İKİNCİ ÇEYREK RAKAMLARI
Türkiye’nin dış borcu 20,5 milyar dolar artışla 539 milyar dolar oldu
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 ikinci çeyreğine ilişkin Türkiye Dış Borç İstatistikleri’ni açıkladı.
TCMB verilerine göre Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku, mart sonundaki 518,5 milyar dolardan haziran sonunda 539 milyar dolara çıktı. Böylece dış borç üç ayda yüzde 3,5, dolar cinsinden 20,5 milyar dolar arttı.
539 milyar dolarlık dış borç stoku Türkiye’nin tarihindeki en yüksek brüt dış borç düzeyini oluşturuyor.
Özel sektörün dış borcu 318 milyar dolara çıktı
Dış borçtaki artış sektörler arasında eşit dağılmadı. Kamu sektörünün dış borcu bir önceki çeyreğe göre yüzde 3,3 artarak 197,9 milyar dolara yükselirken, özel sektörün dış borcu yüzde 4,2 artışla 318 milyar dolara çıktı.
Buna karşılık Merkez Bankası’nın dış yükümlülükleri yüzde 4,8 azalarak 23,1 milyar dolara geriledi.
Böylece Türkiye’nin toplam dış borcunun yaklaşık yüzde 59’u özel sektöre, yüzde 37’si kamuya, kalan bölümü ise TCMB’ye ait oldu.
Kısa vadeli dış borç 170,7 milyar dolar
Borç stokunun vade yapısında da artış görüldü. Kısa vadeli dış borçlar ikinci çeyrekte yüzde 2,5 artarak 170,7 milyar dolara, uzun vadeli dış borçlar ise yüzde 3,9 artışla 368,2 milyar dolara yükseldi.
TCMB’nin kredi ve borç senetleri ödeme projeksiyonuna göre anapara geri ödemeleri ağırlıklı olarak 24 ay ve üzeri vadelerde yoğunlaşıyor. Buna karşılık önümüzdeki 12 aylık dönemdeki ödeme profilinde özel sektör kredileri önemli yer tutuyor.
Dış borcun yaklaşık yarısı dolar cinsinden
Türkiye’nin dış borç stokunda ABD doları ağırlığını korudu. Haziran sonu itibarıyla toplam dış borcun yüzde 48,9’u dolar, yüzde 28,8’i avro, yüzde 12,2’si Türk lirası, yüzde 10,1’i ise diğer para birimleri cinsinden oluştu.
Borçlanma araçları bakımından en büyük kalemi yüzde 46,2 ile krediler oluşturdu. Kredileri yüzde 19,5 ile borç senetleri ve yüzde 17,2 ile mevduatlar izledi.
Bu yapı, Türkiye’nin dış borcunun yaklaşık yarısının doğrudan dolar kurundaki değişimlere açık olduğunu gösteriyor.
Şimşek borcun milli gelire oranını öne çıkardı
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, TCMB verilerinin açıklanmasının ardından yaptığı değerlendirmede dış borcun dolar cinsinden büyüklüğünden çok milli gelire oranına dikkat çekti.
Şimşek, brüt dış borç stokunun 539 milyar dolara ulaşmasına karşılık milli gelire oranının ikinci çeyrekte yüzde 31,8 ile yatay seyretmesini beklediklerini söyledi.
Kamu, finans sektörü, özel sektör ve hanehalkının toplam borcunun milli gelire oranının yüzde 91 olduğunu belirten Şimşek, bu oranın gelişmekte olan ülkelerdeki yüzde 229 ve dünya genelindeki yüzde 306 düzeylerinin oldukça altında olduğunu söyledi.
Şimşek, kamu borcunun GSYH’ye oranının da 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 23,1 ile tarihsel olarak düşük bir seviyede bulunduğunu belirterek, düşük borçluluğun küresel koşullar karşısında Türkiye ekonomisine esneklik sağladığını savundu.
Doğruluk Payı | Türkiye G20’de nerede?
Şimşek’in dış borcun milli gelire oranının yüzde 31,8 dolayında kalacağı yönündeki vurgusu, Türkiye’nin G20’nin en yüksek dış borç oranına sahip ülkeleri arasında olmadığını gösteriyor.
Ancak bu oran Türkiye’yi “düşük dış borçlu” ülkeler arasına da yerleştirmiyor. Türkiye, gelişmekte olan G20 ekonomileri içinde kabaca orta grupta yer alıyor. Mutlak dış borç büyüklüğünde ise 539 milyar dolarlık stok, Türkiye’yi ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerin çok gerisinde; bazı gelişmekte olan G20 ülkelerinin ise üzerinde tutuyor.
Bu nedenle Türkiye’nin dış borç riski yalnızca GSYİH’ye oranla değil, borcun döviz cinsi, vadesi ve çevrilme maliyetiyle birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.
