Roman kültürünü, göçü, sürgünü ve müziği sinemasının merkezine taşıyan yönetmen, senarist, besteci, oyuncu ve yapımcı Tony Gatlif 77 yaşında hayatını kaybetti.
Gatlif’in ailesi, yönetmenin ölümünü dün (4 Eylül) AFP’ye yaptığı açıklamayla duyurdu. Ailenin verdiği bilgiye göre Gatlif, 2 Eylül’de Fransa’nın güneyindeki Arles kentinde tarihi bir film projesi üzerinde çalışırken yaşadığı sağlık sorunu nedeniyle hayatını kaybetti.
YÖNETMEN İZMİRLİ İZLEYİCİLERLE BULUŞTU
Tony Gatlif: Dijital platformlar tektipleşmeye doğru gidiyor
Eşi, çocukları ve torunları yaptıkları açıklamada Gatlif’in filmlerinin, neşesinin, şiirinin ve müzik sevgisinin kendileriyle kalacağını belirterek onu “Latcho Drom” sözleriyle uğurladı. Roman dilinde “iyi yolculuklar” anlamına gelen ifade, Gatlif’in 1993 tarihli filminin de adı.
Fransa Kültür Bakanı Catherine Pégard da bakanlığın internet sitesinde yayımlanan mesajında Gatlif’i andı. Pégard, yönetmenin sınırları, yeterince görünür olmayan yaşamları, müziği, hareketi, sürgünü ve özgürlüğü sinemasının odağına aldığını belirtti.
Exils ile Cannes’da “En İyi Yönetmen” ödülünü aldı
Gatlif, 1970’lerden itibaren çektiği filmlerde özellikle Romanların yaşamlarına ve müziklerine, göçe, yerinden edilmeye ve toplumun dışında bırakılan insanların hikâyelerine yer verdi.
Les Princes (1982), Latcho Drom (1993), Gadjo Dilo (1997), Vengo (2000), Exils (2004), Transylvania (2006), Liberté (2010) ve Djam (2017) öne çıkan filmleri arasında yer aldı.
1993’te Cannes Film Festivali’nin Belirli Bir Bakış bölümünde gösterilen Latcho Drom, Roman topluluklarının Hindistan’dan İspanya’ya uzanan yolculuğunu müzik üzerinden anlatıyordu. Gadjo Dilo’nun başrollerinde ise Romain Duris ve Rona Hartner yer aldı.
Gatlif, 2004’te Exils ile Cannes Film Festivali’nde En İyi Yönetmen Ödülü’nü kazandı. Film, Fransa’dan Cezayir’e doğru yola çıkan iki kişinin ailelerinin sürgün güzergâhını tersine katetmesini anlatıyordu.
Son uzun metrajı Ange, 22 Mayıs 2025’te Cannes Film Festivali’nin Cinéma de la Plage bölümünde dünya prömiyerini yaptı. Arthur H, Suzanne Aubert, Mathieu Amalric ve Maria de Medeiros’nun rol aldığı filmin senaryosunu da Gatlif yazdı.
Gatlif’in Sulukule ziyaretleri
Tony Gatlif, 2008’de Roll dergisine verdiği söyleşide, Latcho Drom için mekân ve görüntü ararken 1990’da Sulukule’ye geldiğini ve mahallede yaklaşık 15 gün kaldığını anlattı. Sulukule’de çektiği görüntülerin bir bölümünü filmde kullandı.
Gatlif, 2008’de 27. İstanbul Film Festivali kapsamında yeniden İstanbul’a geldi. Avrupa Konseyi’nin insan hakları temalı filmlere verdiği FACE Ödülü’nün jürisinde Abderrahmane Sissako, Nurdan Arca, Philippe Boillat ve Jan Vandierendonck ile birlikte yer aldı.
Bu ziyaretinde, kentsel dönüşüm ve yıkım tartışmalarının sürdüğü Sulukule’ye de gitti. Gatlif, Roll’a verdiği söyleşide mahallenin geçmişteki haliyle dönüşüm sürecindeki durumunu karşılaştırdı.
Derin Yoksulluk Ağı kurucusu Hacer Foggo da Gatlif’i 2008’deki Sulukule ziyaretiyle andı:
Romanların hikayesini müzikle, direnişle anlatan yönetmen Tony Gatlif’i, 2008’de Sulukule yıkılmasın diye mücadele ederken Sulukule’ye davet etmiştik. Yıkıntıların arasında dolaşırken şöyle demişti: “Sulukule’yi çekseydim şu sahneyle başlardım: Bir aile yemek masasında oturup, çocuklarıyla yemeğini yiyor. Birden mutfak üstlerine çöküyor..." Romanların müziğini, acısını, göçünü ve özgürlük arayışını sinemaya taşıdı, Vengo filmindeki “Alamo’da Doğdum” şarkısında söylendiği gibi: “Köyüm yok, memleketim yok, bir ana vatanım yok. Donmuş parmaklarımla bir ateş yakıyorum ve kalbimle sana şarkı söylüyorum. Gönül tellerim ağlıyor, yüreğimin teli sızlıyor” bugün Tony Gatlif… Latcho Drom, yolun açık, devrin daim olsun… #TonyGatlif
(VC)
