Dema ku em li ser mercên madî yên çêkirina muzîkê diaxivin, divê em ji nêrînên romantîk ên têkildarî jiyana hunermendan dûr bikevin. Gelek caran muzîkjen wekî kesên ku tenê li ser hunera xwe difikirin û ji pirsgirêkên rojane dûr in, tên nîşandan. Lê ev nêrîn bi rastiya jiyana wan re nagunce. Muzîkjen jî wekî her kesî pêdiviya wan bi pere, dem, cihê kar û şertên baş ên jiyanê hene. Bêyî van şertan, domandina karê hunerî zehmet dibe. Di demên berê de, gava ku komên muzîkê diçûn stûdyoyê, dikaribûn demeke dirêj li ser deng, melodî, aranjman û awayê lêdana amûran bisekinin. Wan deman jî zehmetiyên xwe hebûn, lê îro şertên karê muzîkjenan bi awayekî din in. Muzîkjen hem berpirsiyarê çêkirina stranê ye hem jî divê li ser tomarkirin, belavkirin, reklama stranê û gihîştina guhdaran jî bixebite.
Teknolojiyên nû, derfetên mezin ji bo çêkirin û belavkirina muzîkê afirandine. Îro mirov dikare bêyî alîkariya şîrketeke mezin stranên xwe tomar bike û li ser înternetê belav bike. Lê ev derfet bi xwe re pirsgirêkên nû jî anîne. Ji ber ku gelek kes dikarin berhemên xwe biweşînin, pêşbaziya ji bo kişandina bala guhdaran jî zêde bûye. Weşandina stranê êdî têrê nake; divê hunermend dem û enerjiyeke din jî ji bo belavkirin û nasandina wê xerç bike. Ev rewş dibe sedem ku muzîkjen ji karê xwe yê sereke dûr bikevin. Di şûna ku demê xwe li ser çêkirina muzîkê derbas bikin, gelek caran neçar dibin ku bi hesabên pereyan, reklaman, nivîsandina naverokê ji bo torên civakî û pirsgirêkên rêkxistinê mijûl bibin. Ev kar jî girîng in, lê dema ku piraniya enerjiyê digirin, dem ji bo afirandinê kêm dibe. Afirandina muzîkê dem û sebrê dixwaze. Carinan divê bi saetan li ser melodiyekê bixebite, dengên cuda biceribîne an jî beşek ji stranê gelek caran ji nû ve tomar bike. Lê di şertên heyî de, gelek caran ji muzîkjenan tê xwestin ku zûtir bixebitin û berhemên zêdetir biweşînin. Wisa, dem ku divê ji bo baştirkirina muzîkê were xerckirin, dibe demeke ku divê mirov di wê de karên din jî bike.
Pirsgirêk tenê ew nîne ku muzîkjen pereyên kêm distînin. Pirsgirêka din ew e ku divê ew di heman demê de gelek karan bikin. Ew hem hunermend in, hem berpirsiyarê tomarkirinê, hem jî ew kese ku divê berhemê xwe, bi xwe bide nasandin. Gava ku ev hemû kar dikevin ser milê kesekî an komeke biçûk, westandin zêde dibe û kêfa çêkirina muzîkê hêdî hêdî kêm dibe.
