“Bir çocuğun karnı açken zihninin öğrenmeye açık bekleyemeyiz.”
Bir ülkenin geleceğini konuşurken önce çocuklarına bakmak gerekir. Çocukların nasıl beslendiğine, nasıl eğitim gördüğüne, hangi koşullarda büyüdüğüne ve hayata hangi imkânlarla hazırlandığına bakmak gerekir. Çünkü bir toplumun gerçek zenginliği yalnızca ekonomik büyüklüğüyle, bütçesindeki rakamlarla ya da sahip olduğu imkânlarla ölçülmez. Asıl zenginlik, o toplumun çocuklarına sunduğu yaşam koşullarıyla ölçülür.
Bugün Türkiye'de milyonlarca aile geçim mücadelesi verirken çocukların beslenme sorunu giderek daha fazla önem kazanıyor. Artan hayat pahalılığı, daralan aile bütçeleri ve temel ihtiyaçların karşılanmasında yaşanan güçlükler, doğrudan çocukların yaşamına yansıyor. Birçok anne baba, çocuğunun beslenme çantasına ne koyacağını, okulda ne yiyeceğini, gün boyunca aç kalıp kalmayacağını düşünmek zorunda kalıyor.
Bir anne babanın en büyük kaygılarından biri, çocuğunu okula gönderirken onun temel ihtiyaçlarını karşılayabilmektir. Ancak bugün bazı aileler için bir beslenme çantası hazırlamak bile ciddi bir ekonomik yük hâline gelmiş durumda. Kimi çocuk evden yiyecek getirebiliyor, kimi ise arkadaşlarının beslenme saatinde sessizce beklemek zorunda kalıyor. Bu durum yalnızca ekonomik bir sorun değil; aynı zamanda çocukların psikolojisini, sosyal ilişkilerini, eğitim hayatını ve özgüvenini etkileyen derin bir toplumsal mesele.
Ne yazık ki okul yemeği meselesi, yıllardır dile getirilen, tartışılan ve çözüm bekleyen bir konu olmasına rağmen hâlâ kalıcı bir kamu politikası hâline getirilebilmiş değil. Her yıl devlet bütçesi hazırlanırken kaynakların nerelere ayrılacağı, hangi alanlara öncelik verileceği tartışılıyor. Eğitim, sağlık, altyapı, güvenlik ve sosyal politikalar için çeşitli düzenlemeler yapılıyor. Ancak çocukların okulda ücretsiz ve sağlıklı bir öğün yemeğe ulaşması gibi son derece temel bir ihtiyaç, yine yeterince somut bir karşılık bulmuyor.
2027 bütçesi de bu açıdan önemli bir fırsattır. Çocukların beslenme hakkını güvence altına alacak, bütün öğrencileri kapsayacak, sürdürülebilir ve kamusal bir okul yemeği programının hayata geçirilmesi beklenirken bu konuda somut bir adımın görülmemesi ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Burada sormamız gereken çok açık sorular var: Çocukların sağlıklı beslenmesi neden kamusal bir öncelik olarak ele alınmıyor? Eğitimde fırsat eşitliğinden söz edilirken çocukların beslenme koşulları neden göz ardı ediliyor? Aynı sınıfta eğitim gören çocukların ekonomik durumları nedeniyle farklı beslenme imkânlarına sahip olması nasıl açıklanabilir? Bir çocuğun okulda bir öğün yemek yiyebilmesi neden hâlâ çözülmesi gereken bir sorun olarak karşımızda duruyor?
Bu soruların yanıtı yalnızca bütçe rakamlarında değil, aynı zamanda toplumsal önceliklerimizin nasıl belirlendiğinde aranmalı. Okul yemeği meselesini yalnızca yoksul ailelere yönelik bir sosyal yardım olarak değerlendirmek büyük bir eksiklik olur. Çünkü beslenme, her çocuğun temel hakkıdır. Çocukların sağlıklı gelişimi, öğrenme süreçlerine katılımı ve fiziksel-ruhsal iyilik hâli açısından yeterli ve dengeli beslenme vazgeçilmezdir.
Okulda ücretsiz yemek uygulaması, çocuklar arasında ayrım yapmadan bütün öğrencileri kapsamalı. Böylece hiçbir çocuk ailesinin ekonomik durumundan dolayı kendisini arkadaşlarından farklı, eksik ya da mahcup hissetmek zorunda kalmaz.
Bir çocuğun beslenme hakkı, anne babasının gelirine, yaşadığı mahallenin koşullarına veya ailesinin ekonomik gücüne bağlı olmamalı. Çocukların eğitim hakkı nasıl kamusal bir sorumluluksa sağlıklı beslenme hakkı da aynı şekilde kamusal sorumluluğun bir parçasıdır.
Üstelik okul yemeği yalnızca açlığı gidermekten ibaret değil. Düzenli ve dengeli beslenme, çocukların gelişimini destekler; okul ortamında kendilerini daha iyi hissetmelerine ve öğrenme süreçlerine katılmalarına katkı sunar. Bu nedenle okul yemeği, eğitim politikasından ayrı düşünülemeyecek kadar önemli bir konu.
Eğitimde fırsat eşitliği denildiğinde genellikle okul binaları, ders kitapları, öğretmen sayısı ve eğitim materyalleri gündeme geliyor. Oysa fırsat eşitliğinin en temel koşullarından biri, çocukların okula benzer yaşam ve beslenme koşullarıyla gelebilmesidir.
Bir çocuk sabah kahvaltısını yapmadan okula geliyorsa, öğle saatlerinde yeterli beslenemiyorsa ondan bütün dikkatini derslerine vermesini beklemek ne kadar gerçekçidir?
