ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff'un 21 Ekim Çarşamba günü St. Petersburg'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le görüşmesinin ardından Washington, Moskova ve Kiev'den savaşın sonlandırılmasına ilişkin açıklamalar geldi.
Trump barışın yakın olduğu görüşünü yinelerken, Kremlin görüşmelerin kasımda yeniden başlamasına hazır olduğunu, ancak Ukrayna ve Avrupalı ülkelerin önerilerinde tatmin edici bir çözüm bulamadığını bildirdi.
Trump: "Belki hiç olmadığı kadar yakınız"
Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada Putin'le önceki günkü görüşmesine atıfla şunları söyledi:
"Geçen gün Vladimir Putin'le Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşı sona erdirmeyi konuştum. Sanırım buna yaklaşıyoruz; belki de şimdiye kadar hiç olmadığımız kadar."
Trump'ın açıklaması, Witkoff'un Putin'le yaklaşık 3 saat süren görüşmesiyle aynı güne denk geldi. ABD Başkanı, Putin'den Rusya'da tutuklu bulunan Amerikalı Stephen Hubbard'ın serbest bırakılmasını da istediğini belirtti. Hubbard 21 Ekim'de serbest bırakıldı. Trump, karşılığında bir tutuklu takası yapılmadığını söyledi.
Zelenskiy: "Cepheyi bulunduğu yerde donduralım"
Zelenskiy, 21 Ekim'de Fox News'ün Fox & Friends programında, savaşın bugünkü cephe hattında durdurulmasını öngören bir barış düzenlemesine razı olup olmayacağı sorusuna olumlu yanıt verdi:
"Evet, şu anda cepheyi dondurmamız gerekiyor. Bence bu, savaşı sona erdirmenin gerçekçi bir yolu."
Zelenskiy, çatışmaların durdurulmasını Trump'ın kullandığı "öldürmeyi durdurmak" ifadesiyle ilişkilendirerek bunun Rusya'dan bekledikleri asgari adım olduğunu söyledi. Ateşkesten sonra ABD ve Avrupa'dan güvenlik garantileri isteyeceklerini belirtti.
Zelenskiy'nin açıkladığı tutum, Rusya'nın halen kontrolünde bulunan Ukrayna toprakları üzerindeki egemenliğinin hukuken tanınmasını içermiyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı, Donbas'ın Rusya'ya bırakılması yönündeki önerilere karşı çıkmayı sürdürdü.
Norveç'te Witkoff ve Avrupalı yetkililerle bir gün önce görüşen Zelenskiy, ülkesinin ABD-Rusya-Ukrayna müzakerelerine katılmaya hazır olduğunu da söyledi. Üçlü görüşmelerin kasım başından geç olmamak üzere yapılmasını istediklerini bildirdi.
Putin görüşmeyi kabul etti, ateşkese onay vermedi
Witkoff ile Putin'in St. Petersburg'daki görüşmesinin ardından Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuri Uşakov, Rusya'nın üçlü müzakereleri yeniden başlatmaya "ilke olarak hazır" olduğunu açıkladı. Uşakov'a göre müzakereler 10 Kasım'dan sonra başlayabilir ve savaş sonrasında Rusya ile Ukrayna'nın güvenliğinin nasıl sağlanacağı üzerinde yoğunlaşabilir.
Bununla birlikte Uşakov, Witkoff'un Oslo'da Zelenskiy ve Avrupalı liderlerle görüştükten sonra getirdiği öneriler için, "Ukrayna krizinin çözümü bakımından gerçekten değerli pek az şey içeriyorlardı" dedi. Daha sonra Rus devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Moskova'nın önerilerden tamamen memnun olmadığını ancak bunların doğru yönde bir adım sayılabileceğini söyledi.
Rusya, Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk bölgesinin tamamı üzerinde kontrol ve Ukrayna'nın NATO'ya katılmaması yönündeki taleplerini koruyor. Moskova'nın tutumu, geçici bir ateşkes öncesinde kapsamlı bir anlaşmaya varılması yönünde.
Washington-Moskova ilişkilerinde ekonomik başlıklar
Witkoff'un Putin'le görüşmesinde yalnızca Ukrayna savaşı değil, ABD-Rusya ekonomik ilişkileri de ele alındı. Kremlin'e göre iki taraf ortak ekonomik projeleri, Rus dizelinin uluslararası piyasalara satışını ve savaş sonrasındaki işbirliğini görüştü. Trump'ın damadı Jared Kushner görüşmeye uzaktan katıldı.
Washington yönetiminin Rusya'yla dizel ticaretine ilişkin adımları ve bazı yaptırımları gevşetmesi, Kiev ile ABD arasındaki ilişkilerde yeni gerilimlere yol açtı. Witkoff, Putin'le görüşmesini "yapıcı" olarak niteledi ve yapılacak önemli işler bulunduğunu belirtti.
Zelenskiy: "Bu kez ne olacağını göreceğiz"
Zelenskiy, 21 Ekim akşamı yayımladığı sesli açıklamada yeni müzakerelerin amacının savaşın sona erdirilmesi ve liderler düzeyinde bir buluşmaya hazırlık olduğunu söyledi. Rusya'nın daha önce de çeşitli görüşme formatlarına hazır olduğunu açıklayıp ardından bunları iptal ettiğini hatırlattı:
"Bu kez ne olacağını göreceğiz."
Zelenskiy ayrıca ateşkes, enerji altyapısına saldırıların durdurulması ve insani girişimlerle ilgili bütün önerilere destek verdiklerini bildirdi.
Üç ülke arasında ocak ve şubatta yapılan önceki görüşmelerden savaşın sona erdirilmesine ilişkin bir anlaşma çıkmamış; başlıca somut sonuç esir değişimleri olmuştu. Yeni görüşmelerin açıklanmasının ardından da saldırılar durmadı. 21 Ekim'de Rus saldırılarında Ukrayna'da sivillerin öldüğü bildirildi; Zelenskiy'nin akşamki açıklamasının ardından Kiev'de hava saldırısı alarmı verildi.
Trump'ın "savaşı sona erdirmeye yaklaştıkları" yönündeki açıklamasına karşın 21 Ekim itibarıyla üzerinde anlaşılmış bir ateşkes, kesinleşmiş müzakere takvimi ya da tarafların ortaklaşa kabul ettiği barış planı bulunmuyor.
(AEK)
