Türkiye, dünya zeytin ve zeytinyağı üretiminde önde gelen ülkeler arasında yer alıyor. Üretimin ağırlık merkezi ise Ege Bölgesi; özellikle Manisa, Aydın, İzmir ve Muğla hattı sektörün lokomotifi konumunda.
Uluslararası Zeytin Konseyi’ne (IOC) göre Türkiye’nin zeytinyağı üretimi 2024-2025 sezonunda 505 bin tona yükseldi, 2025-2026’da ise üretimin 290 bin tona gerilemesi bekleniyor.
İhracat 2024-2025’te 160 bin tona yükselirken, yeni sezonda 100 bin ton civarına düşeceği öngörülüyor.
Ancak son yıllarda artan maliyetler, dalgalanan fiyatlar ve markalaşma sorunu, üreticiyi zorlayan temel başlıklar arasında öne çıkıyor.
“Tonlarca zeytinyağının yok olmasına neden göz yumuyoruz?”
Manisa’nın Akhisar ilçesindeki zeytin üreticisi Ercan Dalkılıç, bu tabloya dikkat çekerek tonlarca zeytinyağının depolarda değer kaybettiğini belirterek çiftçilerin devletten destek beklediğini ifade etti:
“Geçtiğimiz yıl çiftçi son derece yüksek girdi maliyetleriyle zeytin üretti; ancak piyasada oluşan fiyatlar tatmin edici olmayınca zeytin stokunun büyük kısmı zeytinyağına dönüştürülerek depolarda kaldı. Bu yıl da benzer bir tablo yaşandı ve fiyatlar beklentiyi karşılamadığı için çiftçi ürününü yine elden çıkaramadı. Bu senenin mahsulü birkaç ay daha bekleyebilir; ancak geçen yıldan kalan ürün gerekli kalite değerlerini kaybetti.
“Çiftçilerin büyük bölümünün uygun depolama donanımı yok. Bu imkânlar daha çok orta ve büyük ölçekli üreticilerin elinde. Hâl böyle olunca tonlarca zeytinyağının zamanla özelliğini yitirdiğini söylemek mümkün. Oysa bu, ülkenin önemli bir değeri. Tonlarca zeytinyağının yok olmasına neden göz yumuyoruz? Bu ülke insanlarının kaliteli ve gerçek zeytinyağı tüketmeye hakkı yok mu? Yunanistan’da kişi başına yıllık zeytinyağı tüketimi 20 litre civarındayken, Türkiye’de bu rakam 2 litreye bile ulaşmıyor. Üstelik Yunanistan, dünyada en fazla markalı zeytinyağı ihraç eden ülkelerden biri. Buna rağmen biz, ne yazık ki, ülke genelinde sahte ya da düşük kaliteli zeytinyağı tüketmek zorunda kalıyoruz.”
“Türkiye, zeytinyağında dünya çapında bir güç olabilir”
Dalkılıç, Türkiye’nin zeytinyağında yeterli markalaşmayı sağlayamadığını ve katma değerin yurt dışına gittiğini belirterek, halkın üreticiye güvenmesi gerektiğini söyledi. Aksi takdirde uzun vadede çiftçilerin zeytin üretimini bırakabileceğini ya da ağaçlara yeterli bakımı veremeyebileceğine dikkat çeken Dalkılıç, sözlerini şöyle tamamladı:
“Her yıl Türkiye’de üretilen zeytinyağının yaklaşık yüzde 40’ı, başta İspanya olmak üzere İtalya, Fransa ve Yunanistan’a dökme olarak ihraç ediliyor. Bu yağlar söz konusu ülkelerde şişelenip ‘Avrupa Malı’ etiketiyle dünya pazarına sunuluyor. Bizim yağımızı bizim insanımız tüketemiyor özünde. Zeytinyağında güçlü bir markalaşma yaratamadığımız için katma değeri ülkeye kazandıramıyoruz. Son yıllarda bu yönde adımlar atılsa da, devlet bu konuda daha da yardımcı olmalı bize diye düşünüyorum.
“Halka da hak veriyorum diğer yandan, ülkemizdeki markalara güvenemiyorlar. Son zamanlarda insanlarımızın başka ülkelerden yağ getirip tükettiğini görüyoruz. Haklılar. Ancak o yağların bir kısmının aslında Türkiye menşeli olduğunu da bilmeleri gerekiyor. Üstünde ‘Avrupa Malı’ yazması o ürünleri tamamen ‘Avrupa Malı’ yapmıyor. Halkın da üreticiye güvenmesi ve yerli markalarla bağ kurması gerekiyor. Yoksa uzun vadede çiftçimizin zeytin üretimini sonlandırdığı ya da artık ağaçlara bakamadığı senaryolarla karşılaşabiliriz. Bu, ülkemiz adına daha da büyük kayıp olur.
“Ülkemizdeki zeytin ağacı türlerinin korunması için artık mevcut tüccar sisteminin etkisinin azaltılması gerekiyor. Tamamen ortadan kalkması mümkün olmasa da, ülkenin dört bir yanından toplanan yağların karıştırılarak standartlaştırılması çiftçiyi zayıflatıyor. Kooperatifleşmenin yetersiz olması da fiyatların büyük ölçüde tüccar tarafından belirlenmesine neden oluyor. Bu çok kompleks bir sorun. Türkiye çok önemli bir zeytin ülkesi, zeytinyağında dünya devi olabilir ve bu refahı tabana yayabiliriz. Bu çiftçilerin bir araya gelmesine ve sektörün diğer unsurlarıyla masaya eşit şartlarda oturmasına bağlı.” (TY)
