“Bizde bazı çocuklar tarlada doğar. Ben de tarlada doğmuşum.”
Niğde’nin Edikli beldesinde yaşayan 78 yaşındaki Cenan Türkcan, çiftçilikle ilişkisini böyle anlatıyor. Yaşadığı bölgede buğday ve çavdar da yetişiyor ama Türkcan’a göre geçimin temelinde patates var.
Bu yıl kendi patatesini erken söküp depoya kaldırmış. Kasım ayının ilk günlerinde gelen soğuk, ürünlerini etkilememiş. Ancak çevre beldelerde hasadı tamamlayamayan üreticiler aynı durumda değil.
COP31 ve İklim Adaleti
Türkcan, Orhanlı’da görüştüğü çiftçilerin 3 bin ila 5 bin dekarlık alanda patatesin donduğunu söylediklerini aktarıyor.
7-10 Kasım tarihleri arasında Niğde ve Nevşehir başta olmak üzere İç Anadolu’nun bazı illerinde etkili olan zirai don, hasadı henüz tamamlamayan patates üreticilerinin ürünlerine zarar verdi.
Hasat bitmeden soğuk geldi
CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, 10 Kasım’da Meclis Genel Kurulu’nda Edikli, Orhanlı, Bozköy, Kayırlı ve Karaatlı’daki patates tarlalarının dondan zarar gördüğünü söyledi. Gürer, Niğde’nin Çiftlik ilçesi ile Nevşehir’in Derinkuyu ilçesini de etkilenen yerler arasında saydı.
Gürer’in bianet’e aktardığına göre bölgedeki bazı çiftçiler ürünlerinin yaklaşık yarısını kaybettiklerini söylüyor. Donun kaç üreticiyi etkilediği, ne kadar ürünün kayba uğradığı ise henüz netleşmedi.
“Zirai don, iktidar tarafından yeterince ciddiye alınmıyor”
KURAKLIK, DON VE VERİMSİZLİK BİTKİSEL ÜRETİMİ VURDU
Türkiye 2025'i tahılda yüzde 12,3, meyvede yüzde 30,9 üretim düşüşüyle kapattı
“2025 patates söküm sezonunda, kasım ayının sonuna kadar patates söktük, hiçbir şey olmadı. 78 yaşındayım, bu seneye kadar bizim bölgede patatesin bu şekilde donduğunu hatırlamıyorum” diyen Türkcan, hasadı 15 Ekim’den sonraya ve özellikle kasım ayına kalan üreticilerin ürün kaybıyla karşılaştığını anlatıyor.
Toprakta buz alıveriyor ve o patates ele alınmaz, tamamen yenmez, ekilmez hale geliyor. Hayvan dahi yemiyor.
Üreticinin kaybı yalnızca donan patatesle sınırlı değil. Türkcan’a göre ağırlaşan hasat koşulları işçilik ücretlerini de artırıyor. İşçilik maliyeti iki katına kadar çıkınca üreticiler, tarlada kurtarabildikleri patatesi toplasalar bile masraflarını karşılayamama riskiyle karşılaşıyor.
Bölgedeki üreticiler yine de ürünlerini korumanın yollarını aradı.
“Ekmek teknemiz bu”
Türkcan, erken söküm sayesinde kendi ürününü korumuş olsa da hasat onun için rahat bir kazanç anlamına gelmiyor.
Bir kilogram patatesin üretim maliyetinin 7-8 lirayı bulduğunu, kendi ürününü ise kilogramı 10 liradan sattığını söylüyor. Bu fiyatın içinden işçiliği, mazotu ve diğer giderleri karşılamak zorunda.
En çok da gelecek sezonu düşünüyor. Türkcan, artan maliyetler ve banka borçları karşısında çiftçinin yeniden ekim yapabilmesi için uzun vadeli, faizsiz bir ödeme planı isteyip ekliyor:
Başka işimiz yok. Geçim kaynağımız bu. Ekmek teknemiz.
Uzmanlar uyarıyor: Tarımda ürün yelpazesi değişmek zorunda
Hava tahmini tarlaya nasıl ulaşıyor?
Kasım ayındaki soğuklar öncesinde kamu kurumları bir dizi uyarı yayımladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 3 Kasım’da iç kesimlerde yerel zirai don riskine dikkat çekti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 6 Kasım’da İç Anadolu için zirai don uyarısı yaptı.
Niğde Valiliği de Meteoroloji 8. Bölge Müdürlüğü’nün tahminlerine dayanarak 7 Kasım saat 22.00 ile 10 Kasım saat 10.00 arasında il genelinde hafif ve yer yer orta kuvvette zirai don beklendiğini duyurdu.
Ancak uyarıların yayımlanması kadar, üreticilerin ihtiyaç duyduğu ayrıntıları içermesi de önem taşıyor.
CHP’li Ömer Fethi Gürer, çiftçilerin yalnızca genel bir soğuk uyarısına değil, donun şiddetini ve süresini anlatan yerel bilgilere ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Özellikle sert ve uzun süren donlarda üreticilerin önlem alabilmesi için daha ayrıntılı uyarılar yapılması gerektiğini belirtiyor.
Üretici Cenan Türkcan ise hava durumunu kendilerinin takip ettiğini söylüyor. Türkcan, tarım alanlarına daha yakın meteoroloji istasyonlarının çiftçilere yardımcı olacağını düşünüyor.
TBMM Zirai Don Araştırma Raporu ne söylüyor?
Yerel ölçüm ve ayrıntılı uyarı ihtiyacı, TBMM’nin Zirai Don Olayı Araştırma Komisyonu Raporu’nda da karşılık buluyor.
İklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerine dikkat çeken komisyon, don riski yüksek bölgelerde meteoroloji istasyonlarının sayısını artırmayı, yerel sıcaklık farklılıklarına göre daha ayrıntılı tahminler hazırlamayı ve çiftçilere SMS ile mobil uygulamalar üzerinden zamanında uyarılar ulaştırmayı öneriyor.
Rapora göre donun yol açtığı zarar, yalnızca hava sıcaklığına değil, bitkinin hangi gelişim döneminde bulunduğuna da bağlı. Komisyon, ekimden hasada kadar ürünlerin gelişimini meteorolojik verilerle birlikte izlemeyi ve bu bilgileri üretim planlamasında kullanmayı öneriyor.
Komisyon, tarlada uygulanabilecek koruyucu yöntemlere de yer veriyor. Raporda don pervaneleri, ısıtma sistemleri ve koruyucu örtüler gibi yöntemler sıralanıyor. Üreticilerin donun şiddetine, süresine ve ürünün özelliklerine uygun önlemler alabilmesi için uygulamalı eğitimlerin artırılması, ekipmanların kooperatifler ve üretici birlikleri aracılığıyla ortak kullanımının desteklenmesi öneriliyor.
Rapor, don riskine karşı hazırlığın ekonomik boyutunu da ele alıyor. Komisyon, küçük üreticilerin yüksek sigorta primleri nedeniyle karşılaştığı güçlüklere dikkat çekerek, devlet desteğinin üreticinin gelirine, işletme büyüklüğüne ve bölgedeki don riskine göre artırılmasını ve ödeme kolaylıkları sağlanmasını öneriyor. Afet sonrasında zararı karşılamanın yanı sıra üreticinin yeni sezonda üretime devam edebilmesini sağlayacak önlemlere de ağırlık verilmesini savunuyor.
(VC)
