Di destpêka meha Îlonê de bi navê Koma Kollektîfa Veganan li Westana Wanê nêzî 30 kesên ji bajarên wek Amed, Mêrdîn, Êlih, Stenbol, Rîze, Ankara û Wanê, hatin gel hevdû û kampeke ku bi her awayî li ser parastina mafê ajalan disekînî pêk hat.
Ya rastî ji bo min jî dibû tecrûbeyeke cuda ku ez ê biçim li kampa veganan bimînim. 3 rojên neşikandî ez bi 30 hevalên ku dev ji xwarina goşt û hemû xwarin û vexwarinên ku bi zilmeke giran ji ajalan tê peydakirin berdayî re, mam. Mirov dikave nav gelek pirsên wek madem em li dijî hemû cureyên tundîyê disekinin, ma goştxwarin jî ne cureyekî tundiyê ye? Yanî bi dehan pirsên cur bi curî tên xwe li mejiyê mirov dipêçin. Bêguman hê jî ev lêpirsîn û pirsên bi vî rengî di mejiyê min de ne…
Lê ez ê di vê nivîsê de behsa kampa veganan an jî vegantiyê nekim. Ez ê ji we re behsa çîrokeke jineke delalok, jêhatî û bi her awayî aktivîsteke çand û zimanê xwe, nirxên xwe û parazvaneke hemû mafên kesên bindest û zindiyan dike, bikim.
Jinek di nav koma kampê de û piştî ku em çûn Westanê jî di her sê rojên li kampê de ji serê kampê diçû binê wê, xwarin amade dikir, nan dipijand. Her çiqas ku yek ji berpirsyara kampê jî ligel keça wê pêre bû jî; bi hemû kar û barên kampê, kêmasiyên heyî yên me tevan re eleqedar dibû. Di şevên li ber agir ên kampê de ji me tevan re qala hewcebûna mirovan a bi vegantiyê dikir. Duygu Atar…
Li kampê gelek kesan navê wek ‘vegana laz’ bi deng dikir. Li ser vê yekê ez jî ketim pey çîroka wê ya ku dişibiya çîrokên gelek ji me kurdan. êdî min û Duyguyê me pişta xwe da dara bîyê li hember me jî behra Wanê û girava Axtamarayê ya ku dê rojek şûn de ayîna 14emîn a ermeniyan pêk bihata.
Duygu Atar di sala 1987an de li gundê Pazar-Papatya yê Rîzeyê tê dinê. Malbata wê li malê bi zimanê xwe yê lazkî diaxivin û ew jî heta dibistane serekatî jî tenê bi zimanê dayikê dizane. Piştî dibistan û jiyana wê mektebê destpê dike êdî malbata wê ji bo ku zarokan wan li mektebê zahmetiyan nekşînin bi tirkî bi wan re diaxivin. Duygu ji bo vê yekê wiha dibêje: “Hê dema me zarok di nav malê de jixwe dê û bavên me akrabayên me asîmîle bûbûn û exlebên wan jî zêde lazkî nediaxivîn. Zêdetir bi tirkî diaxivîn. Di salên nodî de dema me dest bi dibistanê jî kir êdî malbat bi dizîkî di navbera xwe de bi lazkî xeber didan û ne dixwestin em bibihîzin de ku em dema tirkî hîn bibin netaabin û zoriyan nekşînin.”
Lê dîsa jî bi her awayî ew ziman, peyv, bertek, kefxweşî, stran û hemû tiştên zimanê dayikê bi awayekî xwe di qaqerîşka gohê Duyguyê de bi cih dibin û ev yek di hemû kêlî, roj û salên dibistan û mektebê de dike ku her di zimanê xwe yê zikmakî monologan bike.
Êdî Duygu jî bi dû zimanî mezin dibe heta çûyîna wê ya zanîngehê (Enqere) jî didome. Li Zanîngehê jî Duygu bi gelek hevalên xwe yên laz re tê gel hevdû gelek caran jî ji bo tu kes gotinên wan fam nekin ango em bêjin demkî bi hevalên xwe re lazkî axîviye. Lê piştre li Stenbolê rêya wê dikeve Enstitûya Lazkî û li vir dest bi dersên ji bo zimanê zikmakî dike. Her ku hîn dibe kêmasî nebesiyên xwe yên ku bi demê re zimanê xwe, çanda xwe ji ber asimilasyonê heyî ji bîr kirî, ferq dike û li ser meselê Duygu wiha dibêje: “Di 17 saliya xwe de ez ji navçeya Pazarê derketim min berê xwe da Zanîngehê. Di hemû kêliyên min î durî navçeya me, gundê me û çanda me de, hê zêdetir min ji ziman û çanda xwe hez dikir. Lê biguman di vê demê de min ferq kir ku ez çanda xwe bi zimanekî din –bi tirkî- hîn dibim û an jî qala wê dikim. Ev jî nakokiyek bû ji bo min. Û berpirsiyara zimanê min î zikmakî zêdetir li ser min. Bi vî awayî min dest bi perwerdê kir û rêwitiya min î ji bo lêkolîn, lêgerîn û hînbûna zimanê lazkî destpê kir.”
Duygu piştî ku hîn dibe demek şûn de êdî dibe mamosteya zimanê xwe yê zikmakî û li enstituyê li qûrsên heyî dersê dide. Ew bi xwe jî dema hîn dike bi heman awayî hîn jî dibe û hewl dide di xweîfedakirina rojane de jî peyvên tirkî bîne asta herî kêm.
Duygu Atar nêzî 7 salane ku hewl dide hem zimanê xwe yê zikmakî bi rêya qûrsan perwerdê bide û zarok û ciwanên laz î ji çand, ziman û hebûna xwe bê par nemînin, ji bîr nekin û zêdetir di nav asimilasyonê de nehelin. Duygu dibêje ku ez hem wek jinekê, wek lazekê û her wiha wek veganekê hewl didim di nav pergala bêeman a di her kêlîyên wê de tundî, tunehesibandin û hwd heyî de, li ber xwe bidim.
(BK/AY)
