Amerikan tarih yazımıyla 3/14, yani Pi Günü olan 14 Mart, Uluslararası Matematik Günü'dür (IDM). 2027'nin teması "Matematik, Yapay Zekâ ve Geleceğimiz".
Yapay zekâ (YZ), çocuklarımızın gündelik hayatına girdi, çoğu ise arkasında ne olduğunu bilmiyor. Arkasında matematik var. Olasılık, istatistik, doğrusal cebir, optimizasyon... Bu yüzden matematik sınıfı, çocukların yapay zekâyı sihirli bir kutu gibi görmek yerine anlayabilecekleri doğal ortamdır.

Okullar ve öğretmenler için bir program
Kutlama kapsamında IDM Okul Programı 2027 düzenleniyor. Program, ortak dili olan farklı ülkelerin okullarını bir araya getiriyor.
Organizatörler öğretmenler için ücretsiz bir çevrimiçi atölye sunuyor ve bu atölyede sınıfta uygulanabilecek bir etkinlik öneriliyor. Materyal bir etkinlik kılavuzu (PDF), temayla ilgili fikirler ve deneyim paylaşımı için bir WhatsApp grubu içeriyor.
Atölye tarihleri (hepsi 15:00 UTC, yani Türkiye saatiyle 18:00):
- İngilizce: Salı, 8 Aralık 2026
- İspanyolca: Çarşamba, 9 Aralık 2026
- Fransızca: Perşembe, 10 Aralık 2026
- Arapça: Pazartesi, 21 Aralık 2026
Atölyeleri Dr. Daniel Ramos (IMAGINARY) ve Arapçada Dr. Amna Mohsin (Hartum Üniversitesi) yürütecek. Hepsi kaydedilip özel bir web sitesinde yayımlanacak.
Başvurular 3 Aralık 2026'ya kadar bu form üzerinden yapılıyor. Ülke başına en fazla 50 okul kabul edildiği için son ana bırakmamakta fayda var. Ortak kutlama 14 Mart 2027 Pazar günü yapılacak. Etkinlik yakın bir tarihte de uygulanabilir. Etkinliği uygulayan öğretmenler katılım belgesi talep edebilir (belge yalnızca öğretmenlere verilir, öğrencilere verilmez).
Pedagojik açıdan neden katılmalıyız?
Birincisi, yapay zekâ zaten sınıflarımızın içinde: Öğrenciler onu ödev çözmek ve metin yazmak için kullanıyor. Nasıl çalıştığını göstermezsek ona ölçüsüzce güvenecek ya da hiçbir gerekçe olmadan reddedecekler. Bir sistemin örneklerden 'eğitildiğini', hata yaptığını ve gördüğü verilere bağlı olduğunu kavrayan öğretmen, eleştirel bir bakış geliştirebilir. Atölye makine öğrenmesi, sinir ağları ve büyük dil modelleri gibi temel kavramları ve YZ'nin toplumsal sorunları üzerine tartışma materyali sunuyor.
İkincisi, yapay zekâ matematik öğrenmeye neden değdiğini gösteriyor: Öğrencilerden sık sık "Bu bana ne işe yarayacak?" sorusunu duyarız. Burada cevap somut: YZ'yi etkileyici kılan şey, öğrencilerin elleriyle dokunabileceği matematiktir; aşağıda bunu göreceğiz.
Üçüncüsü, katılım topluluk ve motivasyon yaratıyor: Bir sınıf, aynı etkinliği başka ülkelerin okullarıyla birlikte yaptığını ve sonuçlarını paylaşabileceğini bildiğinde, çalışma anlam kazanıyor. Öğretmenler için sohbet grubu, dünyanın dört bir yanındaki meslektaşlarla fikir alışverişi yapabilecekleri bir alan.
Öğrencilerin elinde bir etkinlik: NIM oyununu kazanmayı öğrenen makine
Organizatörler, NIM oyununu kazanmayı öğrenen bir sistemin bilgisayarsız bir versiyonunu öneriyor. NIM tamamen çözülebilir bir oyundur ve bu yüzden YZ kavramlarını, örneğin rakibe karşı arama (adversarial search) ve pekiştirmeli öğrenmeyi öğretmek için klasik bir örnektir. Süreci aşağıda çok basit malzemelerle anlatıyorum: Plastik bardaklar, küçük kartlar ve kürdanlar.
Kurallar
Masada 10 kürdan var. İki oyuncu sırayla oynar ve her turda 1, 2 ya da 3 kürdan alır. Son kürdanı alan kazanır.
