Global Climate and Health Alliance (Küresel İklim ve Sağlık İttifakı, GCHA), 132 ülkenin Paris Anlaşması kapsamında yayınladığı ulusal iklim taahhütlerine göre sağlık karnesini paylaştı.
‘‘Sağlıklı Ulusal Katkı Beyanı Karnesi’’nde (The Healthy NDC Scorecard) ulusal katkı beyanlarının sağlık ve temiz hava karnesi, sekiz kategoride değerlendirildi. Analizde, sağlık üzerindeki etkiler, hava kirliliği, sağlık sektöründeki eylemler, sağlık alanındaki yan faydalar, adil geçiş, entegre yönetişim, ekonomi ve finans, izleme ve uygulama incelendi.
Türkiye 47. sırada
Kaynak: Global Climate and Health Alliance, Sağlıklı Ulusal Katkı Beyanı Karnesi
Sonuçlar, iklim hedeflerinin ne derece iddialı olduğuyla ve ülkedeki hava kirliliği kaynaklı ölüm oranlarıyla karşılaştırıldı. Analiz sonucunda Türkiye 14 puan ile 132 ülke arasında 47. sırada yer aldı:
Türkiye’de hava kirliliğine bağlı ölüm oranı yüz bin kişi başına 83,6 olarak kaydedilirken, ülkenin genel iklim hedefi, 4°C’nin altındaki bir senaryo için son derece yetersiz olarak değerlendirilmektedir.
Raporda şu bulgular ön plana çıkıyor:
- İlk 20’ye girebilen ülkelerin 19’u düşük ve orta gelirli.
- Türkiye’nin puanı (14), Kanada (16), Güney Afrika (13) ve Avrupa Birliği’ne (12) yakın. Raporda, bu ülkelerin daha yüksek sağlık puanlarının, iddialı emisyon azaltım hedefleriyle desteklenmediğine dikkat çekiliyor. Bu durumun zamanla sağlık üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuluyor.
- Kolombiya, sağlık konusunu ulusal iklim planlarına en kapsamlı şekilde entegre eden ülke olarak öne çıkıyor (puanı 32 üzerinden 29). Kolombiya’yı Nijerya (25 puan) ve Kamboçya (24) takip ediyor.
- Yalnızca 2 puan alabilen Japonya ve Hindistan, en düşük puan alan ülkeler arasında yer alıyor.
- Emisyonları yüksek olan başka ülkeler de, adil olarak üzerlerine düşeni yeterince yerine getirmedikleri için hedeflerin gerisinde kaldı. Bu ülkeler arasında Brezilya (7), Avustralya, Çin ve Birleşik Krallık (tamamı 9 puan) yer alıyor.
- Ülkelerin yalnızca beşinde (Kamboçya, Şili, Kolombiya, Kosta Rika ve Paraguay), hem iklim değişikliğinin hem de hava kirliliğinin başlıca nedenlerinden olan ve ciddi sağlık sorunlarına yol açan siyah karbonu azaltmaya yönelik hedefler bulunduğu vurgulanıyor.
İklim krizinin sağlık etkileri
İklim krizinin sağlık etkileri giderek belirginleşiyor. Bu sene yalnızca Nepal’de yaşanan buzul çökmesi nedeniyle bin 400’den fazla kişi hayatını kaybetti, 6 bin 600’den fazla kişi ise hâlâ kayıp.
Nepal'deki sel felaketi: Can kaybı bin 355'e yükseldi
İklim değişikliğiyle ilgili olaylar nedeniyle Doğu ve Güney Afrika’da sekiz milyon çocuk açlık riskiyle karşı karşıya.
Ayrıca yazın Avrupa’da yaşanan sıcak dalgalarının 35 binden fazla kişinin ölümüne yol açtığı biliniyor.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre iklim krizi, 2030-2050 yılları arasında senede 250 bin fazladan ölüme sebep olabilir.
Temiz Hava Hakkı Platformu: Yüzde 92 kirli hava soluyor
Temiz Hava Hakkı Platformu’nun yayınladığı Kara Rapor 2025’e göre Türkiye nüfusunun yüzde 92’si, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) standartlarına göre kirli hava soluyor.
Temiz Hava Hakkı Platformu: Halk Derhal Bilgilendirilmeli
Hava kirliliğinin ve hava kirliliğine bağlı ölüm oranının en yüksek olduğu il ise Hakkari.
Raporda, hava kirliliğinin DSÖ’nün önerdiği seviyeye düşürülmesi durumunda Türkiye’de yılda en az 60 bin hayat kurtarılabileceği belirtiliyor.
(CA)
