24-25 Ekim’de yapılan İstanbul Barosu genel kurulunda Baro başkanlığına yeniden seçilen Ümit Kocasakal’ın, “İstanbul Barosu geleneksel çizgisine dönmüştür. (Anayasanın) değiştirilemez ilk dört maddesinin gözcüsü ve sözcüsü, Cumhuriyetin kollayıcısı olmaya devam edecektir” açıklaması, daha önce başkanlık yaptığı 2010-2016 yıllarına bir gönderme olarak okunmalıdır ama şu farkla: O dönemki söyleminin merkezinde, söylemden öteye geçmese de “laiklik” ve AKP karşıtlığı, şimdi ise “çözüm süreci” ve AKP karşıtlığı bulunmaktadır.
Gerçekten bir “milliyetçi dip dalga” mı var?
Kocasakal’ın laiklik vurgusunu söylemde dahi geri plana itip çubuğu “1923 Cumhuriyeti” nostaljisine, üniter yapıya, milliyetçiliğe ve Türklüğe doğru bükmesi; ayrımcı, ötekileştirici ve kutuplaştırıcı siyaseti; 2010-2016 yılları arasında başkan adayı olarak seçime katıldığı Önce İlke Grubu’nun yanı sıra İyi Parti, Zafer Partisi, Anahtar Parti ve MHP’li avukatlardan oluşan milliyetçi avukatlar (İMAG) ile kurduğu seçim ittifakı; tarihinde ilk kez İstanbul Barosu yönetiminde temsil edilen milliyetçi avukatların seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından “kurt işareti” ile slogan atarak gösteri yapmaları seküler milliyetçi/ulusalcı bir dip dalganın seçim başarısı olarak yorumlandı çoğunlukla. Peki gerçekten öyle mi?
Her şeyden önce, bu iddiayı destekleyecek bir seçim sonucunun, istatistiki bir verinin mevcut olmadığını söylememiz gerekiyor.
Örnek olsun: Kocasakal, 2014 İstanbul Barosu genel kurulunda 14.435 oy alarak başkan seçilmişti ve bu oran, kullanılan oyun yüzde 65,84’üne denk gelmekteydi. 2026 genel kurulunda ise, avukat sayısındaki iki kat artışa ve 2024 seçimlerinde 1.679 oy alan İstanbul Milliyetçi Avukatlar Grubu ile yaptığı ittifaka rağmen Kocasakal 10.227 oy almıştır ve kullanılan oyun yüzde 34.05’ine denk gelmektedir. Görüleceği üzere Kocasakal, milliyetçi avukatlarla kurduğu ittifaka rağmen, başkan seçildiği önceki dönemde aldığı oyun çok altında bir oy alabilmiştir.
Dolayısıyla, seçim sonuçlarının prizmasından bakıldığında, Kocasakal ve ittifakının seçimi kazanmasının nedeninin, ya da en azından başat nedeninin, milliyetçi/ulusalcı bir dip dalganın yükselişi olduğunun peşinen kabulü konforlu bir alana çekilmek olurdu.
Hamaset ve siyaset
Kocasakal ve ittifakının seçim galibiyeti milliyetçi/ulusalcı bir dip dalganın yükselişinden ziyade “çözüm sürecinin” toplumsallaştırılamamasının ürettiği tepkide, sürecin devamının Erdoğan-AKP iktidarını konsolide edeceğinden duyulan endişede, bu endişenin Kocasakal tarafından hamasetle kullanılmasında ve karşısında aynı netlikte bir “Demokrasi cephesi” inşa edilememesinde aranmalıdır, asıl olarak.
Kocasakal “çözüm süreci” karşıtlığını seçim kampanyasının merkezine yerleştirip siyasal iktidara karşı oluşan tepkinin rüzgarını arkasına alarak ve Erdoğan-AKP karşıtlığını süreç karşıtlığına tahvil ederek; “AKP ve Kürt hareketi anlaştı” histeri ve manipülasyonunu tedavüle sokup harlayarak; Kürtlerin statü kazanması ve eşit hak temelli değişim ihtimalinden duyulan korkuyu besleyerek; İbrahim Kaboğlu’nun 2024 yılı seçimlerinin ardından yaptığı “Anayasa’nın ilk dört maddesine olumlu olarak dokunulabilir” açıklaması ile Erdoğan’ın kendi iktidarını tahkim etmek amacıyla kurguladığı Anayasa değişikliği arasında bir bağ olduğu algısını yaratarak; üstelik tüm bunları kendisini Erdoğan-AKP karşıtı imiş gibi konumlandırıp ama siyasal iktidarı doğrudan karşısına almadan ve suya sabuna dokunur tek bir eleştiri dahi yapmadan, Kaboğlu ve yönetimini ise “milli güvenlik ve beka” sorunu olmakla itham ederek seçmenin desteğini kazanmayı başarmıştır.