Bardaklardan ve kartlardan oluşan 'makine'
9 bardak alıp 10'dan 2'ye kadar numaralandırıyoruz. Her bardağın numarası masada kaç kürdan kaldığını gösterir. Her bardağın içine «1», «2», «3» hamle kartlarını koyuyoruz. 1 numaralı bardağa gerek yok: Oraya gelen oyuncu son kürdanı alır ve seçeneği olmadan kazanır.

2 numaralı bardakta yalnızca iki kart var. Burada küçük bir değişiklik öneriyoruz: 2 numaralı bardakta da üç kart bulunsun. «3» çekilirse, masada 2 kürdan kaldığında 3 kürdan alınamayacağı için bu hamlenin geçersiz olduğunu sözlü olarak söyler, kartı bardaktan çıkarır ve yeni bir kart çekeriz. Böylece makine oyunun kurallarını da öğrenmiş olur.
Bardaklar sistemin 'belleği'dir. Başlangıçta sistem hiçbir şey 'bilmez', çünkü tüm hamleler eşit olasılıklıdır.
Makine nasıl oynar?
Bir öğrenci 'makine' olur, bir diğeri rakip. Makinenin sırası geldiğinde kalan kürdan sayısına karşılık gelen bardaktan, bakmadan, rastgele bir kart çekeriz. Kartı bardağın yanına bırakırız ve makine kartta yazan sayıda kürdan alır. Rakip kendi hamlesini yapar ve oyun bitene kadar böyle devam ederiz.
Makine nasıl öğrenir?
Her oyundan sonra basit bir kural uygularız:
Makine kaybettiyse, son hamlesinin kartını, yani rakibin kazanmasına izin veren hamleyi atarız. Diğer kartlar kendi bardaklarına geri döner.
Makine kazandıysa, tüm kartlar kendi bardaklarına geri döner.
Bir bardak boşalırsa, oradan yapılabilecek her hamle yenilgiye götürür demektir. Bu durumda makine «pes eder» ve onu o duruma getiren önceki hamlesinin kartını atarız.
Öğrenciler ne keşfeder?
Makine sondan başa doğru öğrenir. Önce 2 ve 3 numaralı bardaklar 'öğrenir': 2'den doğru hamle «2», 3'ten ise «3»'tür. Sonra 4 numaralı bardak boşalır, çünkü hangi hamle seçilirse seçilsin rakip kalan tüm kürdanları alır ve kazanır. Böylece 5, 6 ve 7 numaralı bardaklar rakibe 4'ü bırakmayı öğrenir (sırasıyla 1, 2 ve 3 alırlar). Aynısı 8 için tekrarlanır ve 9 ile 10 numaralı bardaklar rakibe 8'i bırakmayı öğrenir.
4 ve 8 durumları, yani 4'ün katları, oynayan için kayıp durumlardır. Strateji, rakibe her zaman 4'ün katını bırakmaktır; dolayısıyla 10 kürdanla ilk oyuncu 2 alarak kazanır. Bunu makineye kimse söylemedi: kendi hatalarından keşfetti. Kaç oyun gerektiği rakibe bağlıdır ve bunu uygulamada denemekte fayda var.
Tartışma soruları
Öğrenme neden az kürdanlı bardaklardan başlıyor?
Rakip rastgele oynarsa ne olur? 1'den 4'e kadar hamleye izin verilirse ne değişir?
Bu sistem büyük YZ sistemlerine nerede benziyor, nerede ayrılıyor?
Makine 4'ün katlarını bilmez: hatalarından öğrenerek rakibi 'kayıp' durumlarda bırakmayı keşfeder. Matematikçinin mantık ve ispatla bulduğunu, makine deneyerek bulur. Aynı hedefe giden iki yol: ispat ve örneklerden öğrenme. Ucuz malzemeler ve bir ders saatiyle öğrenciler, bir sistemin deneyimden ve hatalarından «öğrendiğini» ve «sihrin» altında tarif edip denetleyebileceğimiz bir kural yattığını görürler.
Bir davet
Her kademeden matematik öğretmeni meslektaşlarımızın katılımını görmek beni çok mutlu eder. Başvuru 3 Aralık'a kadar yapılabilir; ardından kendilerine uygun atölyeye katılıp etkinliği 14 Mart civarında sınıflarına taşıyabilirler. Amaç, öğrencilerimizi YZ uzmanı yapmak değil; etkileyici araçların ardında kavrayabilecekleri bir matematik bulunduğunu anlamalarıdır.
Başvuru için buraya tıklayabilirsiniz
(PP/HA)







