Kurdish Monitoringê, binpêkirinên sîstematîk ên di sala 2025an de li Tirkiyeyê li dijî ziman û çanda Kurdî pêk hatine tomar kir û weke rapor weşand.
Li gorî raporê, di nava salê de di qada civakî de, di qada medyayê û çand û hunerê de û li girtîgehan li dijî mafê bikaranîna Kurdî bi kêmanî 70 binpêkirin pêk hatin.
Herî zêde di qada civakî de binpêkirin pêk hatin
Daneyên di raporê de, diyar dike ku binpêkirin di hin qadan de bêhtir tên dîtin. Li gorî raporê, di sala 2025an de:
· Di kategoriya Qada Civakî de 25,
· Di kategoriya Medyayê de 15,
· Di kategoriya Çand-Hunerê de 18,
· Di kategoriya Girtîgehan de 12 binpêkirin
li ser hev 70 binpêkirin hatin tomarkirin.
KURDİSH MONİTORİNG
Astengiyên li ber Kurdî, di qada civakî de berdewam dikin
2025: Saleke di bin siya binpêkirinên sîstematîk de
Rapora sala 2025an a Kurdish Monitoringê hareke din nîşan dide ku li Tirkiyeyê binpêkirinên li diji ziman ü çanda Kurdi pêk tên, ne yek du büyer in. Ev binpêkirin li hemû qadên civakê belav büne û birêkûpêk pêk tên. Daneyên îsal hatine berhevkirin careke din nîşan didin ku bikaranîna Kurdî ne tené li kolanan, her weha li girtigehên ewlehiya wan bilind, li salonên dawetan, li kampusên zanîngehan û li Parlamentoyê ji tê krîmînalîzekirin.
Desteserkirina ciwanên li Colemêrgê li ber strana Kurdi govend digerindan, girtina mikrofona parlamenterên li Parlamentoyê bi Kurdi xeber didan, girtina Mela Silêman Sebrî ya ji ber xutbeya bi Kurdî, qedexekirina formeya Amedsporê ya li ser wê gotineke bi Kurdî hatiye nivîsîn û gelen bûyerên din nîşan didin ku ev binpêkirin li nemû qadan pêk tên. Yek ji xalên derketiye pêş ew e ku hîna ji politikaya "zimanê nayê zanîn" û ".." (sê xalan) bi israr berdewam dike. Ev sansura ku li Parlamentoyê pêk tê, bi rengekî ku li girtîgehan nameyên bi Kurdî tên astengkirin û axavtina bi Kurdi ya bi rêya telefonan tê qedexekirin, xwe nîşan dide.
Tomarkirin û Metod
Kurdish Monitoring dema raporê amade dike, li çavkaniyên ji raya giştî re vekirî, nûçe, daxuyaniyên rêxistinên civaka sivîl dinêre û ji rasterast agahdarkirinan sûdê werdigire. Her cûre binpêkirin, li gorî dîrok, cih û bûyerê tê tomarkirin.
Ji bo tevahiya rapora Kurdish Monitoringê bitikîne
Derbarê Kurdish Monitoringê de
Kurdish Monitoring, ji bo li Tirkiyeyê binpêkirinên birêkûpêk ên li dijî ziman û çanda Kurdî pêk tên bişopîne, tomar bike û bi raporan wan bi raya giştî re par ve bike ava bûye û înîsîyatîfeke serbixwe ya. Platform li gorî prensîba ku dibêje pirrengiya ziman, mafekî bingehîn ê mirovan e tevdigere û li gorî vê prensîbê jî dixwaze astengiyên di qada civakî de li pêş Kurdî derdikevin raber bike, daneyan derbarê van binpêkirinan de amade bike û bi vî rengî mafparêziyê bike.
Kar û Bar û Armancên Platformê
1. Berhevkirina Datayan
Wê çavkaniyên ji raya giştî re vekirî (dokumanên fermî, biryarên dadgehan, medyaya herêmî û netewî) bişopînin û bûyerên binpêkirinê tomar bikin. Wê hevkariyê bi saziyên civaka sivîl, parêzer û mexdûran re bike û daneyan ji qadê berhev bikin.
2. Rapornivîsîn
Raporên Birêkûpêk: Wê her ji sê û şeş mehan û salê carekê raporên berfireh amade bikin.
Raporên Demkî: Di rewşên awarte de yan jî dema pêşketinên gelekî girîng pêk hatin, wê bi lez û bez raporên demkî amade bikin.
3. Mafparêzî
Raporan wê ji saziyên mafên mirovan ên netewî û navnetewî re bişînin.
Bi şaredariyan, partiyên siyasî û medyayê re wê hevkariyê bike û hewl bide ku di mijara binpêkirinên mafê bikaranîna ziman de baldarî çêbibe.
4. Hevkarî
Civaka Sivîl: Rêxistinên mafparêz, aktivîstên zimanparêziyê, akademîsyen.
Medya: Çapemeniya herêmî û netewî, rojnamegerên serbixwe.
Saziyên Navnetewî: Raportorên Taybet ên NYyê, Konseya Ewropayê.
Raya Giştî: Civaka Kurdan û parazvanên mafên zimanan ên li Tirkiyeyê.
Armanca sereke
Armanca Kurdish Monitoringê ew e ku Kurdî li Tirkiyeyê bi Destûra Bingehîn bêparastin, li qada civakî bi rengekî azad bê bikaranîn û mîrateya wê ya çandî were parastin. Di wê baweriyê de ye ku pirzimanî yek ji hîmên esasî yên demokrasiyê ye. Ji bo siberojeke ku binpêkirinên mafan tê de nebin, bi datayan dixwaze baldariyê çêbike.
(AY)
