21ê Sibatê, Roja Zimanê Dayikê ya Cîhanî, di sala 1999an de ji aliyê UNESCOyê ve wekî Roja Zimanê Dayikê ya Cîhanî hate ragihandin û ji sala 2000an vir ve li çaraliyê cîhanê tê pîrozkirin.
Bingeha vê rojê di bûyera trajîk a Dakkayê ya sala 1952an de ye, ku xwendekarên ku daxwaza perwerdehiya bi zimanê dayikê dikirin jiyana xwe ji dest dan. Vê bûyera dilşikestî nîşanî cîhanê da ku mafê ziman mafekî mirovan e, û 21ê Sibatê kir sembola cihêrengiya zimanî, pirrengiya çandî û perwerdehiya bi zimanê dayikê.
Îro, hejmareke girîng ji hezaran zimanên ku li çaraliyê cîhanê têne axaftin, di bin gefa tunebûnê de ne. Her zimanekî windabûyî çandek, bîranînek, cîhanek bi xwe re tîne. Ji ber vê yekê, 21ê Sibatê ne tenê rojek bîranînê ye; ew di heman demê de bangek gerdûnî ye ji bo hişyarkirinê ji bo parastina zimanan.
Kurdî zimanê dayikê yê bi mîlyonan Kurdan e li ser qadeke erdnîgarî ya fireh. Kurdên ku li çaraliyê cîhanê dijîn ji bo zindî hiştina zimanê xwe têdikoşin.
21ê Sibatê ji bo gelê Kurd:
Sembola parastin û ragirtina zimanê wan e.
Îfadeya parastina nasnameya çandî û bîra dîrokî ye.
Mafê nifşên pêşerojê yên perwerdehiya bi zimanê dayikê û xwe îfadekirina azad tîne bîra wan.
Ew tekez dike ku pirrengiya çandî dewlemendiyek e.
Zimanê Kurdî, bi zaravayên xwe yên wekî Kurmancî, Soranî û Zazakî (Dimilkî), zimanekî bihêz e. Dengbêjî, çîrokên gelêrî, destan, metelok û berhemên wêjeyî yên nûjen bîranînên sedsalan ên vî zimanî hildigirin. Ziman ne tenê amûrek ragihandinê ye, lê di heman demê de neynika cîhana hestyarî, nirx û şêwaza jiyana gel e.
Di 21ê Sibatê de, Kurd li gelek welatên cîhanê çalakiyên cûrbecûr li dar dixin. Armanca van çalakiyan hem pêşxistina danûstandina çandî û hem jî xurtkirina hişmendiya li ser zimanê dayikê ye.
Ev çalakî nîşan didin ku zimanê Kurdî ne tenê bermahiyek ji rabirdûyê ye; ew zimanekî zindî, berhemdar û pêşketî ye. Bi taybetî ji bo Kurdên ku li dîyasporayê dijîn, îro derfetek girîng e ku zimanê xwe yê dayikê fêrî zarokan bikin û têkiliyên çandî xurt bikin.
Zimanê dayikê girêdana herî bingehîn e ku mirov bi rêya wê yekem car bi cîhanê re rû bi rû dimîne, hestên xwe diyar dike û hesta aîdiyetê pêş dixe. Zarokek ku bi zimanê xwe yê zikmakî fêr dibe, difikire û diafirîne, hem serkeftina akademîk û hem jî baweriya xwe bi xwe zêde dike. Ev ji ber ku kes dikarin bi zimanê ku ew herî baş dizanin xwe bi awayekî zelaltir, rasttir û afirînertir îfade bikin. Ev ne tenê bandorek erênî li ser pêşkeftina takekesî, lê di heman demê de li ser pêşkeftina civakê jî dike. Civakên ku bi zimanê xwe yê zikmakî kesên bihêz mezin dikin nirxên xwe yên çandî diparêzin û bi baweriyek mezintir ber bi pêşerojê ve diçin.
Ji ber vê yekê, parastina zimanê dayikê ne tenê parastina mîrateya çandî ye, lê di heman demê de tê wateya rêzgirtina nasnameya takekesî, azadiya ramanê û mafê perwerdeyê jî. Civatek ku zimanê xwe diparêze dikare xwe ji cîhana gerdûnî re veke bêyî ku têkiliyên xwe bi rabirdûya xwe qut bike. Zimanê dayikê koka mirovekî ye; kes û civakên xwedî kokên xurt di her şert û mercî de dikarin bijîn. Ji ber vê yekê, zindî hiştina zimanê dayikê û veguhestina wê ji nifşên pêşerojê re hem berpirsiyariyek mirovî û hem jî berpirsiyariyek gerdûnî ye.
Ji bo gelê Kurd, 21ê Sibatê, Roja Zimanê Dayikê ya Cîhanê, rojek e ku meriv rabirdûyê bi bîr bîne, niha hembêz bike û bi hêvî li pêşerojê nihêrî. Ev roj ji me re tîne bîra me ku parastina zimanekî ne sedema dabeşbûnê ye, lê belê nîşandana dewlemendiya çandî û çanda jiyana hevbeş e.
Her ziman xezîneyeke hevpar a mirovahiyê ye.
Parastina zimanê dayikê tê wateya parastina nasname, çand û rûmeta mirovan. Ji ber ku zimanek bijî, gel jî dijî.
(AÖ/AY)
