İklim krizi yadsınamaz bir olgu. Bu olgunun yıkıcılığını bir anda durdurmayız. Ancak iklim krizine yol açan politika ve uygulamalardan vazgeçmediğimiz sürece sonucu geri dönülemez olan bu felaketi durduramayız.
İklim değişikliğinin iklim krizine dönüştüğünü kabullenerek hareket etmemiz gerekiyor. Krize derhal müdahale etme ve mevcut politikalar, uygulamalar konusunda köklü değişiklikler yapma açısından kaybedecek zamanımız yok.
İklim değişikliği değil iklim krizi
Dünya üzerindeki varlığımız dahi iklim değişikliği açısından tetikleyici veya hızlandırıcı bir faktör olabilir. İnsanın varlığı doğaya müdahaleyi kaçınılmaz kılabilir. İnsan müdahalesinin kontrolsüz ve sadece kısa vadeli ve coğrafi açıdan dar ölçekli analizlerle yapılması kaçınılmaz değildir. Bu müdahale hak temelli olmalıdır.
Ne var ki, mevcut durum hak temelli olmaktan uzak. Dahası, kapitalizmin dünyadaki kaynaklara kontrolsüz müdahalesi iklim değişikliğini kriz seviyesine çıkaran temel itici güçtür. Kapitalizmin aşırı kar hırsı sadece işçilerin emeğini sömürmüyor. Salt kar etme gayesiyle hareket eden kapitalist sistem dünyanın da kaynaklarını sömürüyor.
İçinde bulunduğumuz durum bir krizdir. Bu kriz üretim tesislerinin, maden sahalarının, enerji politikalarının vb. yaşam alanlarımızı etkileyen konuların kapitalist sistemin salt kar hedefinden uzaklaşmamasıyla ilgilidir.
İklim değişikliğini krize dönüştüren bir diğer faktör ise savaşlar, silahlı çatışmalardır. İnsanları öldürmek için kullanılan silahların, bombaların doğa üzerindeki etkisi iklim krizini derinleştiriyor. Resmi verilere göre 70.000’den fazla Filistinlilerinin öldürüldüğü Gazze’deki yıkım yaşam döngüsüne, ekolojiye, atmosfere de büyük zararlar vermiştir.
İklim krizi herkesin meselesidir
İnsan hakları hareketi içerisinde sıkça kullandığımız bir söz var “insan hakları meseleleri hiçbir ülkenin iç meselesi değildir.” Muhtemelen bu sözün en geçerli olduğu insan hakları meseleleri dünyanın tamamını ilgilendiren iklim değişikliği, çevre, ekoloji vb. alanlarıdır. İklim krizinin etkileri farklı ölçekte bile olsa dünya üzerindeki 8.3 milyar insan ve diğer canlıları bir biçimde etkiliyor. Dolayısıyla, bu krize yol açan politikalar ve uygulamalar da herhangi bir toplumsal kesim, sınıf, halk, cinsiyet, dünya görüşü vb. ayırt etmeksizin herkesin meselesidir.
İklim krizi yaşam hakkını doğrudan etkileyen bir düzeye varmıştır. İklim krizinin yansımalarından birisi olan aşırı sıcaklar nedeniyle insanlar yaşamını yitiriyor. Örneğin, 2026 yılı yaz döneminde sadece Avrupa’da 50.000 kişinin yaşamını yitirdiğini tespit edildi. Bu veri BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell tarafından ile 9-20 Kasım’da Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesinin açılışında düzenlediği basın toplantısında paylaşıldı.
Sıcak hava dalgası bilhassa ileri yaştaki insanları, sağlık sorunları olan kişileri, açık alanda çalışan işçileri, evsizleri vb. dezavantajlı kesimleri etkiliyor.
İklim krizi tüm haklarımızı etkiliyor
Yaşam hakkına ek olarak, iklim krizi gıda güvenliğini de doğrudan tehdit ediyor. Isınan hava nedeniyle buzulların erimesi deniz seviyesinin yükselmesine ve deniz suyu sıcaklığının artmasına yol açıyor. Bu nedenle Deniz kıyısında bulunan şehirlerin yakın tehdit altında olduğu bir gerçek. Örneğin, dünyanın en fazla pirinç üreten Çin, Tayland, Hindistan vb. ülkelerdeki pirinç tarlaları yükselen deniz seviyesinden etkilenecek.
