Yargı, AİHM'nin Osman Kavala'yı tahliye kararına uymayı bir kez daha reddetti

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) serbest bırakılmasına dair kesinleşmiş kararlarına rağmen 9 yılı aşkın süredir cezaevinde tutulan Osman Kavala'nın yeniden yargılanması ve tahliyesi doğrultusunda üst mahkemeye yapılan itiraz da reddedildi.

İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, 13 Kasım 2026 tarihli kararıyla, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nin AİHM kararına uymayı reddettiği 13 Ekim 2026 tarihli kararına Kavala'nın avukatlarınca yapılan itirazı reddetti.

Karar hakkında bugün kamuoyuna aktarılan bilgilere göre üst mahkeme, ilk derece mahkemesinin Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 318/3. Maddesine dayanarak verdiği kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığına hükmetti. Anayasa Mahkemesi'nde (AYM) devam eden bireysel başvuru nedeniyle iç hukuk yollarının henüz tüketilmediği gerekçesinin de benimsendiği bildirildi.

Böylece Osman Kavala'nın yeniden yargılanma, infazın durdurulması ve tahliyesine yönelik taleplerinin reddedilmesi, olağan itiraz yollarının kullanılmış olması bakımından kesinleşti.

Bununla birlikte, İstanbul Ağır Ceza Mahkemelerinin talepleri red kapsamında ileri sürdüğü gerekçe, AİHM Büyük Dairesinin 25 Ağustos 2026 tarihli kararında zaten incelenmiş ve geçersiz kabul edilmişti.

AİHM, aynı itirazı reddetmişti

AİHM Büyük Dairesi, "Kavala/Türkiye (No. 2)" kararında (Başvuru No. 2170/24), Kavala'nın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3, 5, 6, 10, 11 ve 18. Maddeleri kapsamında haklarının ihlal edildiğine hükmetmişti.

Mahkeme, Kavala'nın mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılmasını ve mahkûmiyetinin tüm sonuçlarının ortadan kaldırılmasını istemişti.

Büyük Daire, Türkiye'nin Anayasa Mahkemesi'ndeki bireysel başvurunun sonuçlanmadığına dayandırdığı itirazı da değerlendirmişti. Adalet Bakanlığınca yayımlanan Türkçe kararın hüküm bölümünde şu ifade yer alıyor:

“Oy çokluğuyla, Hükûmetin, Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuru yolunun tüketilmediğine dair ilk itirazının reddine”

AİHM, Kavala'nın 8,5 yılı aşkın süredir özgürlüğünden yoksun bırakılmasını, iç hukuk yollarını sürekli kullanmasına rağmen sonuç alamamasını, Anayasa Mahkemesi'ndeki gecikmeleri ve önceki AİHM kararlarının uygulanmamasını birlikte değerlendirdi ve bu koşullarda Kavala'dan AYM'deki başvurunun sonuçlanmasını beklemesinin istenemeyeceğine karar verdi.

Dolayısıyla İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 13 Ekim'de yeniden ileri sürdüğü ve üst mahkemenin de benimsediği bildirilen itiraz, AİHM tarafından geçersizliği aynı davada karara bağlanmış olan bir hükümdü.

Hukuki değerlendirme: AYM, olağan temyiz mercii değil

Ret kararlarının dayanağı olan “iç hukuk yollarının tüketilmemesi” gerekçesi, AYM'ye bireysel başvurunun hukuki niteliği açısından da önem taşıyor.

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Eylül 2026'da bireysel başvurunun 14. yıldönümünde yaptığı konuşmada bu mekanizmanın yargı sistemindeki yerini şöyle tanımlamıştı:

“Bireysel başvuru, olağan kanun yolu değildir.”

Özkaya, bireysel başvurunun olağan kanun yolları tüketildikten sonra başvurulabilen ikincil nitelikte bir hak arama yolu olduğunu, AYM ile Yargıtay ve Danıştay arasında hiyerarşik bir üstünlük ilişkisi bulunmadığını vurgulamıştı.

Kavala'nın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 28 Eylül 2023 tarihli onama kararıyla kesinleşmişti.

Bununla birlikte, bireysel başvurunun olağan temyiz yolu olmaması, AİHM bakımından tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu sayılmadığı anlamına gelmiyor. AİHM esasen, AYM'ye bireysel başvuruyu kural olarak etkili ve tüketilmesi gereken bir yol kabul ediyor.

Kavala dosyasındaki belirleyici fark, AİHM'nin bu genel kuralın Kavala'nın özgürlük hakkı bakımından somut davada uygulanamayacağına zaten hükmetmiş olması.

Üstelik Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 35. Maddesi AİHM'ye başvuruların kabul edilebilirliğini, 46. Maddesi ise kesinleşmiş AİHM kararlarının üye devletlerce uygulanması yükümlülüğünü düzenliyor. Bu nedenle AYM'deki bireysel başvurunun sonuçlanmamış olması, AİHM'nin inceleyerek kesin karara bağladığı bir ihlal hükmünün uygulanması yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.

TBB: “Bu yükümlülük ve taahhütler takdire bağlı değildir”

Türkiye Barolar Birliği (TBB) İnsan Hakları Merkezi de AİHM'nin 25 Ağustos kararının ardından yayımladığı hukuki değerlendirmede, Sözleşme'nin 46. Maddesinden doğan yükümlülüğe dikkat çekmişti.

TBB, Türkiye'nin kesinleşmiş AİHM kararlarını uygulamayı taahhüt ettiğini hatırlatmıştı:

“Bu yükümlülük ve taahhütler takdire bağlı değildir.”

TBB İnsan Hakları Merkezi, Kavala kararının bütün sonuçlarıyla gecikmeksizin uygulanmasını istemiş, yüksek yargı kararlarının uygulanmamasının yalnızca bu davayla sınırlı kalmadığına dikkat çekmişti.

Avrupa Konseyi'nin uyarısından sonra ikinci ret

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 30 Ekim 2026'da İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nin ret kararını ele almıştı.

Komite, AİHM Büyük Dairesi'nin açık tespitlerine rağmen yeniden yargılama, infazın durdurulması ve tahliye taleplerinin reddedilmesinden özel kaygı duyduğunu açıklayarak bu tutumun Sözleşmeyle bağdaşmadığını belirtmişti.

Türkiye'deki bütün devlet makamlarının, yargı organları dahil, AİHM kararlarını uygulamakla yükümlü olduğunu vurgulayan Komite, Türkiye'den kararın uygulanması için öngörülen somut adımları bildirmesini istemişti.

İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin ret kararı, bu uyarıdan iki hafta sonra geldi.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin dosyayı 1-3 Aralık 2026 tarihlerindeki insan hakları toplantısında yeniden ele alması bekleniyor.

(AEK)