Nepal’de eriyen buzullar geride 1500’e yakın ölü, 6 bin kayıp ve yerlerinden edinmiş 15 bin insan bırakmıştı. Nepal’deki sel felaketinden üç ay sonra dünya devletleri Antalya’da iklim krizini durdurmak için biraraya geldi. Bugün başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31’inci Taraflar Konferansı’nın (COP 31) öne çıkan gündemlerinden biri de Nepal’de yaşananların tekrar edilmesini önlemeye yarayacak uyum finansmanı konusu.
Gelişen ülkeler, iklim krizinde daha büyük ve tarihsel sorumluluğa sahip varsıl ülkelerden hem iklim krizini durdurma hem de uğradıkları kayıp ve zararı karşılama konularında mali destek talep ediyor. Nepal, faciaya dönüşen sel baskınından sonra 4,7 milyar dolara ihtiyacını olduğunu açıklamıştı; şu ana kadar Nepal’e verilen maddi destek ise sadece 250 milyon dolar. Uyum finansmanı kapsamında verilen sözler yerine getirilseydi, belki de Nepal’da sel felaketini önleyebilecek setler ya da erken uyarı sistemleri kurulabilirdi.
Uluslararası İklim Eylem Ağı (CAN International), COP 31 öncesi yaptığı basın açıklamasında hükümetleri, 2035 yılına kadar uyum finansmanını en az üç katına çıkarma yönünde geçen sene verdikleri taahhütlerini yerine getirmeye ve en kısa zamanda yılda en az 120 milyar ABD dolarını bulan bir destek miktarı için planlarını açıklamaya çağırdı.
BM Çevre Programı’na (UNEP) göre 2024 yılında gelişmiş ülkelerden gelişen ülkelere aktarılan uyum finansmanın toplamı 28,2 ile 31,7 milyar dolar arasında. UNEP’e göre, uyum finansmanını 2035’e kadar üç katına çıkarma hedefi bile gelişen ülkelerin sadece yüzde 20 ila 29’unun ihtiyacını karşılayabilecek. Finansmanla ilgili talepler sadece miktarla da ilgili değil. Gelişen ülkeler bu finansmanın yüksek faizli kredilerden değil ağırlıklı olarak hibelerden oluşmasını da talep ediyor. 20 Kasım’da sona erecek müzakerelerin sonunda bu talebin karşılanıp karşılanmayacağını göreceğiz.
COP 31’de gündeme gelecek ikinci konu da hükümetlerin geçen yıl Belém’de geliştirmeyi kararlaştırdıkları, kısaca BAM adıyla bilinen (Belem-Antalya Mekanizması)adil geçiş mekanizmasının hayata geçirilmesi. İklim dostu bir yaşama geçişte çalışanların iş kaybını önlemek, insana yakışır işler yaratmak ve geçim kaynakları ile haklarını korumayı amaçlayan bir mekanizmanın Antalya’da somut bir hale getirilmesi isteniyor.
Sivil toplumun Brezilya’daki COP 30’dan Türkiye’ye taşıdığı ve çözüm bekleyen bir başka konu da Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma (TAFF) yol haritası. Bu konu aslında tüm müzakere sürecinin arka planındaki en sorunlu başlıklardan biri. Bilim, fosil yakıtlardan hızlı bir şekilde vazgeçilmesini söylese de iklim müzakerelerinde ölçülebilir bir hedef henüz COP toplantılarının sonuç metnine yazılamadı.
COP 31’de Türkiye’nin de gündeme getirdiği elektrifikasyon hedefi de konuşulacak. Nihai enerji tüketiminin yüzde 35’inin 2035’e kadar elektrikten karşılanması hedefinin iki hafta sürecek müzakerelerin son metnine girip girmeyeceği merak konusu. İklimi değiştiren seragazlarının büyük oranda petrol, kömür ve gaz kullanımından kaynaklanması ve onların yerine kullanılabilecek daha düşük karbonlu yenilenebilir enerji kaynaklarının çoğunlukla elektrik üretmesi nedeniyle, nihai enerji kullanımında elektriğin daha fazla öne çıkarılması isteniyor.
COP 31’de müzakereler bugün “mavi alanda” başlasa da sivil toplum kuruluşları bir gün öncesinden seslerini duyurmaya başladılar.
COP 31 Başkanı Murat Kurum ile COP 31 Müzakerelerinin Başkanı Chris Bowen’a BM iklim müzakerelerinde gözlemci statüsüne sahip beş kozadan ortak bir mektup gönderildi. Mektupta, COP31’in açılışından hemen önce, Antalya dahil yedi şehirde LGBTI+ bireylerinin gözaltına alındığı ve eylül ortasından bu yana Türkiye’de LGBTI+ sivil topluma yönelik koordineli bir baskı dalgası gözlemledikleri belirtildi. Kadınlar ve Toplumsal Cinsiyet Kozası’nın (WGC) öncülüğünde yazılan mektupta 80’den fazla kişinin tutuklu olarak yargılanmayı beklediğine dikkat çekildi ve meşru insan hakları ve dernek faaliyetleriyle bağlantılı olarak gözaltına alınan tüm kişilerin, kimlikleri ne olursa olsun derhal serbest bırakılması istendi.
350 Türkiye grubu ise pazar günü Antalya Kaleiçi İskelesi’nde "İklim Adaleti, Şimdi" pankartı açarak ev sahibi Türkiye'ye ve dünya liderlerine fosil yakıtlardan adil çıkış çağrısında bulundu. 350 Türkiye adına konuşan Efe Baysal, COP31'in iklim adaleti açısından bir dönüm noktası olması gerektiğini vurgulayarak, "İklim krizinin faturasını, bu krizin mağdurları ödüyor. Kuraklıkla boğuşan çiftçiler, sıcak hava dalgalarında çalışmak zorunda kalan işçiler, evleri sele, ormanları yangına teslim edilen topluluklar. Krizin faili fosil yakıt şirketleri ise kâr etmeye devam ediyor. Bu adaletsizliğe son vermenin yolu belli: Kirleten ödemeli, fosil yakıtlardan adil bir çıkış takvime bağlanmalı ve zengin ülkeler iklim finansmanı sözlerini yerine getirmeli” dedi.
(ÖG/Mİ)
