Özgür Özel dün uzunca bir açıklama yaptı, süreç bağlamında.
Özel’in açıklamasında iki ayrı mesele var. Birincisi, iktidarın demokratikleşme konusunda verdiği sözleri tutmaması, muhalefete yönelik baskılar ve hukuksuzluklar. İkincisi ise bunları gerekçe göstererek Kürt meselesinin çözümüne ilişkin parlamenter mekanizmanın dışında kalma kararı.
En sonda söyleyeceğimi en başta ifade edeyim: Birinci itirazın haklılığı, ikinci kararın doğruluğunu kendiliğinden kanıtlamıyor. Nitekim Özel’in açıklamasının sonunda kullandığı “Bu ülkenin yararına olan tek şey bundan sonra bu iktidarın durdurulmasıdır” cümlesi, iki meselenin birbirine nasıl bağlandığını gösteriyor. Ve en büyük hata da bu. Anti-AKP’lik ile süreç meselesinin birbirine karıştırılması, basit bir tuzak.
Yanlış yapıyor.
Çünkü YENİ Parti, kök sorun ile gündelik siyaseti birbirinden ayıramıyor. Hükümetler ve seçim takvimleri geçicidir; ancak Kürt meselesi yüz yıllık, köklü bir rejim krizidir. Tarihsel bir düğümün çözümü, sandık rekabetine ya da iktidar nöbetlerine ertelenemez.
Yanlış yapıyor, çünkü Özel’in söyledikleri büyük ölçüde doğru, fakat vardığı sonuç yanlış. Tam da söyledikleri yüzünden içeride kalmalı…
Yanlış yapıyor, çünkü çözüm zemini iktidarın mülkü değil. Muhalefet sahayı terk ettiğinde süreci tekelleşmeye teslim eder; oysa sürece müdahil olmak, iktidara biat etmek değil, halkın iradesini masada savunmaktır.
Yanlış yapıyor, çünkü barış, genel demokrasi kavgasının alternatifi değildir. Silahların susması, yıllardır toplumu kuşatan güvenlikçi ve baskıcı zırhı aşındırarak hak mücadelelerine geniş bir nefes borusu açar.
Yanlış yapıyor, çünkü rejim bütünüyle demokratikleşse dahi anadili, kolektif kimlik, yerel yönetimler ve tarihsel adalet gibi özgün başlıklar ortada kalacaktır. Dolayısıyla mesele, salt genel bir reform gündemine indirgenemez.
Yanlış yapıyor, çünkü barış kapıları ebediyen aralık kalmaz; konjonktür hızla değişir. Önümüze çıkan tarihsel uzlaşma zemini ıskalandığında, o iklimi yeniden yakalamak imkânsız hale gelebilir.
Yanlış yapıyor, çünkü masayı devirmenin ya da adım atmamanın bedelini siyasetçiler değil; canını, evladını ve geleceğini kaybeden yoksul halk öder. Bu yüzden barış, kuru bir siyasi manevra alanı değil, doğrudan bir vicdan ve yaşam meselesidir. Barış, bir avuç ‘ulusal hezeyana’ göre gitmek değildir, olmamalı.
Daha birçok neden sayabilirim.
Ortadoğu ve Türkiye tarihinde barış, hiçbir zaman sıradan bir siyasal tercih ya da hükümetler arası geçici bir mutabakat olarak tecelli etmedi. Savaşın sona ermesi, kanın durması ve silahların devreden çıkarılması ihtimali belirdiğinde, aslında toplumun önünde iki temel yol açılır: Ya yüz yıllık inkâr ve şiddet sarmalından ders çıkarılarak cesaretle yeni bir toplumsal sözleşme inşa edilir ya da köhneleşmiş güvenlik tabularına, konjonktürel oy kaygılarına ve “bölünme” paranoyalarına sığınılarak tarihsel eşik heba edilir.
Bugün, yarım asırlık bir çatışmanın ardından yeniden konuşulan barış ve çözülme ihtimali karşısında, ana muhalefet gibi iddialı bir siyasi aktörün sürece desteğini çekmesi ve masanın dışında durmayı seçmesi, Türkiye’nin yakın geçmişinde acıyla sınanmış ibretlik sahneleri yeniden hatırlatıyor.
Tarihsel hafıza bize gösteriyor ki bu topraklarda barış arayışları ne zaman eşiğe dayansa, en büyük zaaf, iktidarların tutarsızlığından ziyade muhalefetin ve Meclis içi aktörlerin “tarihsel sorumluluk” yerine “devlet aklının ezberine” teslim olmasıyla yaşanmış. Bunun en sarsıcı örneği 1993 baharında tecrübe edildi. Cumhurbaşkanı Turgut Özal, sorunun yalnızca askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini, şiddetin orduyu siyasetin merkezine çeken bir mekanizmaya dönüştüğünü fark etti ve Celal Talabani’nin arabuluculuğuyla PKK’nin 17 Mart 1993’te ilk tek taraflı ateşkesi ilan etmesini sağladı. Öcalan’ın “ayrılma değil, demokratik anayasal birlik istiyoruz” diyerek silahları susturduğu ve Newroz’un yıllar sonra kansız geçtiği o kritik haftalarda, siyaset kurumu için tarihî bir dönüm noktası doğmuştu.