Dolayısıyla, çözüm sürecine yönelik tepkiler her ne kadar milliyetçi/ulusalcı refleksler olarak tezahür ediyor olsa da, oy veren geniş bir baro kitlesinin Kocasakal tercihi doğrudan bir süreç karşıtlığından ziyade, sürecin Erdoğan iktidarını konsolide edeceğine duyulan endişenin sandığa yansımasından kaynaklanmaktadır. Kocasakal, seçmenin duygularına hitap ederek ve sureti haktan görünerek süreç karşıtlığını oya tahvil etmeyi başarmıştır.
Esasen otokratik/teokratik rejimin inşası karşısında demokratik toplumsal/siyasal bir mücadele kanalına akıtılması gereken enerji, çözüm süreci karşıtlığı ya da sürece mesafe nedeniyle, ne yazık ki, Kocasakal’ın baroda statükonun ve devletin bekasının bekçisi olmasının yolunu döşemiştir. Bu durumdan en az rahatsız olacakların başında ise Erdoğan ve siyasal iktidar gelmektedir.
Statükocu devlet aklı
Kocasakal’ın “çözüm sürecine” karşı olup siyasal iktidara karşı etkili muhalefet etmemesi bir oksimoron mudur peki? Kocasakal kendisiyle mi çelişmektedir?
Böyle olduğu söylenemez. Kocasakal, bir yandan Erdoğan-AKP karşıtı gibi görünürken asıl olarak statükocu “devlet aklı”nın emir eri sıfatıyla Kürt hareketini ve çözüm sürecinin açığa çıkaracağı demokrasi, özgürlük, barış ve halkların eşit hak temelli birliği fikriyatını hedef almaktadır.
Sürecin nihai bir çözüme evrilmesi halinde Kürt hareketinin belirleyici ve kurucu bir özne olarak siyasal/toplumsal muhalefetin merkezine hamle yapmasını engellemeye, hareket alanını daraltmaya, siyasi pozisyonu bozmaya, geriletmeye, olası ittifaklarının önünü kesmeye yönelik olarak durumdan vazife çıkartmıştır Kocasakal.
Her ne kadar çözüm sürecine ve devamına dair beklenti ve hesapları farklı olsa da, sürece yönelik tepkiler siyasi iktidar ve düzen içi kimi muhalif odaklar eliyle de üretilmektedir çünkü.
Dolayısıyla, statükocu “devlet aklı” penceresinden bakıldığında Kocasakal’ın seçim galibiyeti, siyasal iktidar ve düzen içi muhalefetin de galibiyetidir aynı zamanda.
Seçimin kaybedeni
Seçimin galibi kadar, belki daha fazla, kaybedeninden bahsetmek gerekiyor. Seçimin kaybedeni Değişim İçin Avukatlar Grubu (DİA) ve Kaboğlu’dur. DİA ve Kaboğlu, Kocasakal ve ittifakının kurduğu “Cumhuriyetçi cephe” karşısında aynı kararlık ve netlikte bir “Demokrasi cephesi” inşa edememiştir.
Stratejik ve siyasi açıdan başarısız bir seçim kampanyası yürütülmüş, “herkes için hukuk” gibi içinden geçtiğimiz süreci anlamaktan ve anlatmaktan uzak, ortalamacı, fazlasıyla steril bir söylem kampanyanın merkezine konulmuş, seçim çalışması fincancı katırlarını ürkütmekten çekinircesine Kaboğlu’nun saygın akademik ve demokrat kimliğine daraltılmış ve sıkıştırılmıştır.
DİA’yı ve Kaboğlu’nu 2024 yılı genel kurulunda Baro yönetimine taşıyan 2023 yılındaki kent uzlaşısı sürecinin açığa çıkardığı enerji yeterince örgütlenmemiş, değişim beklentisine ve ihtiyacına yanıt üretilememiş, siyasal iktidar karşı biriken ve artan öfke seçim çalışmalarına kanalize edilememiş ve bu alan Kocasakal’ın hamasetine terk edilmiştir.