Ev şert ji bo hemû muzîkjenan hêsan nînin, lê ji bo komên ku li derveyî muzîka populer dimînin, zehmettir in. Komên ku bi zimanên kêm têne axaftin stran distirênin an jî cureyên muzîkê yên ku li bazara mezin kêm tên guhdarîkirin hilberînin, gelek caran derfetên kêm dibînin. Ew ne tenê bi kêmbûna guhdaran re rû bi rû dimînin, lê di peydakirina pere û piştgiriyê de jî zehmetiyan dikişînin. Piraniya şîrket û sponsoran dixwazin pereyên xwe li projeyên ku dikarin di demeke kurt de encamên baş bidest bixe, xerc bikin. Ji ber vê yekê, ew bi gelemperî wan stran û koman tercîh dikin ku berê jî gelek guhdarên wan hene. Komên biçûk an yên nû dest pê kirine, ku hîn derfeta xwe ya nîşandanê nebûye, ji vê piştgiriyê bêpar dimînin. Ev rewş bi taybetî ji bo komên ku bi zimanê xwe yê resen stran dibêjin girîng e. Ziman tenê amûreke axaftinê nîne. Ew bîranîn, çand, hest û awayê jiyana civakê jî dihewîne. Gava ku kesek bi zimanê xwe muzîkê çêdike, ew beşek ji çanda xwe jî diparêze. Lê heke piştgirî tenê li gorî hejmarên guhdarîkirinê were dayîn, ev karê çandî dikare bê nirxandin bimîne.
Muzîkjenên serbixwe gelek caran mesrefên xwe ji bêrîka xwe didin. Ew pereyên stûdyoyê, amûran, tomarkirinê, sererastkirina deng û belavkirina stranên xwe didin. Carinan ji bo çêkirina berhemeke baş, neçar dibin karên din jî bikin û piştî karê rojane demê xwe ji bo provayê veqetînin. Lê dema ku ew ji bo piştgiriyê serî li sponsorên mezin didin, bersivên wekî “Ev cure muzîk ji bo guhdarên me ne guncaw e” an jî “Gihîştina wê kêm e” dibihîzin.
Di vê rewşê de, muzîkjen ne tenê bi kêmbûna pereyan re têdikoşe. Ew di heman demê de bi şertên bazarê yên ku gelek caran muzîka wan paş de dihêlin re jî rû bi rû dimîne. Heke muzîkjenek piştgirî nestîne, nikare bi awayekî domdar di stûdyoyê de bixebite, amûrên xwe baş bike an jî berhemên nû tomar bike. Paşê, gava ku berhemên wê/wî kêm dibin, hin kes vê yekê wekî nîşana kêmbûna jêhatîbûnê dibînin. Lê ew nabînin ku kêmbûna derfet û pereyan jî dikare bibe sedema vê rewşê. Ji ber vê yekê, divê em nirxa muzîkê tenê bi hejmarên guhdarîkirinê yan jî bi pereyên ku ew tîne venirxînin. Berhemek dikare ji aliyê bazarê ve biçûk xuya bike, lê ji bo parastina zimanekî an çandeke taybet xwedî girîngiyeke mezin e. Heke em tenê li ser qezenca pereyan bifikirin, gelek cureyên muzîkê û gelek dengên cuda dikarin winda bibin.
Gelek kesên ku di qada muzîkê de naxebitin, şertên aborî yên hunermendan baş nas nakin. Dema ku komek nikare stranên xwe bi awayekî berfireh belav bike, hin kes dibêjin ku ew nizanin çawa xwe bidin nasandin an jî nizanin gel çi dixwaze. Di hin rewşan de, awayê bazarkirinê dikare bandorê bike, lê ne her pirsgirêk bi bazarkirina nebaş ve girêdayî ye. Rastiya jiyana muzîkjenan ji vê yekê tevlihevtir e. Her hunermend ne xwediyê heman derfetan e. Hin muzîkjen xwediyê stûdyoyên baş, amûrên nû û têkiliyên bi kesên di pîşesaziya muzîkê de dixebitin re ne. Hinên din divê hemû tiştan bi pereyên xwe bikin. Ji ber vê yekê, ne rast e ku em serkeftin an têkçûna her kesî tenê bi jêhatîbûn an xebata wê rave bikin. Heke hunermendek guhdarên kêm bistîne, ev yek nayê wê wateyê ku muzîka wê nebaş e. Dibe ku ew derfetên belavkirinê tune be, zimanê wê li bazara mezin kêm tê fêmkirin an jî nikare ji bo reklama xwe pereyan veqetîne. Her wiha, komên ku ne di nav têkiliyên şîrketên mezin de ne, dikarin di gihîştina guhdaran de zehmetiyan bikişînin.