Özal, Çankaya’dan bir genel af ve kademeli siyasal entegrasyon formülü geliştirmeye çalışırken, Meclis’teki siyasal aktörler ve muhalefet bu adımları sahiplenmek yerine ürkekçe geri çekildi. Dönemin başbakanı ve muhalefetten gelen güçler, “devlet pazarlık yapmaz”, “bu bir zaaf gösterisidir” söylemine sarılarak inisiyatif almayı reddettiler. Dönemin gazetecilerine dert yanan Özal, “Korkarım bu dar görüşlüler her şeyi mahvedecekler; eğer bu fırsatı kaçırırsak durum daha da kötü bir hal alır” uyarısında bulunuyordu. Nitekim 17 Nisan’da Özal’ın şüpheli ölümü ve ardından gelen karanlık provokasyonlarla birlikte siyaset arenası barış masasını bütünüyle terk etti. Muhalefetin ve hükümet ortaklarının cesaretsizliği, alanı bürokrasiye devretti; 1993 yılı ve onu izleyen süreç, Türkiye tarihinin en karanlık faili meçhullerine, köy boşaltmalarına ve on binlerce insanın canına mal olan kanlı bir on yıla kapı araladı. O gün barış zeminine taş koyanlar ya da kenarda bekleyenler, Türkiye’yi çeyrek asır sürecek yeni bir yıkım cenderesine terk ettiklerini çok geç anladılar.
Bu durum tek başına bize ne anlatıyor? YENİ Parti bu hikâyede kendini nerede görüyor?
Benzer bir kırılma çizgisi, sosyal demokrat gelenek içindeki ayrışmalarda da yaşanmıştı. 1989 ve 1990 yıllarında Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP), Erdal İnönü liderliğinde hazırladığı ünlü Kürt Raporu ile Kürt kimliğinin, anadili özgürlüğünün ve demokratik çözümün savunulmasını resmiyet kazandırmış; 1991 seçimlerinde Kürt temsilcileriyle kurduğu ittifakla barışçıl siyasetin yolunu açmıştı. Ancak parti içindeki ulusalcı refleksler ve daha sonra ayrılarak CHP’yi yeniden canlandıran hat, tam da devletin güvenlikçi tabularına yaslanarak bu demokratik açılımları “ülkenin bölünmesi” korkusuyla mahkûm etmeyi seçti. Kendi tabanına ve devlete alternatif bir barış iradesi sunması gereken siyasal akıl, resmî ideolojinin “statükoyu koruma” çizgisine savruldu. Kürt meselesinin çözümünü yalnızca iktidarın niyetlerine ipotek edip kenara çekilmek, muhalefeti çözümün kurucusu değil, çatışmanın ve inkârın pasif bir taşıyıcısı haline getirdi.
Elbette barışın önündeki asıl engelleri kaldırma ve demokratik güvenceleri sağlama sorumluluğu, karar alma gücünü elinde bulunduran iktidara aittir. Ancak bu gerçek, ana muhalefetin tarihsel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; tersine, barış zemininde daha güçlü bir irade göstermesini gerektirir.
Bugün gelinen noktada, barışın mimarisinde yer almamak ya da iktidarın siyasal hamlelerini gerekçe göstererek çatışmasızlık ve çözüm zeminine sırt çevirmek, geçmişin o bilinen trajik refleksini yeniden sahneye koymaktır. Barış, iktidarın lütfuna veya tekeline terk edilecek bir süreç değildir; bilakis muhalefetin masada olarak demokratik güvenceleri, toplumsal adaleti ve eşit yurttaşlık zeminini bizzat denetlemesi ve inşa etmesi gereken hayati bir varoluş alanıdır.
1920’lerin başında Kurucu Meclis’te Kürtlerin varlığı ve ortak vatan vurgusuyla yola çıkılıp, 1925 Takrir-i Sükûn ve Şark Islahat Planı ile bütün kapıların süngüye ve inkâra kapatılması nasıl yüzyıllık bir trajedi yarattıysa; 1993’te masadan kaçmanın faturası nasıl derin bir şiddet girdabı olduysa, bugün barış iradesinden imtina etmenin faturası da aynı olacaktır.
YENİ Parti’nin yanlışı işte bu tarihi hattı es geçmek.
(SB/VC)







