Türk Tabipleri Birliği (TTB), 9 Şubat Sigara Bırakma Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada tütün kullanımındaki artışa dikkat çekerek yurttaşları tüm tütün ürünlerini bırakmaya, siyasi iktidarı ise tütün kontrolü politikalarını yeniden ve etkin biçimde hayata geçirmeye çağırdı.
TTB, tütün tüketiminin kullanıcılarının yarısını öldüren güçlü bir bağımlılık olduğunu vurgulayarak, dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla insanın tütün ürünleri nedeniyle yaşamını yitirdiğini hatırlattı. Bu ölümlerin 1,6 milyonunun pasif içicilik sonucu meydana geldiğine dikkat çekilen açıklamada, Türkiye’nin dünyada en fazla tütün tüketilen ilk 10 ülke arasında yer aldığı belirtildi.
“Tütünün masum türü yok”
Açıklamada, tütünün hiçbir türünün güvenli olmadığı vurgulanarak sigaranın yanı sıra nargile, puro, sigarillo, sarma tütünler, elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerinin de benzer düzeyde sağlık tehdidi oluşturduğu ifade edildi. TTB, tütün ürünlerine maruz kalmanın güvenli bir düzeyinin bulunmadığını kaydetti.
Tütünle mücadelede geriye gidiş
Türkiye’de tütün kontrolü mücadelesinin 1996 yılında başlayan yasal düzenlemeler ve Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi ile önemli kazanımlar elde ettiğini hatırlatan TTB, 2011 yılından sonra bu mücadelenin siyasi iktidar tarafından büyük ölçüde terk edildiğini vurguladı. Denetimsizliğin sürmesi halinde Türkiye’nin dumansız tütün ürünleri ve tütün şirketlerinin yeni hedefi haline gelen farklı kullanım biçimlerinin yaygınlaştığı bir ülkeye dönüşme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi.
Sigara satışları rekor kırdı
TTB’nin paylaştığı verilere göre, 2024 yılında Türkiye’de kayıtlı sigara satışı 151 milyar adede ulaştı. Bu rakamın Cumhuriyet tarihinin en yüksek düzeyi olduğu belirtilirken, makaron, sarma tütün ve kaçak ürünlerin bu sayıya dahil olmadığına dikkat çekildi. Öte yandan 2011–2016 yılları arasında ruhsatlı tütün ürünü sayısının yüzde 99 oranında arttığı, ürün çeşitliliğinin tüketimi doğrudan artırdığı ifade edildi.
“Mevzuat var, denetim yok”
4207 sayılı Tütün Kontrol Kanunu’nun hükümlerine rağmen denetimlerin yetersiz kaldığı vurgulanan açıklamada, İstanbul’da 2024 yılında yapılan bir araştırmaya atıf yapıldı. Buna göre satış noktalarının tamamında fiyat bildirimleri ve ürün diziliminin mevzuata aykırı olduğu, satış noktalarının yüzde 96’sında tütün ürünlerinin çocukların göz hizasında yer aldığı tespit edildi.
Tütün kullanımı toplum genelinde artıyor
Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de her gün tütün ürünü kullanan 15 yaş üstü nüfus oranı 2012’de yüzde 23,2 iken 2023’te yüzde 34,8’e yükseldi. Erkeklerde bu oran yüzde 46,1’e, kadınlarda ise yüzde 23,6’ya çıktı. TTB, bu artışın halk sağlığı açısından ciddi bir alarm niteliği taşıdığını vurguladı.
“Tütün endüstrisine teşvik, halk sağlığına ihmal”
TTB açıklamasında, 2019–2022 yılları arasında tütün şirketlerine 53 ayrı teşvik verildiği hatırlatıldı. KDV muafiyetleri, vergi indirimleri ve sigorta primi desteklerinin tütün tüketimini ve şirketlerin kârını artırdığına dikkat çekildi. Türkiye’nin Küresel Tütün Endeksi’nde 100 ülke arasında en kötü 15’inci sırada yer aldığı, tütün endüstrisinin hükümet politikalarına müdahalesi açısından ise en kötü 8’inci ülke olduğu ifade edildi.
Üretici kaybediyor, piyasa şirketlere devrediliyor
Tütün tüketimi artarken yerli üretimin ve üretici sayısının hızla azaldığına dikkat çekilen açıklamada, 2002 yılında 405 bin üretici varken bu sayının 2023’te 44 bine düştüğü belirtildi. Yerli tütün kullanım oranının yüzde 19’a gerilerken, ithal tütün oranının yüzde 81’e yükseldiği kaydedildi.
Sigara bırakma hizmetleri yetersiz
TTB, sigara bırakma polikliniklerinin sayısının yetersizliğine de dikkat çekti. İstanbul gibi 16 milyon nüfuslu bir kentte yalnızca 25 polikliniğin bulunduğu belirtilirken, yapılan araştırmalarda polikliniklerin bir bölümünün fiilen kapalı olduğu, personel ve ilaç stok sorunlarının yaygın olduğu ifade edildi.
TTB, 9 Şubat Sigara Bırakma Günü dolayısıyla yurttaşlara tüm tütün ürünlerini bırakma çağrısı yaparken, siyasi iktidarı da tütün kontrolü mücadelesini yeniden ve kararlılıkla yürütmeye davet etti. Açıklamada, “Türk Tabipleri Birliği, halk sağlığının yanında, tütün şirketlerinin kâr hırsının karşısında durmaya devam edecektir” denildi.
(EMK)
