Wezareta Çavkaniyên Xwezayî Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î aşkere kir. Wezîr Alparslan Bayraktar bi gotinên “Di sala 2040î de, di Sedsala Tirkiyeyê de armanca me ew e ku em Tirkiyeyê di warê enerjiyê de serbixwe bikin” plan da ragihandin. Tora Avhewayê ku ji 17 rêxistinên civaka sivîl ên di warê avhewayê de dixebitin pêk tê, bi daxuyaniyekê Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î rexne kir û got: “Di planê de tu nexşerêya ku ber bi derketina ji sotemeniyên fosîl ve bibe tune ye.”
Tora Avhewayê diyar kir ku yek ji pêngavên herî lezgîn ên ku divê Tirkiye ji bo veguherîna enerjiyê bavêje tunebûna bernameya derketina ji komirê ye. Li gel vê yekê, destnîşan kir ku berdewamdariya teşwîqên ji bo veberhênanên komirê û zêdekirina veberhênanên gaz û neftê nîşan dide ku Tirkiye li şûna ku ji sotemeniyên fosîl dûr bikeve, girêdayiya xwe ya heyî kûrtir dike. Her wiha di planê de para enerjiya nukleerê jî tê zêdekirin. Tora Avhewayê destnîşan kir ku ji aliyekî ve Tirkiye mazûvanî û serokatiya COP31ê dike û her weha îdiaya wê ya serokatiya avhewayê heye, lêbelê ji aliyê din ve armanca xwe ya mezinkirina veberhênaniya sotemeniya fosîl nîşan dide û ev jî ji bo cîhanê peyameke pir nakok û metirsîdar e.
Di daxuyaniyê de hate bibîrxistin ku ji sêyan yek ji hilberîna ceyranê (elektrîkê) ya heyî ya Tirkiyeyê ji komirê tê peydakirin û ji sedî 60ê vê jî ji komira derve tê anîn; her wiha bertek nîşanî wê yekê dan ku di Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î de dê teşwîqên ji bo hilberîna ceyranê ya ji komirê bidomin:
“Daxwaza me zelal e; divê piştgiriyên dewletê yên ji bo komirê werin bi dawî kirin, biryarên giştîkirina lezgîn ên ji bo maden kariye divê werin sekinandin, divê projeyên nû yên komirê werin rawestandin û divê polîtîkayên veguherîna adil ên ku şêniyên herêmê û karkeran diparêzin bên avakirin.”
“Em bi fikarên mezin li israra nukleerê dinêrin”
Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î di bin sernavê “yek ji pênc armancên sereke” de cih da enerjiya nukleerê jî û bi gotinên “Dema ku sala 2040î bê, Tirkiye dê ji sedî 11ê hewcedariya xwe ya giştî ya ceyranê ji nukleerê pêk bîne” ev yek diyar kir.
Tora Avhewayê diyar kir ku ew bi fikarên mezin li hewildana lêzêdekirina santralên nukleerî yên nû li Sînop û Trakya li kêleka Akkuyuyê dinêrin û derbarê nukleerê de ev rexne anîn ziman:
“Enerjiya nukleerê ligel rîska qezayê, pirsgirêka çopên radyoaktîf û demên dirêj ên avakirinê, hîn jî yek ji rêbazên hilberîna ceyranê yên herî bi buha ye. Bi rastî jî, di dema ku ji bo Santrala Nukleerî ya Akkuyuyê re ji bo her kilovatsetekê (kWh) 12,35 sêntên DYEyê garantiya kirînê hatibe danîn, garantiyên kirînê yên ku di pêşbirkên YEKAyê yên 2025an de ji bo enerjiya ba û tavê hatine diyarkirin (3,50 Euro cent/kWh û 3,25 Euro cent/kWh) ji sê paran pareke vê bihayê jî kêmtir in.
Rewş di reaktorên wekî reaktorên moduler ên biçûk (SMR) de jî ne cuda ye; lêçûna bilind û pirsgirêkên çopan nayên çareserkirin. Ji bilî vê yekê, veberhênanên nukleerî xetereyê çêdikin ku veberhênanên enerjiya nûjenbar ên wekî tav û bayê ku gelekî erzantir in, zûtir dikevin meriyetê û dikarin emîsyonan îro kêm bikin, paşve bixin û girêdayiya bi derve ya di warê enerjiyê de zêde bikin.
Çavkanî: Beşa nukleerê ya ji pêşkêşiya Wezareta Enerjî û Çavkaniyên Xwezayî.
“Bi girêdayiya komirê û gazê çareserî ji krîza avhewayê re nayê dîtin”
Tora Avhewayê bal kişand ser wê yekê ku armancên elektrîfîkasyon bi bernameyek berbiçav û planek ji bo derketina ji sotemeniyên fosîl nayên piştgirîkirin û ev yek armanca bingehîn a veguherîna enerjiyê qels dike û weha got:
“Heta ku girêdayiya bi komirê û gazê di hilberîna ceyranê de berdewam bike, ne pêkan e ku ev armanc çareseriyekê ji qeyrana avhewayê re bîne. Ji bo veguherîneke rastîn a enerjiyê, divê elektrîfîkasyon bi derketina ji sotemeniyên fosîl û zêdeqewirandina kapasîteya enerjiya nûjenbar re bi hev re bê armanckirin.”
Gelo armanca enerjiya nûjenbar a ji sedî 77 a di sala 2040î de bes e?
Plan her wiha armanc dike ku para çavkaniyên enerjiya nûjenbar ango tên nûjenkirin derxe asta ji sedî 77an. Tora Avhewayê destnîşan kir ku dema potansiyela Tirkiyeyê li ber çavan bê girtin, ev rêje ne bes e. Hat diyarkirin ku divê armanc bibe sîstmeke ceyranê ya ku bi tevahî dispêre çavkaniyên enerjiya nûjenbar ji sedî 100î:
Veguherîna enerjiyê ya ku dispêre enerjiya nûjenbar û elektrîkîbûnê jî di nava xwe de dihewîne, divê bi têgihiştineke adil, bi xwezayê re lihevhatî û ku demokrasiya enerjiyê xurt dike re pêk were.
“Divê qadên xwezayî yên hesas ji madenkariyê bên parastin”
Di dawiyê de, di nirxandina Tora Avhewayê ya li ser Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î de ev hişyarî hate kirin:
Divê ev veguherîn piştgiriyê bide tevlîbûna rêveberiyên herêmî, kooperatîfên enerjiyê û civakan a di hilberîna enerjiyê û pêvajoyên biryarstandinê de. Her wiha divê maf û jêderên debarê yên şêniyên herêmê bên parastin, feydeyên aborî bi civakan re bên parvekirin û barê lêçûnan li ser malbatên kêmqezanç neyê barandin. Ji bilî vê yekê, di derxistin û pêvajoykirina mîneralên krîtîk de divê mafên mirovan, mafên xebatkaran û ekosîstem bên misogerkirin; qadên xwezayî yên hesas jî divê li hemberî madenkariyê bên parastin.
(CA/AY)
.jpg)
.jpg)
