“Bir dilin geleceği, onu öğrenmek isteyen çocukların önüne engeller koymakla değil, o dili öğrenebilecekleri koşulları yaratmakla güvence altına alınır.”
16 şehirde, 321 okulda, 86.064 öğrenci Kürtçe seçmeli dersini tercih etti. Bu rakam, yalnızca bir dersin kaç öğrenci tarafından seçildiğini gösteren istatistiksel bir veri değil. Aynı zamanda çocukların kendi dillerini öğrenme isteğini, bu isteğin eğitim sisteminden karşılık beklediğini ve anadilin eğitimdeki yerinin yeniden tartışılması gerektiğini ortaya koyan önemli bir gösterge.
Ancak tam da burada yanıtlanması gereken temel bir soru var: Madem 86 bin öğrenci Kürtçeyi öğrenmek istiyor, peki bu öğrencilerin kaçına öğretmen, ders kitabı ve nitelikli bir öğrenme ortamı sunuluyor?
Öğrenci var, talep var, tercih var. Peki, öğretmen nerede, kitap nerede, bu çocukların dil öğrenme hakkını hayata geçirecek eğitim politikaları nerede?
Sorunun özü tam da bu. Bir dili seçmeli ders olarak tercih edebilmek önemli. Ancak tercih edilen dersin fiilen yürütülememesi, öğretmen bulunamaması veya ders materyallerinin yetersiz kalması durumunda, tanınan hak ile bu hakkın gerçek hayattaki karşılığı arasında ciddi bir mesafe oluşur. Kâğıt üzerinde var olan bir imkân, uygulamada karşılık bulmadığında eğitim hakkı eksik kalır.
Eğitimde bir hakkın tanınması, o hakkın gerektirdiği koşulların oluşturulmasını da zorunlu kılar. Bir öğrenci Kürtçeyi öğrenmek istiyorsa okulunda bu dersi verebilecek öğretmen bulunmalı, yaşına ve sınıf düzeyine uygun ders kitaplarına ulaşabilmeli ve dili düzenli biçimde öğrenebileceği bir eğitim ortamına sahip olmalı. Bunlar bir ayrıcalık değil, eğitim hakkının gereği.
86.064 öğrencinin Kürtçeyi seçmesi, küçümsenecek bir talep değil. Üstelik bu tercihlerin hangi koşullarda yapıldığını da göz önünde bulundurmak gerekir. Öğretmen yetersizliği, derslerin düzenli açılamaması, kaynak eksikliği ve ailelerin yeterince bilgilendirilmemesi gibi etkenler, öğrencilerin tercihlerini ve eğitim sürecine katılımlarını etkileyebilir.
Bu nedenle tartışmayı yalnızca “Kaç öğrenci Kürtçeyi seçti?” sorusuyla sınırlamak doğru değildir. Asıl sorulması gereken şu: Bu öğrencilerin kaçı seçtiği dersi gerçekten alabiliyor, kaçı düzenli eğitim görüyor ve kaçı Kürtçeyi öğrenebileceği yeterli koşullara sahip?
Rakamları açıklamak elbette önemli. Ancak rakamların arkasındaki eğitim gerçeğini görmek ve sorunları çözmek çok daha önemli.
Kürtçe seçmeli derslerinin önündeki temel sorunlardan biri, öğretmen ihtiyacının karşılanması. Öğretmen, eğitim sürecinin yalnızca bir uygulayıcısı değil; öğrencinin öğrenmesini sağlayan, dil becerilerini geliştiren ve dili yaşayan bir iletişim aracına dönüştüren temel unsur.
Öğretmen eksikliği giderilmeden, derslerin düzenli ve nitelikli biçimde yürütülmesini beklemek gerçekçi değil. Aynı şekilde ders kitapları ve yardımcı materyaller olmadan öğretmenlerin eğitim sürecini sağlıklı biçimde sürdürmesi de güçleşir.
Ders kitapları, yalnızca öğrencinin önüne konulan basılı materyaller değil. Onlar dilin sistemli öğretilmesini, okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesini, kelime dağarcığının zenginleşmesini ve öğrencinin kendi dilinde düşünme ve kendini ifade etme yeteneğinin güçlenmesini sağlar.
Bu nedenle ilgili kurumların önünde açık bir sorumluluk bulunuyor: Öğretmen ihtiyacı belirlenmeli, yeterli sayıda öğretmen yetiştirilmeli ve görevlendirilmeli, ders kitapları ile yardımcı materyaller hazırlanarak okullara zamanında ulaştırılmalı. Derslerin açılması ve düzenli yürütülmesi de takip edilmeli.
Kürtçenin farklı lehçeleri ve dilsel özellikleri dikkate alınarak öğrencilerin yaşlarına, seviyelerine ve ihtiyaçlarına uygun materyaller geliştirilmeli. Eğitim yalnızca dersin programda görünmesiyle sınırlı kalmamalı; öğrencinin gerçekten öğrenebildiği, kendisini geliştirebildiği bir sürece dönüşmeli. Çünkü bir dili öğrenmek isteyen çocuğa yalnızca “Bu dersi seçebilirsin.” demek yeterli değil. O çocuğun karşısına bir öğretmen, bir kitap ve öğrenebileceği bir sınıf koymak gerekir.
Anadili, insanın dünyayı anlamlandırdığı, duygularını ifade ettiği, kültürel birikimiyle bağ kurduğu ve toplumsal hafızayı taşıdığı temel araçlardan biri. Çocuk, dili aracılığıyla yalnızca kelimeleri öğrenmez; aynı zamanda yaşadığı toplumun hikâyelerini, değerlerini, edebiyatını ve kültürel zenginliğini de tanır.
