World Justice Project (WJP), 2026 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ni yayımladı. Endekste Türkiye, 143 ülke arasından 0,41 puanla 117. sırada yer aldı.
Türkiye’nin genel puanı bir önceki yıla göre yüzde 0,4 düştü. Buna karşın Türkiye, küresel sıralamada bir basamak yükseldi.
WJP, Türkiye’yi Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde değerlendiriyor. Bölgenin ortalama puanı 0,50 olarak hesaplandı. Türkiye’nin 0,41 puanı bölge ortalamasının altında kaldı. Bölgesindeki 15 ülke arasında 14. sıradaki yerini korudu.
Endeks, hukukun üstünlüğünü sekiz başlıkta ölçüyor: Hükümet yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzluğun yokluğu, açık yönetim, temel haklar, düzen ve güvenlik, düzenlemelerin uygulanması, sivil adalet ve ceza adaleti. WJP, bu sekiz başlığı 44 alt faktör üzerinden değerlendiriyor.
Endeks, dünya nüfusunun yüzde 95'ini temsil ediyor. WJP, verileri 215 bini aşkın hanehalkı anketi ile 3 bin 400 hukukçu ve uzman anketinden derliyor.
Endekste puanlar 0 ile 1 arasında değişiyor. 1 en yüksek, 0 ise en düşük hukukun üstünlüğü düzeyini ifade ediyor.
Ayrıca alt başlıklardaki küresel sıralamalarda farklı değişimler gösterdi. Türkiye düzen ve güvenlik alanında Türkiye 79'unculuktan 67'nciliğe yükseldi. Buna karşılık açık yönetimde 110'unculuktan 116'ncılığa, ceza adaletinde 106'ncılıktan 110'unculuğa geriledi. Yolsuzluğun bulunmaması alanında 79'unculuktan 80'inciliğe, temel haklarda 134'üncülükten 135'inciliğe, düzenlemelerin uygulanmasında ise 118'incilikten 120'nciliğe düştü. Hükümet yetkilerinin sınırlandırılması ve sivil adalet alanlarındaki sıralaması değişmedi; sırasıyla 136'ncı ve 127'nci sırada kaldı.
Özgürlük göstergelerindeki yıllık değişim de dikkat çekti. 2025 endeksinde ifade ve düşünce özgürlüğünde gerileme kaydetmeyen Türkiye, 2026 endeksinde bu alanda gerileme yaşayan ülkeler arasında yer aldı. Toplantı ve örgütlenme özgürlüğünde ise tersine bir değişim yaşandı: 2025'te gerileme kaydeden Türkiye, 2026'da bu alanda gerileme yaşamayan ülkeler arasında yer aldı. Sivil katılım göstergesi ise iki yıl üst üste geriledi.
WJP, yargının hükümet yetkilerini sınırlama kapasitesinde de 2026'da gerileme tespit etti. Buna karşılık sivil adalete erişim ve bu adaletin maliyetini karşılayabilme göstergesinde iyileşme kaydetti. Ancak sivil adalet sisteminde ayrımcılığın önlenmesi alanında ilerleme sağlayamadı.
İlk 10'da Avrupa ülkeleri öne çıktı
2026 endeksinde ilk 10 sıranın tamamını Avrupa ülkeleri ile Yeni Zelanda aldı.
Danimarka 0,90 puanla ilk sırada yer alırken Norveç 0,89 puanla ikinci, Finlandiya 0,87 puanla üçüncü oldu. Onu İsveç, Lüksemburg, Almanya, Yeni Zelanda, İrlanda, Hollanda ve Estonya izledi.
Listenin son beş sırasında ise Venezuela (0,26), Afganistan (0,31), Haiti (0,31), Kamboçya (0,31) ve Nikaragua (0,32) yer aldı.
Küresel ölçek de geriliyor
Endeksin küresel sonuçlarına göre, 2026'da ülkelerin yüzde 62’sinde hukukun üstünlüğü geriledi, yüzde 38’inde iyileşti. Gerileme, dokuzuncu yıl üst üste iyileşme kaydeden ülke sayısını aştı.
WJP, sivil alanın daralmasını, ifade ve örgütlenme özgürlüklerine yönelik kısıtlamaları ve yargı sistemlerine hükümet müdahalesini küresel gerilemenin başlıca nedenleri arasında gösterdi.
Rapora göre, ülkelerin yüzde 64’ünde ifade özgürlüğü, yüzde 67’sinde toplantı ve örgütlenme özgürlüğü, yüzde 65’inde ise sivil katılım geriledi.
Yargı sistemlerine ilişkin veriler de gerilemeyi ortaya koydu. Sivil adalet ülkelerin yüzde 64’ünde, ceza adaleti yüzde 58’inde zayıfladı. Yargının hükümet yetkilerini sınırlama kapasitesi ise ülkelerin yüzde 63’ünde geriledi.
WJP İcra Direktörü Alejandro Ponce, bulguların otoriterleşmenin birçok ülkede kalıcı hale geldiğini gösterdiğini belirterek, “Otoriterlik artık yalnızca yükselen bir eğilim değil; dünyanın birçok yerinde yerleşik hale geldi” dedi.
Ponce, ülkelerin yüzde 86’sından fazlasının otoriter yönetime karşı güvencelerden en az birinde son beş yılda sürekli gerileme yaşadığını söyledi. Bu güvenceler hükümet yetkilerinin sınırlandırılması, açık yönetim ve temel haklardan oluşuyor.
(HA)
