir seçmen grubunda karşılık buluyor. Nitekim birçok kamuoyu yoklamasına göre, her iki partinin toplam oy oranının yüzde on iki bandını aşamaması da bu toplumsal darlığı gösteriyor.[1] Organik bir tabandan ve tarihsel bir bloktan yoksun olan bu yapıların, uzun vadeli ve yapısal bir gelecek vizyonu sunmaları oldukça zor görünüyor. Belirgin bir sınıfsal yönelimleri bulunmadığından, halkın geniş emekçi kitleleriyle ve değişim arzusundaki yoksul gençlikle kalıcı bağlar kurmaktan ziyade ancak konjonktürel sempati yaratabiliyorlar. YENİ Parti’nin yüzünü bu aktörlere dönmesi, egemen hegemonik yapının kurduğu oyun sahasında kalmayı kabul etmek anlamına gelecektir. Kaldı ki önceki cumhurbaşkanlığı seçiminde Sinan Oğan’ın ikinci turda Erdoğan’ı desteklemesi örneğinde görüldüğü gibi, bu çizgideki aktörlerin belirli siyasi kazanımlar karşılığında mevcut iktidar blokuna eklemlenebilmesi yüksek ihtimal dahilindedir.
YENİ Parti açısından daha rasyonel olan seçenek; sesi yüksek çıkan ancak toplumsal tabanı dar olan aktörlerle mekanik konforlu ittifaklar kurmak yerine, Türkiye’nin kronikleşmiş demokratikleşme sorununu omuzlayan gerçek toplumsal dinamiklere yönelmektir. Bu bağlamda partinin yüzünü DEM Parti’ye ve sosyalist sol bileşenlere dönmesi, onu eski CHP’nin sıkıştığı seçmen bandını aşan daha iddialı bir muhalefet partisi konumuna taşıyacaktır. Böyle bir yönelim, özellikle daha önce AKP’ye oy vermiş yoksul kent sakinlerinin ilgisini çekmesine ve partinin gerçek bir demokratikleşme perspektifi ortaya koymasına da imkân sağlayabilir.
Türkiye’de ana akım muhalefet ve milliyetçi odaklar tarafından Kürt siyasi hareketine yöneltilen en yaygın eleştirilerden biri, hareketin “AKP-MHP bloku ile örtülü anlaştığı” yönündeki iddialardır. Bu argüman, tarihsel arka plandan yoksun olduğu gibi, Kürt halkının ve siyasi temsilcilerinin ödediği ağır bedelleri de göz ardı eden tepeden inmeci bir bakış açısını yansıtıyor. Kayyum uygulamalarıyla iradesi sınırlandırılan, binlerce yöneticisi ve seçilmiş siyasetçisi cezaevinde tutulan bir hareketin otoriterleşen mevcut iktidar blokuyla yapısal bir ortaklık kurduğunu öne sürmek, siyaseti oldukça yüzeysel okumak anlamına gelir.
Kürt hareketi, on yıllardır süren asimilasyon, inkâr ve şiddet politikalarına karşı demokratik alanda kalma mücadelesi veriyor. Bu süreçte ödenen toplumsal, ekonomik ve insani bedeller, siyaseti yalnızca bir aritmetik oyun veya koltuk paylaşımı olarak gören çevrelerce çoğu zaman anlaşılamıyor. Siyasetin Kürtler için konforlu bir parlamento faaliyetinin ötesinde, doğrudan bir varoluş, kimlik ve yaşam mücadelesi olduğu gözden kaçırılıyor. Dolayısıyla bu denli ağır bedeller ödemiş bir siyasi öznenin, toplumsal barış ve temel hakların iadesi konusunda belirecek en ufak bir diyalog olanağını dikkate alması rasyonel bir sorumluluk olarak değerlendirilmelidir. Ekim 2024’te başlayan süreçle birlikte çatışmaların durması ve gençlerin hayatını kaybetmemesi önemli gelişmeler olarak öne çıkıyor. Aynı süreçte DEM Parti’nin üzerindeki “ihanet” yaftasının gerilemesi ve Abdullah Öcalan’ın yeniden müzakere ve çözüm zemininde konuşulur hale gelmesi de siyasi meşruiyet açısından dikkat çekiyor. Tüm bunlar, en temel insan hakkı olan yaşama hakkını merkeze alan ve geleceği barış zemininde kurma potansiyeli taşıyan bir sürece işaret ediyor.
