9 Kasım’da Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31’inci Taraflar Toplantısı (COP 31) başarısızlıkla sonuçlandı. Adı gibi uzun süren toplantı 20 Kasım’da bitirilemedi, 22 Kasım Pazar gününe sarktı ve tarihin en uzun süren toplantısı oldu. Uygulama COP’u olacağı iddia edilen COP 31 bir erteleme COP’una dönüştü.
Cuma akşamı bitmesi beklenen COP 31 toplantısı, fosil yakıtlardan vazgeçme, gelişen ülkelere ihtiyaç duydukları finansmanı sağlama ve adil geçiş mekanizması oluşturma konularında ülkeleri bir anlaşma noktasında buluşturamadı. Toplantı sonuçları açısından bir teselli olabilecek ve Antalya Pakt’ı olarak adlandırılan Çerçeve Karar Metni (cover decision) de üç kez değiştirilmesine rağmen onaylanmadı. Bu da hayal kırıklığını büyüttü.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “COP 31’in kapsamlı bir sonuç üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona ermesinden dolayı derin bir hayal kırıklığı duyuyorum. Ancak bu aksilik, gerçekleri değiştirmez. Müzakere masasında uzlaşma sağlanmamış olabilir, ancak bilimsel gerçeklerde hiçbir belirsizlik yoktur. COP31’den çıkarılması gereken ders açıktır. Dünya, iklim kriziyle mücadele etmek için çok daha fazlasını yapmalıdır” açıklamasını yaptı. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi İcra Sekreteri Simon Stiell ise “Birçok kişinin hissettiği derin hayal kırıklığını ben de paylaşıyorum. COP31’in başkanlıkları (Türkiye ve Avustralya) öncülüğünde önerilen konularla ilgili bir uzlaşmaya varamamıştır. Dünya, bunun tekrarlanmasını kaldıramaz. İklim değişikliğinin etkileri giderek kötüleşiyor. Fosil yakıt maliyetleri tüm ekonomilerde enflasyonu tırmandırıyor ve 1,5 derece sınırının aşılması yaklaşıyor” dedi. COP 31 Başkanı Murat Kurum ise kapanış oturumunda yaptığı konuşmada, “Yapılacak bir şey yok, elimizden gelen her şeyi yaptık” dedi ve bundan sonra yeni bir metin olmayacağını belirterek aslında COP’un anlaşmazlıkla sonlandığını açıklamış oldu. Kapanış konuşmasında Kurum, “Bütün tarafların daha fazla sorumluluk almasını beklerdik. Antalya’da uzlaşının tüm imkanlarını zorladık. Bu süreçte samimiyetle gayret gösteren bütün ülkelere teşekkür ederim” dedi.
Türkiye’nin başkanlığını, Avustralya’nın da müzakere başkanlığını yaptığı COP 31 toplantısı sonucunda karara sunulan Antalya Paktı’nın geri çevrilmesinde en büyük rol kuşkusuz iklim krizinin bir numaralı mimarı fosil yakıtlara (Kömür, petrol ve gaz) aitti. İlk taslaktan sonra metinlerden tamamen çıkarılan fosil yakıtlardan vazgeçme vurgusu, son metinde (Antalya Paktı) tamamen yok oldu. İçinde “fosil” kelimesi geçmeyen bu metinde karbon yakalama ve gömme gibi aslında fosil yakıtların kullanılmasına yeşil ışık yakan maddeler ise son dakikaya kadar yer aldı. Bu duruma en çok itiraz edenlerden biri AB’ydi ama AB de gelişen ülkelere verilmesi istenen finansmanı engellediği için eleştiri oklarının hedefindeydi. COP 31’i en kötü COP ilan eden Uluslararası İklim Eylem Ağı Genel Direktörü Tasneem Essop, yaptığı açıklamada AB’ye şu sözlerle yüklendi: “Antalya’ya varmadan önce AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, yeni iklim finansmanı konusundaki görüşmelerin ‘suya düştüğünü’ acımasızca ilan etmişti. Metni, fosil yakıtlarla ilgili ifadeler içermediği için reddetmek, ikiyüzlülüğün doruk noktasıdır. Önemli olan sözler değil, eylemlerdir. Kendi fosil yakıt kullanımlarını aşamalı olarak sonlandırmayı başaramadılar ve gelişen ülkelere finansman sağlama yükümlülüklerini yerine getiremediler”.
Görüşmelerin tıkanmasına neden olan konulardan biri de bir önceki toplantıda alınan karara rağmen kurulamayan adil geçiş mekanizmasıydı. “COP31 sonuç belgesi, toplulukların iklim etkilerine hazırlanmasına, bunlarla başa çıkmasına yardımcı olmaktan bahsediyor, ancak bunların hiçbirine finansal destek sağlamıyor” diyen “Fill the Fund” Kampanyası Küresel Koordinatörü Harjeet Singh, “Hazırlık yapabilmek için toplulukların net bir uyum finansmanı hedefine ihtiyacı vardı. Bunun yerine 120 milyar dolarlık rakam metinden çıkarıldı” dedi.
Türkiye’nin önerdiği 2035 yılına kadar küresel nihai enerji tüketiminin yüzde 35’inin elektrikten karşılanması hedefi de elektriğin hangi kaynaktan üretileceğini net bir şekilde ifade etmediği için destek bulmadı. Son metinde elektriklendirme maddesinde yapılan “temiz enerji” vurgusu da “temiz enerji” kavramı altına nükleer enerjinin de sıkıştırılmak istenmesi tepki çekerken, elektrifikasyonun sadece yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilmesine dair bir vurgu da metne eklenemedi.
COP 31, müzakerelerin uzaması nedeniyle tarihin en uzun süren COP toplantısı olarak da kayda geçti. COP 31 toplantısı Genel Kurul'da tarafların kapanış konuşmalarının ardından saat 19.34'te son buldu.
(ÖG/Mİ)







