Bir siyasal partinin hangi koşullarda kurulduğu, nasıl bir siyasal iddia taşıdığını anlamak bakımından önemlidir. YENİ Parti, CHP’de yaşanan mutlak butlan sürecinin ardından Özgür Özel ve birlikte hareket ettiği kadroların partiden ayrılmasıyla ortaya çıktı. Bu yönüyle kuruluşu, önceden tasarlanmış yeni bir siyasal arayıştan çok, CHP’de yaşanan siyasal ve hukuksal krizin ardından gelişen bir örgütsel kopuşun sonucu olarak değerlendirilebilir. Nitekim kurucu kadroların önemli bir bölümü CHP’nin siyasal birikiminden ve temsil ettiği gelenekten geliyor.
Ancak bir partiden ayrılmak, yeni bir siyaset ortaya koymakla aynı şey değildir. Yeni olma iddiasının gerçek karşılığı, ayrılığın koşullarından çok, ardından hangi düşünsel ve politik sınırların aşılabildiğinde aranmalıdır.
YENİ Parti, 14-15 Kasım 2026’da gerçekleştirdiği Kuruluş Kurultayı’nda “Türkiye Yenileniyor” sloganıyla demokratikleşme, eşit yurttaşlık, parlamenter sistem, sosyal adalet ve yerel demokrasi başlıklarını öne çıkardı. Yalnızca iktidara karşı bir muhalefet odağı değil, ülkeyi yönetmeye talip bir siyasal alternatif olduğunu ilan etti. Ancak bu iddianın inandırıcılığı, vaatlerin çeşitliliğinden çok, Türkiye’nin tarihsel sorunlarıyla nasıl bir ilişki kurulacağına bağlı.
Asıl soru şu: CHP’den ayrılan bir siyasal kadro, CHP’nin tarihsel ve düşünsel sınırlarını da aşan yeni bir siyaset geliştirebilecek mi, yoksa mevcut siyasal anlayış başka bir örgüt çatısı altında mı sürdürülecek?
Bu sorunun merkezinde CHP’nin Cumhuriyet’in kuruluşundan devraldığı siyasal miras bulunuyor. Bugünkü CHP’yi kuruluş döneminin çizgisine indirgemek doğru olmaz. Parti zaman içinde demokrasi, hak ve özgürlükler, eşit yurttaşlık ve yerel yönetimler konusunda farklı açılımlar geliştirdi. Ancak bu değişimin, Cumhuriyet’in kuruluşunda belirleyici olan ulus, yurttaşlık ve devlet anlayışıyla ne ölçüde hesaplaştığı hâlâ tartışmalı. YENİ Parti açısından gerçek yenilenme, tam da bu tarihsel mirasla kuracağı ilişkide anlam kazanacak.
Kurultay bildirgesinde Cumhuriyet’in demokratikleştirilmesine yapılan vurgu bu bakımdan önemli. Ancak Cumhuriyet’in demokratikleştirilmesi, parlamentonun güçlendirilmesi, yargının bağımsızlaştırılması ve seçimlerin güvence altına alınmasıyla sınırlı değildir. Cumhuriyet’in kuruluşunda esas alınan ulus ve yurttaşlık anlayışının da sorgulanmasını gerektirir. Çünkü kuruluş sürecinde farklı halklar, kendi kimlikleri ve siyasal iradeleriyle eşit kurucu özneler olarak tanınmak yerine, tek bir ulusal kimlik etrafında birleştirilmeye çalışıldı. Farklı dillerin ve kültürlerin kamusal görünürlüğünün sınırlandırılması, kimliklerin inkârı, asimilasyonu ve siyasal temsilin güvenlik politikalarıyla kuşatılması, bu tekleştirici anlayışın özellikle Kürtler bakımından ortaya çıkan sonuçları oldu.
Bu tarihsel mirasla yüzleşmeden farklı kimliklerin aynı Cumhuriyet içinde özgürce yaşayabileceğini söylemek yeterli değildir. Nitekim farklılıkların mevcut siyasal yapı içinde tanınması ile halkların kendi kimlikleri ve siyasal iradeleriyle eşit özneler olarak kabul edilmesi aynı şey değildir.
Özgür Özel’in kurultay konuşmasında YENİ Parti’yi “Türk milletinin yeni partisi” olarak tanımlaması ve farklı etnik ve inanç kimliklerini bu tanım altında sıralaması da bu açıdan önem taşıyor. Farklı halkları Türk milleti tanımı içinde saymak, kuruluş döneminden devralınan tekleştirici anlayışla hesaplaşmak anlamına gelmez. Cumhuriyet’in demokratikleşmesi, Türklerin, Kürtlerin ve diğer halkların kendi kimlikleri, dilleri, kültürleri ve kolektif haklarıyla eşit kurucu özneler olarak tanınmasını gerektirir. Asıl mesele, farklılıkları tek bir kimlik içinde eritmeden, eşitlik ve özgür irade temelinde ortak bir siyasal yaşam kurabilmektir.