Gramsci’nin altını çizdiği “mevzi savaşı”, egemen hegemonyaya karşı toplumun tüm çeperlerinde sabırlı, derinlemesine ve demokratik ittifaklarla örülen bir karşı-hegemonya inşasını gerektirir. Kürt hareketinin diyalog kanallarını açık tutma eğilimi, ilkesiz bir pragmatizmden ziyade ödenen bedellerin büyüklüğünden kaynaklanan yaşamsal bir barış rasyonalitesi ve karşı-hegemonik bir zemin arayışı olarak okunmalıdır. YENİ Parti’nin, ilk başta kolay olmasa da bu rasyonaliteye mesafeli duran kendi tabanındaki milliyetçi kesimlere bu süreci ikna edici bir dille anlatabilmesi önem taşıyor. DEM Parti ile kurulacak bir işbirliği kısa vadede YENİ Parti’de belirli bir oy kaybına yol açabilir, amcak uzun vadede Türkiye siyasetinin demokratikleşmesinin önündeki engellerden biri olan orta-üst sınıflardaki şoven milliyetçiliği geriletme potansiyeli de barındırıyor.
Bunlara ek olarak, Türkiye’nin yalnızca bir hükümet krizi veya siyasal tıkanma yaşamadığını hatırlamak gerekiyor. Ülke; derin bir bölüşüm krizi, ekolojik yıkım ve toplumsal çözülme süreciyle karşı karşıya bulunuyor. Bu sistemik krizin, sağ siyasetin neoliberal veya milliyetçi türevleriyle aşılması zor görünüyor. Zafer Partisi veya İYİ Parti gibi yapılarla kurulacak bir ortaklık, YENİ Parti’yi bu yapısal krizin bir parçası haline getirme riski taşıyor. Çıkış yolu ise sermaye egemenliğine, aşırı merkeziyetçiliğe ve milliyetçi dışlama mekanizmalarına karşı net bir tutum alan sol ve sosyalist güçlerle yan yana durmaktan geçiyor.
Yakın dönem dünya siyaseti, otoriter blokların ancak geniş, çoğulcu ve emekten yana bir toplumsal cepheyle geriletilebileceğine dair önemli örnekler sunuyor. Brezilya’da Lula’nın elde ettiği seçim başarısı bu açıdan dikkat çekici bir örnek oluşturuyor. Lula, aşırı sağcı Bolsonaro iktidarını geriletirken milliyetçi veya dışlayıcı kliklere yönelmek yerine toplumun en alt katmanlarını, yerlileri, işçileri, sosyalist hareketleri ve dışlanan kimlikleri kapsayan çoğulcu bir ittifak mimarisi inşa etti. Lula deneyimi, kapsayıcı bir toplumsal barış programının egemen medyanın ürettiği korku duvarlarını nasıl aşabileceğine dair güçlü bir referans sunuyor.
DEM Parti ve sosyalist güçler, Türkiye’nin yerli, özgün ve örgütlü toplumsal dinamikleri arasında yer alıyor. Kürt emekçilerinin yoğunlaştığı fabrikalarda, büyük şehirlerin çeperlerinde, tarım alanlarında ve kadın hareketinde organik karşılıkları bulunuyor. YENİ Parti’nin, egemen medya anlatılarının yarattığı konforlu milliyetçi yanılsamayı geride bırakarak çoğulcu ve demokratik bir ittifak mimarisine yönelmesi tarihi bir fırsat yaratabilir. DEM Parti ve sosyalist güçlerle kurulacak bir “Üçüncü Yol” ittifakı, Türkiye’nin demokratik ve eşitlikçi geleceğinin kurucu iradesi olma potansiyeli taşıyor. Sonuç olarak YENİ Parti, siyasi tarihindeki yerini iki tercihten biriyle belirleyecek gibi görünüyor: Ya milliyetçi statükonun sınırlarına çekilerek etkisiz bir siyasi aktöre dönüşecek ya da dünyada Z kuşağının demokratik ve eşitlikçi taleplerle öne çıktığı bu dönemde, iktidara gelmesi muhtemel sahici bir toplumcu muhalefetin parçası olacak.
Dipnotlar:
[1] bianet’in ilgili haberleri:
- https://bianet.org/haber/sonar-anketi-yeni-parti-yuzde-34-3-akp-yuzde-30-2-chp-yuzde-5-322315
- https://bianet.org/haber/uc-ayri-secim-anketinde-yeni-parti-onde-gidiyor-322511
- https://bianet.org/haber/yeni-parti-temmuz-anketinde-kurulmasi-oncesinde-varsayilan-orani-gecti-yuzde-38-322604
- https://bianet.org/haber/kamuoyu-arastirmasina-gore-akp-yukseldi-yeni-parti-geriledi-325031
- https://bianet.org/haber/ispanya-kiracilarin-isyani-genel-greve-donustu-325340
Birçok farklı araştırma şirketinin 2028 seçimlerine dair yapmış olduğu araştırma sonuçlarına dair grafik için tıklayın
(TK/VC)