Gıda güvenliğini etkileyen bir diğer husus su kaynaklarının hızlıca tüketilmesi.
Dünya Meteoroloji Örgütü’nün 9 Kasım’daki açıklamasının aşağıdaki bölümü gerçekten ürkütücü: “Deniz seviyesi rekor düzeyde ve deniz yüzeyi sıcaklığı da 2026 yılının her ayında rekor kırdı. Buzullar erimeye devam ediyor – 2025 yılındaki toplam buzul erimesi saniyede beş olimpik yüzme havuzunu doldurabilecek hacimde. İçecek su miktarı 2014 yılından bu yana sürekli olarak azalıyor.”
İklim krizine ilişkin küresel ısınma, sera gazı salınım seviyesi, okyanusların ısınması, aşırı hava olayları vb. ciddi olaylarını ele alan açıklama ciddi uyarılar içeriyor.
Ağustos ayında Nepal-Tibet’te yaşanan sel felaketi buzulların erimesinden kaynaklıydı. 15 Ekim’de İstanbul’da yaşamı felç eden sel felaketi de iklim krizinin son örneklerinden birisi olarak kayıtlara geçti.
Sayısı örnek daha verebileceğimiz bu felaketler alarma geçmemiz için kafi. Daha doğrusu kafi olmalı zira bu şekilde devam ederse yaşayabileceğimiz bir dünya kalmayacak.
İklim krizi bir insan hakları meselesi olduğundan çözümü de insan hakları temelli olmalıdır.
COP31 Antalya: Resmi zirve
9-20 Kasım’da Antalya’da düzenlenen COP31 başladı. Ev sahipliğini ve başkanlığını Türkiye resmi müzakereleri ise Avusturalya’nın yürüteceği COP31’in siyasi taahhüdün güçlendirilmesi, iklim eyleminin hızlandırılması, küresel işbirliğinin teşvik edilmesi, kapsayıcı iklim çözümlerinin desteklenmesi gibi temel amaçları olduğu belirtiliyor.
COP31 zirvesine sponsor olan firmaların iklim krizine katkı sunan faaliyetler içerisinde olması iklim aktivistlerinin “yeşil aklama” yönlü haklı eleştirilerine yol açtı.
COP31 Antalya: Alternatifler
COP31 kapsamında Antalya’ya dünyanın farklı yerlerinden çok sayıda devlet görevlisi ile aktivist geliyor. Resmi programın yanı sıra Antalya’da alternatif zirve ve etkinlikler de düzenliyor. İHD olarak üyesi olduğumuz Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH) heyeti de zirveyi hak temelli bir perspektiften izliyor. Benzer şekilde, dünyanın en büyük işçi konfederasyonu olan Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC) da zirvede işçilerin perspektifinden takip ediyor.
Zirveyi geniş bir toplumsal ile örgütlemek için kurulan bir dayanışma ağı olan ve iklim krizinin çözümü ertelenemez mottosu ile hareket eden Halkların İklim Zirvesi’nin programını takip etmek de fayda var.
Antalya’da alternatif etkinlik düzenleyen bir diğer oluşum da Enerji Demokrasisi için Sendikalar (TUED) olacak. Enerji politikalarının iklim krizi ile ilişkisinden hareketle enerji sahipliğinin kamusal olmasını savunan TUED’in Antalya’daki etkinlikleri sendikalara önemli alan sunma potansiyeline sahip.
Krizden çıkışın anahtarı: Hak temelli politikalar
İklim krizine yol açan politikalar ve uygulamaları değiştirmek bizim elimizde. Bu değişimin anahtarı hak temelli politikalar izlenmesidir.
İHD Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonunun hazırladığı Çevre ve Yaşam Hakkı Tutum Belgesinde çevre hakkı savunucuların iklim krizinin önlenmesi ve yıkım eğilimin tersine döndürülmesindeki önemli işlevi de ele alınıyor. Hak savunucularının bu alandaki faaliyetlerini etkili bir biçimde yürütmesi demokratik ve hukukun üstünlüğüne riayet edilen bir koşulda daha kolay olur.
Çevre hakkı savunucuları sözümüz: Yaşamak için dünyaya ihtiyacımız var.
Yaşamı ve dünyayı savunmaya devam.
(Oİ/EMK)