Statükonun ürettiği endişeye ve umutsuzluğa karşı seçmeni heyecanlandıracak, demokratik bir ülke ve ortak yaşam umudunu besleyecek, hayal kurdurtacak, aidiyet duygusunu, mücadele azmini ve kararlılığını güçlendirecek, cesaretlendirecek, mobilize edecek ve sandığa taşıyacak bir büyük anlatı, bir "hikâye", bir strateji ortaya konulamamıştır.
Öte yandan, başka bir baronun mümkün olduğunu gösterecek şeklî değil, etkin katılımcı ve demokratik bir işleyiş, çoğulculuk hayata geçirilememiş, önceki yönetimlerden devralınan merkeziyetçi ve bürokratik yapı kırılamamış, baro ile avukatlar arasındaki gönül bağı ve aidiyet duygusu yeteri kadar kurulamamıştır.
Başka bir baro mümkün
Avukatlık, uzun zamandır “bildiğimiz” avukatlık değildir. Kamu hizmetlerini ticari bir ürün haline getiren neoliberal politikalar hukuku/yargıyı sermayenin/piyasanın ihtiyaçları doğrultusunda değiştirirken, avukatlık mesleğinin özünü de eşitsiz olarak değiştirmiş ve dönüştürmüştür.
Serbest avukatlık modeli, meslekteki asıl çalışma biçimi olmaktan çıkmış ve yerini, “üretimin” bir nevi otomasyona bağlandığı, “sanayi tipi” hizmet üretimi yapan büyük hukuk bürolarında ücret karşılığında çalışılan bir modele bırakmıştır. Avukatlar, “sınıfsız ve imtiyazsız” bir bütünün parçası değildir artık.
Avukatlıktaki bu değişim genel kurula katılım ve seçim sonuçlarına da yansımaktadır. Genel kurula katılan ve oy kullanan avukatların büyük bir kısmının önceliği mesleki değil, siyasaldır evet, ama oy kullanmayan geniş bir avukat kitlesi mevcuttur ve sayıları giderek artmaktadır. Örnek olsun, son genel kurulda oy kullanan avukatların toplam üye sayısına oranı yüzde 44,01’dir. Bu oran 2012’de yüzde 76,02, 2016’da yüzde 65, 06, 2021’de ise yüzde 50,00 idi.
Dolayısıyla, seçim sonuçları bize avukatlar ile baro arasındaki gönül ve aidiyet bağının giderek koptuğunu, geleceğe dair umutsuzluğun, yoksullaşmanın, karamsarlığın ve bunların açığa çıkardığı öfke halinin genel kurula katılımın giderek azalmasına ya da bir formaliteyi yerine getirme zorunluluğunun umarsızlığına ve heyecansızlığına bıraktığını da söylemektedir aynı zamanda.
Baro ve avukatlar; demokrasi ve özgürlükler söz konusu olduğunda bir yanda “devletin bekasını” önceleyen, resmi tarih ve ideolojiden beslenen, baroyu devletin bir nevi kurumuna dönüştüren “devletçi” anlayış ile diğer yanda “siyasetsizlik siyaseti”ni vazeden, hukuktaki dönüşüme ve piyasalaşmaya paralel olarak avukatlıkta şirketleşme sürecine fikri altyapı ve “meşruiyet” alanı açan, avukatlıktaki işçileşme/yoksullaşma sürecini perdeleyen “meslekçi” anlayışın cenderesine sıkışmış görünmektedir. Her iki zihniyetin ortaklaştığı yer ise neoliberal politikaları savunmalarıdır.
“Devletçi” ve “meslekçi” zihniyet arasındaki bu sıkışmışlığa karşı mücadelenin yolu demokrasiye, hak ve özgürlüklere, laikliğe, eşitliğe, barışa, kamuculuğa, halkların hak eşitliğine sahip çıkan, militarizme, şovenizme ve ırkçılığa karşı, toplumsal cinsiyet eşitlikçi, dayanışmacı, mesleğin sorunlarını, avukatın saygınlığını ve savunma kurumunu palyatif yöntemlerle değil bütünlükçü bir bakış/programla ve baroları toplumsal mücadelenin öznelerinden birisi haline getirerek çözmeye ve savunmaya çalışan bir siyaseti, üçüncü bir yolu, demokratik bir cepheyi baroda inşa etmekten geçmektedir.
İstanbul Barosunun geleneksel çizgisi statükoyu korumak değil, demokrasiyi, özgürlükleri, barışı savunmak ve bunun için mücadele etmektir, çünkü.
(AY/AEK)









