Dil Hakları İzleme, Belgeleme ve Raporlama Ağı’nın (DHİBRA) 21 Şubat Dünya Anadili Günü için hazırladığı; 208 kurumun imzaladığı ve 25 anadiline çevrilen bildirinin tam metnini paylaşıyoruz.
Bildirinin Türkçe ve Kürtçe metinleri, dün (20 Şubat) Diyarbakır’da açılışı yapılan “Gulistana Zimanan” (Dillerin Gül Bahçesi) parkının açılışında da okundu.
“Gulistana Zimanan” parkı Diyarbakır’da açıldı: Anadili haktır, susturmak adaletsizliktir
Anadili haktır, susturmak adaletsizliktir.
Anadili hakkı, temel, devredilemez ve müzakere edilemez bir insan hakkıdır. Bu hakkın korunması, sadece kültürel bir mesele değildir; dilsel adalet ve eşit yurttaşlık için zorunludur.
Anadili hakkının önündeki politik, ekonomik ve idari engeller kaldırılmadıkça adaletten söz edilemez. Barış içinde yaşamanın garantisi, çokdilli bir toplumda eşit haklara sahip olmaktır.
Bugüne kadar uygulanan tekdilli asimilasyon politikaları nedeniyle dilsel çoğulluk, bertaraf edilmesi gereken bir 'tehlike' olarak görülmüş ve gösterilmiştir. Oysa bir dil sustuğunda yalnızca kelimelerini değil; acılarını, sevinçlerini, masallarını ve dünyaya bıraktığı izleri de beraberinde götürür.
Dil yalnızca bir iletişim aracı değil; kimliğin, belleğin ve toplumsal ilişkilerin en temel kurucu unsurudur.
Dil yalnızca kültürün taşıyıcısı değil; tarihsel olarak inkâr edilmiş kimliklerin, bastırılmış var olma biçimlerinin, susturulmuş seslerin ifade alanıdır.
Anadillerimizin, eğitimden medyaya, sanattan kültüre, sokaktan resmi kurumlara tüm kamusal alanlarda özgürce var olması eşit ve onurlu bir yaşamın vazgeçilmez koşuludur.
Eğitim ve kültür politikaları, tüm dillerin ortak değerimiz olduğu ilkesiyle belirlenmelidir. Çocukların anadillerinde düşünebileceği, hayal kurabileceği ve okul öncesinden üniversiteye kadar her kademede anadillerinde eğitim görebileceği siyasal ve toplumsal yapıyı inşa etmek, hepimizin gecikmiş sorumluluğudur.
Dillerimizin yaşatılması, geliştirilmesi ve kamusal hizmetlerde eşit, erişilebilir ve görünür biçimde yer alması için devletin ve tüm kamu kurumlarının gerekli adımları atması bir lütuf değil, tarihsel bir yükümlülüktür. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 17, 29 ve 30. maddelerine ilişkin konulan çekincelerin kaldırılması ve bu Sözleşme kapsamındaki sorumlulukların yerine getirilmesi, bu tarihsel yükümlülüğün açık ve öncelikli gereğidir.
Dil Hakları İzleme, Belgeleme ve Raporlama Ağı (DHİBRA) bileşenleri olarak, tüm anadillerinin korunması, yaşatılması ve canlandırılması çağrımızı yineliyoruz.
Tüm halkların Dünya Anadili Günü kutlu olsun!
208 imzacı kurumun listesi için tıklayın
Bildirinin, 25 anadilindeki çevirisi için tıklayın
DHİBRA hakkında
Dil Hakları İzleme Belgeleme ve Raporlama Ağı (DHİBRA), Türkiye dilleri, dilsel çoğulluk ve dil hakları alanında faaliyet yürüten akademisyen, araştırmacı ve hak savunucularının öncülüğünde 2019 yılında kuruldu.
Deneyim-bilgi alışverişi, dayanışma ve işbirliği amacıyla kurulan ağ, Türkiye dilleri veya dilsel çoğullukla ilgili çalışan kültür, sanat, akademi, basın-yayın ve sivil toplum dünyasından aktörleri bir araya getirmeyi hedefliyor.
DHİBRA Türkiye’deki dil haklarını hukuki, sosyal ve ekonomik boyutlarıyla izlemeyi, ihlalleri belgeleyip raporlamayı ve çözüm önerileri geliştirmeyi, bu doğrultuda dil hakları üzerine araştırmalar yürütmeyi ve raporlar yayımlamayı önceliyor.
Her alanda çoğulculuğu vazgeçilmez bir ilke olarak gören, diller arası hiyerarşiyi reddederek tüm dillerin eşitliğini savunan ve anadili hakkını devredilemez bir insan hakkı olarak kabul eden DHİBRA, her yıl 21 Şubat Dünya Anadili Günü’nde çokdilli bildirilerle farkındalık yaratmayı amaçlıyor.
(VC)