MB’nin ikinci çeyrek verileri böylece dış borç tablosunun iki farklı yönünü ortaya koyuyor: Türkiye’nin brüt dış borcu üç ayda 20,5 milyar dolar artarak 539 milyar dolara ve tarihsel olarak en yüksek düzeyine çıkarken, hükümet hızlı büyüyen nominal milli gelir nedeniyle borcun GSYH’ye oranının yükselmediğini öne çıkarıyor.
Bilgi Kutusu | Bu borç halk için ne ifade ediyor?
539 milyar dolarlık dış borcun tamamı devletin borcu değil. Stokun 318 milyar doları özel sektöre, 197,9 milyar doları kamuya, 23,1 milyar doları ise Merkez Bankası’na ait. Bu nedenle toplam dış borcu doğrudan “vatandaşın borcu” olarak yanıltıcı olur.
Ancak dış borcun büyümesi hanehalkını çeşitli kanallardan etkiliyor. Kamunun dış borcunun anapara ve faiz ödemeleri kamu kaynaklarından karşılanıyor. Borç servisinin yükselmesi, diğer koşullar değişmediğinde, eğitim, sağlık, sosyal destekler ve kamu yatırımları için kullanılabilecek kaynaklar üzerindeki baskıyı artırabiliyor ya da yeni vergi ve borçlanma ihtiyacını artırabiliyor.
Bir yıllık dış borç servisi, eğitim yatırımının yaklaşık dört katı
Hazine’nin 2026 Finansman Programı’nda dış borçlar için 590 milyar TL anapara ve 357,8 milyar TL faiz olmak üzere toplam 947,8 milyar TL ödeme öngörülüyor. Anapara ödemeleri merkezi yönetim bütçesinde gider sayılmadığından, bu tutar bütçe ödeneği değil, Hazine’nin yıllık dış borç servisinin büyüklüğünü gösteriyor.
Bu tutarı cari harcamaların ağır bastığı eğitim ve sağlık bütçelerinin tamamıyla değil, 2026 Kamu Yatırım Programı’ndaki yatırım ödenekleriyle karşılaştırmak borç servisinin kamu kaynakları üzerindeki ölçeğini daha açık gösteriyor.
► 2026’da kamu yatırım programı kapsamında eğitime 251,6 milyar TL, sağlığa 173,7 milyar TL yatırım ödeneği ayrıldı. Araştırma destek programları ile üniversite ve kamu araştırma altyapıları için ayrılan kaynak ise 39 milyar TL.
► Buna göre Hazine’nin 947,8 milyar liralık bir yıllık dış borç servisi, eğitim yatırımlarının yaklaşık 3,8 katına, sağlık yatırımlarının ise 5,5 katına karşılık geliyor. Araştırma ve geliştirme için ayrılan 39 milyar liralık yatırım ve destek kaynağının ise 24 katından fazla.
► Başka bir anlatımla devletin yalnızca bir yılda dış borcun anapara ve faiz ödemesine ayırdığı kaynak, 2026’da eğitim ve sağlık için öngörülen toplam 425,3 milyar liralık yatırımın iki katından fazla.
Bu rakamlar, borç ödemeleri ile eğitim ya da sağlık yatırımlarının otomatik olarak birbirinin yerine geçebileceği anlamına gelmiyor. Ancak geçmiş borçlanmanın bugünkü kamu kaynakları üzerindeki baskısını ve bütçenin yeni okul, hastane, araştırma altyapısı ve diğer toplumsal yatırımlar üretme kapasitesi karşısındaki ölçeğini gösteriyor.
► Özel sektörün 318 milyar dolarlık dış borcu da halktan bütünüyle bağımsız değil. Özellikle döviz geliri yeterli olmayan şirketlerde kur artışı borcun Türk lirası karşılığını ve finansman maliyetlerini yükseltiyor. Şirketler bu yükü fiyatları artırarak, yatırımları kısmaya, ücretleri baskılamaya veya istihdamı azaltmaya yönelerek karşılamaya çalışabiliyor. Bankaların dış finansman maliyetindeki yükseliş de kredi faizleri üzerinden işletmelere ve tüketicilere aktarılabiliyor.
► Dış borcun yaklaşık yarısının dolar cinsinden olması nedeniyle TL’nin değer kaybetmesi de borç yükünün ekonomideki etkisini ağırlaştırabilecek başlıca risklerden biri. Buna karşılık borcun milli gelire oranının, vadesinin, borçlunun döviz gelirinin ve ülkenin döviz rezervlerinin durumu, dış borcun ne ölçüde sorun yaratacağını belirleyen temel unsurlar arasında.
Dış borcun halk açısından asıl önemi yalnız “539 milyar dolar”lık büyüklüğünde değil; borcun çevrilmesi ve ödenmesinin maliyetinin vergilere, fiyatlara, ücretlere, istihdama ve kamu hizmetlerine hangi ölçüde yansıdığında gözle görülür bir hal alıyor.
(AEK)