Bir başka çocuk arkadaşlarıyla aynı sırada otururken beslenme çantasını açmaya çekiniyor, çünkü evden getirecek bir yiyeceği bulunmuyor. Bu tabloyu yalnızca ekonomik verilerle açıklayamayız. Burada çocukların duyguları, mahcubiyetleri, sosyal ilişkileri ve kendilerine duydukları güven de söz konusudur.
Çocukluk, insan hayatının en önemli dönemlerinden biri. Bu dönemde yaşanan yoksunluklar yalnızca bugünü değil, geleceği de etkileyebilir. Dolayısıyla okul yemeği uygulaması, çocukların bugünkü ihtiyaçlarını karşılamanın yanında daha eşitlikçi bir toplumun kurulmasına da katkı sağlayacak.
Ücretsiz okul yemeği programı, yalnızca belirli bölgelerde veya belirli gelir gruplarına yönelik geçici bir uygulama olarak düşünülmemelidir. Türkiye'nin bütün bölgelerinde, bütün çocukları kapsayan bir kamu politikası olarak ele alınmalıdır.
Çünkü çocuk yoksulluğu yalnızca belirli şehirlerin, mahallelerin veya ailelerin sorunu değildir. Ekonomik koşullar değiştikçe farklı bölgelerde ve farklı toplumsal kesimlerde de kendisini gösterebilmekte.
Bu nedenle hazırlanacak programın bazı temel ilkeleri olmalı: Devlet okullarında eğitim gören bütün çocukları kapsamalı, hiçbir aileden okul yemeği için ücret talep edilmemeli, yemekler çocukların yaşına ve gelişim ihtiyaçlarına uygun, dengeli ve besleyici olmalıdır, mümkün olduğu ölçüde yerel üreticilerden ve kooperatiflerden tedarik sağlanmalı. Ayrılan bütçe, yemeklerin niteliği ve uygulamanın sonuçları kamuoyuyla paylaşılmalı, uygulama geçici projelerle sınırlı kalmamalı, uzun vadeli bir kamu politikası hâline getirilmeli.
Böyle bir program yalnızca çocukların beslenmesine değil, yerel ekonomiye, üreticilere, kadın emeğine ve toplumsal dayanışmaya da katkı sunabilir.
Bütçe yalnızca gelir ve giderlerin hesaplandığı teknik bir belge değildir. Aynı zamanda bir ülkenin hangi sorunları öncelikli gördüğünü, hangi ihtiyaçlara kaynak ayırdığını ve geleceğini nasıl şekillendirmek istediğini gösterir. Eğer çocukların sağlıklı beslenmesi bütçede yeterince karşılık bulmuyorsa burada yalnızca bir kaynak eksikliğini değil, toplumsal öncelikler üzerine yeniden düşünme ihtiyacını da konuşmalıyız.
Elbette okul yemeği programının hayata geçirilmesi planlama, altyapı, lojistik, gıda güvenliği ve düzenli finansman gerektirir. Ancak bunlar çözümsüz sorunlar değil. Aksine, kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, eğitim emekçilerinin, ailelerin ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla geliştirilebilecek somut politika alanlarıdır. Önemli olan çocukların beslenmesini sürekli ertelenen bir mesele olmaktan çıkarmak ve bu konuda siyasi söylemlerin ötesine geçerek uygulanabilir bir program ortaya koymakta.
2027 bütçesi hazırlanırken çocukların beslenme hakkı açıkça güvence altına alınmalı, okul yemeği için yeterli ve sürdürülebilir kaynak ayrılmalı, uygulamanın takvimi ve kapsamı kamuoyuna açıklanmalı.
Bugün okul sıralarında oturan çocuklar yarının öğretmenleri, mühendisleri, işçileri, bilim insanları, sanatçıları ve toplumun geleceğini oluşturacak bireyleridir. Onların sağlıklı büyümesi, iyi eğitim alması ve eşit koşullarda yaşama katılması hepimizin ortak sorumluluğudur.
Bir çocuğun açlığını görmezden gelmek, yalnızca o çocuğun bugünkü ihtiyacını görmezden gelmek değil. Aynı zamanda onun geleceğe hazırlanma hakkını da zayıflatmaktır. Hiçbir çocuk yoksul bir ailede doğduğu için arkadaşlarından daha az beslenmek, eğitim hayatına dezavantajlı başlamak veya temel ihtiyaçlarından mahrum kalmak zorunda değil.
Bir ülkede çocukların beslenmesi bir lü2027tuf olarak görülüyorsa, sosyal devletin sorumlulukları üzerine yeniden düşünmek gerekir. Çünkü sosyal devlet, en çok desteğe ihtiyaç duyanların yanında olduğu ölçüde anlam kazanır. Çocukların sağlığına, eğitimine ve gelişimine yapılan yatırım, geleceğe yapılan en değerli yatırımdır.
2027 bütçesinde okul yemeği konusunun yine belirsizliğe bırakılmaması, artık somut bir karar ve uygulama programıyla karşılık bulması gerekiyor. Çocukların beslenme hakkı seçim dönemlerine, ekonomik tartışmalara veya gelecek yıllara ertelenmemeli. Çünkü çocukluk beklemez. Açlık ertelenmez. Kaybedilen gelişim fırsatları her zaman telafi edilemez.
Bir çocuğun tabağına konulan sağlıklı bir öğün, aslında o çocuğun geleceğine konulan umuttur ve artık şu gerçeği hep birlikte kabul etmeliyiz: Hiçbir çocuk okula aç gitmemeli, hiçbir çocuk arkadaşlarının yanında beslenemediği için mahcup olmamalı, hiçbir çocuk yoksulluğun bedelini kendi çocukluğundan ödememeli.
(AÖ/NÖ)