Bir dilin korunması ve geliştirilmesi, yalnızca o dili konuşan ailelerin veya toplulukların sorumluluğuna bırakılamaz. Eğitim politikalarının da bu süreci desteklemesi gerekir. Çocukların kendi dillerini öğrenme talebi, karşılanması gereken meşru bir eğitim ihtiyacı olarak ele alınmalı.
Bu yaklaşım, diller arasında bir üstünlük yarışı oluşturmak anlamına gelmez. Tam tersine, farklı dillerin öğrenilmesine ve öğretilmesine imkân sağlamak, eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirir ve toplumsal çeşitliliği zenginleştirir.
Bir çocuğun Kürtçe öğrenmesi Türkçeyi öğrenmesine engel değil. Bir dilin gelişmesi başka bir dilin gerilemesini gerektirmez. Dillerin birbirine rakip olarak görülmesi yerine, her çocuğun dil öğrenme imkânlarının geliştirilmesi esas alınmalı.
Eğitim, farklılıkları ortadan kaldırmanın değil, farklılıklarla birlikte eşit ve özgür bir yaşam kurmanın araçlarından biri olmalı.
Kürtçenin seçmeli dersler arasında yer alması önemli bir adım. Ancak bu adımın gerçek bir eğitim kazanımına dönüşebilmesi için uygulamadaki eksikliklerin giderilmesi gerekir.
Öğrencilerin tercihleri doğrultusunda yeterli derslik, öğretmen, kitap ve materyal planlaması yapılmalı. Okul yönetimleri ve ilgili eğitim birimleri, derslerin açılıp açılmadığını, düzenli yürütülüp yürütülmediğini ve öğrencilerin hangi imkânlara sahip olduğunu izlemeli.
Veliler doğru ve yeterli biçimde bilgilendirilmeli, öğrencilerin tercihleri konusunda karşılaştıkları güçlükler belirlenmeli ve çözüm yolları geliştirilmeli. Öğretmen yetiştirme süreçleri ile atama ve görevlendirme politikaları da mevcut talep dikkate alınarak planlanmalı.
Ayrıca eğitim materyalleri yalnızca dersin temel konularını içermekle kalmamalı; çocukların dil becerilerini geliştiren, yaşadıkları dünyayı anlamalarına yardımcı olan, edebiyatla ve kültürel birikimle bağ kurmalarını sağlayan içeriklere de yer vermeli.
Bütün bunlar, Kürtçenin eğitimdeki yerini güçlendirmek için atılması gereken somut adımlardır. Bu adımlar atılmadan, yalnızca tercih sayılarını açıklamakla yetinmek, sorunun özünü gözden kaçırmak olacaktır.
Bugün 16 şehirde, 321 okulda Kürtçeyi tercih ettiği belirtilen 86.064 öğrenci, eğitim sistemi açısından dikkate alınması gereken bir tablo ortaya koyuyor. Bu öğrencilerin talebi, yalnızca bir seçmeli dersin tercih edilmesinden ibaret değil. Aynı zamanda öğrenme isteğinin, eğitim imkânlarına duyulan ihtiyacın ve bu ihtiyacın karşılanması beklentisinin ifadesi.
Bu nedenle meseleye yalnızca sayısal bir başarı veya istatistiksel bir veri olarak bakılmamalı. Bu rakamın arkasında çocuklar, aileler, öğretmenler ve eğitim hakkına ilişkin beklentiler bulunmaktadır.
Bir öğrencinin dilini öğrenmek istemesi, o dilin geleceği açısından değerli. Ancak bu isteğin karşılık bulması, öğrencinin bireysel çabasına bırakılamaz. Eğitim sisteminin görevi, öğrencinin öğrenme isteğini desteklemek ve bunun için gerekli koşulları oluşturmaktır.
86 bin öğrencinin tercihi bir başlangıç olabilir. Bu başlangıcın kalıcı bir kazanıma dönüşmesi ise öğretmenlerin, ders kitaplarının, nitelikli materyallerin ve düzenli eğitim uygulamalarının sağlanmasına bağlıdır.
Bir dili yaşatmak, yalnızca o dilin konuşulmasını istemekle mümkün değildir. O dilin öğrenilmesini, öğretilmesini, yazılmasını, okunmasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayacak koşulların oluşturulması gerekir.
86.064 öğrenci Kürtçeyi seçtiyse, bu tercihin gereği yerine getirilmeli. Öğretmen ihtiyacı karşılanmalı, ders kitapları hazırlanmalı, eğitim materyalleri geliştirilerek okullara ulaştırılmalı ve seçmeli derslerin uygulamadaki durumu düzenli olarak izlenmeli.
Çocukların öğrenme isteği karşılıksız bırakılmamalı. Çünkü eğitim hakkı, yalnızca tercih yapabilme hakkı değil, yapılan tercihin gereğini yaşayabilme ve öğrenebilme hakkıdır.
Öğrenci var. Talep var. İstek var.
Peki, öğretmen nerede? Kitap nerede? Bu çocukların öğrenme hakkını gerçeğe dönüştürecek adımlar nerede?
Bu soruların yanıtı yalnızca açıklamalarda değil, okullarda atılacak somut adımlarda verilmeli.
Çünkü bir dilin geleceği yalnızca evlerde konuşulmasıyla değil, sınıflarda öğrenilmesiyle de şekillenir. Çocuklar dillerini öğrenmek istiyorsa, eğitim sistemi onlara kapılarını açmalı; öğretmenini, kitabını ve öğrenme imkânını sağlamalı.
(AÖ/NÖ)