Gava ku em hemû van sedeman paşguh dikin û tenê muzîkjen berpirsiyarê têkçûna xwe dizanin, em pirsgirêkê bi awayekî şaş dibînin. Ev nêrîn dikare baweriya muzîkjenan bi xwe kêm bike. Ew dikarin dest bi gumanê bikin ku gelo muzîka wan nirxekê heye an na, her çend pirsgirêkên wan bi kêmbûna derfet û piştgiriyê ve girêdayî bin. Ev zexta derûnî bi demê re dikare bandorê li ser afirîneriyê jî bike. Dema ku muzîkjen her tim fikar dike ka dê stranên wî bên guhdarîkirin an na, dibe ku ew ji ceribandina dengên nû dûr bikeve. Ew dikare li şûna ku muzîka ku dixwaze çêbike, berhemên ku li gorî daxwazên bazarê ne, tercîh bike. Bi vî awayî, zexta aborî ne tenê jiyana wî zehmettir dike, lê bandorê li ser azadiya wî ya hunerî jî dike. Ji bo ku em vê pirsgirêkê baştir fêm bikin, divê em bipirsin ka muzîkjen çi derfet hene, çi astengî li pêşiya wan hene û çi cure piştgiriyê dikare karê wan hêsantir bike. Tenê gava ku em van pirsan li ber çavan bigirin, em dikarin li şûna tawanbarkirina kesan, li ser çareseriyên rastîn bifikirin. Muzîkjen dikare ji bo karê xwe evîn û dilxwaziyeke mezin hebe, lê ev yek nayê wê wateyê ku ew neçar e her tiştî bêpere bike. Kirêya stûdyoyê, amûr, rêwîtî û mesrefên din pere dixwazin. Ji bo ku komek bikare karê xwe bidomîne, divê keda endamên wê were nasîn û ji bo mesrefên wê çareserî were dîtin.
Em divê her wiha fêm bikin ku nirxa muzîkê tenê bi hejmarên guhdarîkirinê nayê pîvan. Stranek dikare ji bo parastina zimanekî, vegotina bîranîna civakekê an jî parvekirina hestên mirovî girîng be. Heke em tenê li ser pere û populerbûnê bifikirin, gelek berhemên girîng dikarin bêdeng bimînin. Berxwedana li hember van şertan tenê bi çêkirina stranên baş pêk nayê. Divê em keda muzîkjenan nas bikin, piştgiriyê bidin muzîkjenên serbixwe û rê li ber hevkariyê vekin. Divê em muzîkê ne tenê wekî berhemeke bazarê, lê wekî beşeke girîng a jiyana çandî ya civakê jî bibînin.
Di dawiyê de, pirsa sereke ev e: Gelo em dixwazin muzîkjen di bin çi mercan de karê xwe bikin? Heke em dixwazin ku muzîk bi zimanên cuda û bi awayên nû bidome, divê dem, derfet û piştgiriyê ji bo wê peyda bikin. Divê muzîkjen neçar nebin ku hemû enerjiyên xwe ji bo reklama berhemên xwe xerç bikin û ji karê ku ji bo wê dest bi muzîkê kirine dûr bikevin. Parastina azadiya muzîkê tenê berpirsiyariya hunermendan nîne. Ev berpirsiyariya civakê jî ye. Gava ku em keda wan nas dikin, piştgiriyê didin komên biçûk û nirxa çandê ji hejmarên bazarê cuda dibînin, em derfetên nû ji bo muzîkê diafirînin. Ji ber vê yekê, divê em qada azad a deng biparêzin û li dijî şertên neheq ku muzîkjenan westînin, bi hev re bixebitin. Muzîk divê cihê afirandin, parvekirin û azadiyê bimîne, ne tenê amûrek ji bo qezencê.
(DK/AY)
