İçimizdeki yabana dair bir film

"İnsan olarak ve sinema seyircisi olarak güçlü kadın kahramanları seviyorum; aynı anda aşırı kırılgan olan... Annem ve anneannem de güçlü ve kırılgan kadınlardı. Gerçek hayatta da kurgusal hayatta da böyle... Tıpkı 'Medea' tragedyasındaki gibi, tıpkı filmimdeki 'Claire' karakteri gibi... İlk uzun metrajlı filmimin temasının ölüm ve aşk olmasını istedim. Ölüm ve aşk temasını kullandım. Kendi travma ve paradokslarımı doğru insanlarla ve içimdeki güçle verimli kullanmak istedim", diyor "Yaban" filminin yönetmeni ve senaristi Tareq Daoud.

Kadın, annelik ve mültecilik hallerinin tümüne dair bir 'hâl' filmi Yaban. İzlemek istediğim bir filmdi ve 33. Ankara Film Festivali'nde izledim. Filmde şiddet var, hatta adı bile şiddet, ötekileştirme içeren...

Filmin adı gibi kahramanları da yaban, hayatın içinde –bir şekilde- ötekileştirilmiş insanlar. Filmi biraz daha açmak için Tareq Daoud hakkında bilgi vermeliyim.

Daoud, 1976 – Afganistan, Kabil doğumlu. Ailesi savaş yüzünden Afganistan'dan ayrılmak zorunda kalınca, 1980'ler itibarıyla İsviçre'de büyüyor. Cenevre Üniversitesi'nde biyoloji eğitimi, Küba'da Havana Escuela Internacional de Cinema Television'da sinema eğitimi alıyor ve fotoğraf konusunda uzmanlaşıyor. Genellikle kimlik ve sürgün temalı pek çok kısa film ve belgesel filmler üreten Daoud'un güncel sanat işleri İstanbul'da galerilerde sergileniyor. On yıldır Türkiye'de yaşıyor.

Film başladığında anne ve kızıyla birlikte daldığımız ormandan, film bittiğinde kendimize dalmış halde çıkıyoruz. Daoud film boyunca özgür bırakıyor seyirciyi, çok güçlü ipuçları sunarak.

Gösterim sonrası yapılan söyleşide, seyircilerin sorularını, Daoud çok samimi yanıtladı. Akabinde yaptığımız telefon görüşmesinde de samimiyeti sürdü. Tutabildiğim notları yanlış/ eksik yazmamaya çalışarak, aşağıda -özetle- aktaracağım:

Film yapım süreci hayatımı değiştirdi

"İlk uzun metraj filmimdi. Bazı hatalarım oldu. Deneysel şeyler yaptım. Bazı sahneler istediğim gibi olmadı. 2018'de çektik. Zorlu bir süreçti. Bazı sahneleri kurguda kestik, bazılarını son anda ekledik. Pandemi, post-prodüksiyonu geciktirdi. Türkiye, İsviçre ve Fransa ortak yapımı olan filmimizin yapım süreci normalden çok daha uzun sürdü. Süreç benim hayatımı değiştirdi. Kocaman bir ders oldu. Ve çok güzel insanlar tanıdım.

"Senaryoyu bir buçuk yılda geliştirdim. Filmin ana kahramanı Claire rolü için Fransalu sanatçı Amira Casar ile görüşmelerimiz uzun sürdü, kolay olmadı onu ikna etmek. Sabrina rolünü oynayacak doğru çocuğu bulmak da zordu. Türkiye ve Fransa'da birçok casting gerçekleştirildi. Bazı mekânları – ve özellikle filmin çoğunun geçtiği kulübeyi – bulmak çok araştırma gerektirdi. Yaşadığım her şey, her zorluk bana bir şeyler öğretir; bu filmde de öyle oldu. Çok iyi bir ekiple çalıştım, şanslıyım.

Filmin hikâyesi evrensel

"Başlangıçta seyirciye ormanı yaban olarak sunduk, yavaş yavaş film sembolik bir yabana evrildi, sonunda Claire'in içindeki yabana ulaştık. Başta güçlü diye sunduğumuz kahraman, artık bir yabandı; güçsüz, kırılgan, içinde durdurulamayan boşlukları ve anksiyete düzeyi çok yüksek olan...

"Claire'ın sınıfsal konumu, yüksek burjuvazi. Geçmişini bilmiyoruz. Eşi, Türkiyeli, zengin ve ünlü. Yaşadığı hayat ona yetmiyor. Kontrolcü bir kişiliği var. Çocuğu Sabrina, her daim yanında olan hayali arkadaşı Azabel'e başvuruyor sıkça; annesiyle olan gerilimini azaltmak için.

"Çocuğun, anneden bağımsız olmak için attığı küçük adımları Claire ihanet olarak algılıyor; onun ileride kendisine daha fazla benzemeyeceğini düşündüğünden... Claire nefret ediyor kızının saçlarından. Çünkü tam olarak istediği gibi değil. Her şeye gücü yeten fantazisi var. Claire'in aksesuarı gibi Sabrina... Çocuğunu emzirmesi onunla bağını kesmemek için.

"Sevgisiz, şefkatsiz bir anne mi? Kızını korumaya/ kollamaya çalışıyor ama hoyratça, saçlarını fırçaladığı sahnedeki gibi. Claire, çocuğunu kendi sınırlarına hapseden bir anne ve aynı zamanda kendini hapsettiği sınırlardan kaçmak isteyen bir kadın. Claire sınırda bir kişilik.

Yabanlık sadece coğrafi değil, içimizde de yaban var.

"Ben klasik tragedyaları severim. Başlangıçta Euripides'in yazdığı "Medea"dan esinlendim ya da öykündüm diyelim. Dere sahnesinde, güçlü bir akarsuyla anlattım, paradokslarımı. Gökten gelen el gibi, mesela. Travmalar nesilden nesile geçer. Belki kahramanımızın ailesi sevgisiz insanlardı. Çocuğunu hissettiği güçsüzlüğün yüzünden öldürüyor. Ve bir düşünürseniz, bu cinayet aslında bir tür intihardır.

"Bu film benim için bir katarsis, bir arınma süreci. Ruhumun en karanlık noktaları var, bu evrensel hikayede.

"Benim için Claire evrensel bir figür. Onun yanında Osman karakteri de paralel arayışta biri. Ölümü getiren bir aşk ya da ölüme kadar giden bir aşk... Hikâyenin ucu açık; seyirciye bıraktım.

Filmin yolu açık olsun

"İsviçre'de prömiyer yaptık. Türkiye prömiyerini İstanbul Film Festivalinde yaptık. Adana'da yarışmalı bölümdeydik. Ayvalık ve Ankara festivallerinde yer aldık. Bir yılımız kaldı festival rotası için. Deneysel yönleri olan bu film için başka festivallere de başvurduk. Sinema salonlarında gösterilebilecek mi? Bilmiyorum. Ben şimdi kara komedi olan ikinci filmim 'Şerife Tavşan'a ve diğer yan işlerime odaklandım."

* * * * *

Sevgili okur; bu filme dair bir şeyler yazmak zordu. Ne yazsam eksik kalacaktı. Film insana kendini, insanlığını sorgulatıyor; hatta anneliğini bile...

Dilerim Yaban'ın yolu çok açık olur, seyircisiyle özgürce buluşur.

(ŞD/SD)