YENİ Parti’nin yerel demokrasi ve kayyım uygulamalarına son verme vaatleri de bu çerçevede anlam kazanıyor. Yerel demokrasinin güçlenmesi, belediyelerin idari ve mali kapasitesinin artırılmasından ibaret değildir. Yerel toplulukların kendi yaşamları hakkında karar verebilmesi, seçilmiş temsilcilerin iradesinin merkezî müdahalelerle etkisizleştirilmemesi ve halkın siyasal söz hakkının güvence altına alınması gerekir. Özellikle Kürt illerinde kayyım uygulamaları, yalnızca yerel yönetimlerin işleyişine değil, Kürt halkının siyasal temsil ve irade hakkına yönelik bir müdahaledir. Bu nedenle kayyım rejiminin sona ermesi, yerel iradenin anayasal ve siyasal güvencelerle korunmasını da içermelidir.
Kurultayın bir diğer önemli sınavı Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne yaklaşımıdır. Özgür Özel’in iktidarın “suni barışı” yerine “milletin samimi barışı” ifadesini kullanması, farklı bir siyasal tutum geliştirme arayışını gösteriyor. Ancak barış, yalnızca iktidarın süreci yürütme biçimine itiraz etmekle kurulamaz. Kürt meselesinin tarihsel ve siyasal nedenlerinin kabul edilmesi, demokratik muhataplığın oluşturulması, kolektif hakların ve anadili hakkının güvence altına alınması, siyasal temsilin önündeki engellerin kaldırılması gerekir.
Burada yanıt bekleyen temel soru, barışın hangi siyasal öznelere dayanarak kurulacağıdır. Farklı halklar eşit kurucu özneler olarak mı kabul edilecek, yoksa mevcut millet tanımı içinde ortaklaşmaya davet edilen toplumsal kesimler olarak mı görülecek? Kalıcı barış, bir tarafın diğerinin siyasal ve kültürel sınırlarına uyum sağlamasıyla değil, eşitliğin ve özgürlüğün ortak güvencelerinin oluşturulmasıyla mümkündür.
Siyasal yenilenmenin toplumsal karşılığı da bu eşitlik anlayışına bağlıdır. Emekçilerin yoksulluk ve güvencesizlik karşısındaki talepleri, kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi, gençlerin geleceksizlik duygusu, Kürt halkının kimlik ve kolektif hak talepleri ile inanç gruplarının eşitlik arayışı birbirinden kopuk sorunlar değildir. Türkiye’de sosyal demokrasi de kendisini yalnızca ekonomik bölüşüm, emek hakları ve sosyal devlet üzerinden tanımlayamaz. Sınıfsal eşitsizliklerle kimlik, kültür ve siyasal temsil alanındaki eşitsizlikler iç içedir. Sosyal adalet, ekonomik kaynakların adil paylaşımının yanı sıra toplumun bütün kesimlerinin eşit haklarla ortak karar süreçlerine katılabilmesini de gerektirir.
YENİ Parti’nin bildirgesi parlamenter sistemden bağımsız yargıya, sosyal adaletten yerel demokrasiye kadar önemli vaatler içeriyor. Ancak siyasal yenilik, bu talepleri yan yana sıralamakla değil, aralarındaki düşünsel ve politik bağı kurmakla ortaya çıkar. İktidarı değiştirmek, kendiliğinden demokratik bir düzen kurmak anlamına gelmez. Devletin toplum üzerindeki tarihsel belirleyiciliğini, siyasal temsilin sınırlarını ve ortak yaşamın hangi eşitlik anlayışına dayanacağını tartışmaya açmadan gerçek bir demokratik dönüşüm sağlanamaz.
YENİ Parti’nin CHP’den ayrışması, örgütsel bir kopuşun ötesine geçerek Cumhuriyet’in kuruluşundan devralınan siyasal anlayışla gerçek bir hesaplaşmaya dönüşebilecek mi? Demokratikleşme, eşit yurttaşlık ve toplumsal barış vaatleri, farklı halkların kendi kimlikleri ve kolektif haklarıyla eşit kurucu özneler olarak tanınmasını sağlayacak bir siyasal perspektife dönüşebilecek mi?
Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca iktidarın değişmesi ya da mevcut kurumların daha demokratik işlemesi değil; farklı halkların, kimliklerin ve toplumsal kesimlerin kendi iradeleriyle ortak geleceğin kuruluşuna katılabildiği, hiçbir kimliğin diğerleri için ortaklığın ölçütü hâline getirilmediği yeni bir siyasal ve toplumsal ilişkidir.
Çünkü yeni bir siyaset, yalnızca kimin iktidar olacağını değil, birlikte nasıl yaşayacağımızı da yeniden düşünmeyi gerektirir. YENİ Parti’nin gerçekten yeni olup olmadığı da bu soruya vereceği yanıtla belli olacaktır.
(TAA/VC)







