Türkiye'de takviye edici gıda pazarı büyümeye devam ediyor. Dünya gazetesinin sektör temsilcilerine dayandırdığı verilere göre pazar, 2025 yılında yaklaşık 1 milyar dolarlık büyüklüğe ulaştı. Vitamin ve minerallerden omega-3 ve bitkisel içerikli ürünlere kadar pek çok takviye, eczanelerin yanı sıra internet üzerinden de satılıyor.
Türkiye'de takviye edici gıdalar ilaç değil, gıda olarak sınıflandırılıyor. Bu nedenle ürünlerin onay ve denetiminden Tarım ve Orman Bakanlığı sorumlu. Ancak uzmanlar, bu ürünlerin denetim sisteminin güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Takviye ihtiyacını kim belirliyor?
Halk sağlığı uzmanı Prof. Dr. Ali Osman Karababa, takviye kullanımındaki artışta değişen beslenme alışkanlıklarının ve sosyal medyada yayılan sağlık bilgilerinin etkili olduğunu belirtiyor. Karababa, endüstriyel gıda üretimine de dikkat çekiyor:
“Gıda takviyesi ürünleri kullanma eğiliminin ardında ne yazık ki tüketilen gıda maddelerinin, başta sebze ve meyveler olmak üzere, özellikle endüstriyel üretim süreçleri nedeniyle içeriklerinde önemli kayıpların olması, bu kayıpların da bilimsel olarak kanıtlanmış olması yatıyor.”
Gerçek takviye ihtiyacının ancak uzman değerlendirmeleri ve gerekli analizlerle belirlenebileceğini söyleyen Karababa, bilinçsiz kullanımın risk taşıdığını söylüyor.
Örneğin gereğinden fazla D vitamini alımının vücutta kalsiyum birikimine, kalpte ritim bozukluklarına, sindirim ve sinir sistemi sorunlarına neden olabileceğini belirtiyor.
Takviye kullananlar ne anlatıyor?
Takviye kullanan vatandaşların deneyimleri, ürünlere yönelme nedenlerinin ve kullanım alışkanlıklarının farklılaştığını gösteriyor. 34 yaşındaki Salih Servioğlu, iki yıldır magnezyum kullanıyor.
Migren ilacı almak için gittiği eczanede eczacının önerisiyle kullanmaya başladığı ürünü, daha uygun fiyatlı olduğu için internetten satın alıyor. Kan tahlilleri yaptırmasına rağmen magnezyum eksikliği olup olmadığını özellikle sormadığını belirten Servioğlu, ürünü kullanmayı sürdürüyor.
53 yaşındaki Suzan Keleş ise menopoz döneminde doktorunun önerisiyle D3-K2, omega-3 ve magnezyum kullanmaya başlamış. Düzenli doktor kontrolüne gitmesine rağmen kullandığı takviyeleri doktoruna bildirmediğini belirten Keleş, ürünlerini eczaneden satın alıyor.
24 yaşındaki Şeyma Tercan ise doktorunun reçete ettiği magnezyum ve D3 takviyelerini kullanıyor. Tercan, kullanım sonrasında kendisini daha dinç hissettiğini ancak bunun ürünlerin etkisinden mi yoksa psikolojik nedenlerden mi kaynaklandığından emin olmadığını söylüyor.
Eczacı Odası: Takviyeler eczacı danışmanlığında verilmeli
İzmir Eczacı Odası Başkanı Savaş Kılıççıoğlu, takviye edici gıdaların hukuken gıda olarak değerlendirilmesine rağmen insan vücudunda etkili bileşenler içerdiğini belirterek şu çağrıyı yapıyor:
“İçinde etken madde olan, adı ne olursa olsun her şey bir defa eczanede ve eczacı tarafından denetlenerek verilmeli.”
Kılıççıoğlu, tüketicinin sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve olası etkileşimler nedeniyle takviyelerin eczacı danışmanlığında verilmesi gerektiğini savunuyor.
Takviye edici gıdaların Sağlık Bakanlığı denetiminde değerlendirilmesini isteyen Kılıççıoğlu, ilaçların üretiminden hastaya ulaşmasına kadar izlenmesini sağlayan İlaç Takip Sistemi'ni örnek gösteriyor. Takviyelerin dağıtım ve satışında da benzer güvenceler oluşturulmasını isteyen Kılıççıoğlu, internetten satın alınan ürünlerin saklama ve taşıma koşullarının risk oluşturabileceğine dikkat çekiyor.
Bakanlık onayı neyi garanti ediyor?
Türkiye'de takviye edici gıdaların piyasaya sunulabilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığından onay alınması gerekiyor. Onaylanan ürünler, Bakanlığın Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nde (GGBS) yayımlanıyor. Ancak Bakanlık onayı, ürünlerin hastalıkları tedavi ettiği veya herkes için güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Halk sağlığı uzmanı Karababa, mevcut denetim sistemine ilişkin şu değerlendirmeyi yapıyor:
“Ülkemizdeki denetim sistemlerinin ve süreçlerinin nasıl çalıştığı bilindiğine göre ortada garanti diye bir sözcük yok diye düşünüyorum. Ancak yetersiz de olsa denetimin varlığı toplumsal riski bir miktar azaltıyor kuşkusuz.”
Karababa, denetimlerin üretici ve ithalatçı firmalara önceden haber verilmeden, ürünlerin taşıdığı risklere göre yapılmasını öneriyor. Her üretim veya ithalat partisinden numune alınarak ürün içeriklerinin, etken madde miktarlarının, ağır metal ve pestisit gibi zararlı maddelerin laboratuvar analizleriyle incelenmesi gerektiğini belirtiyor.
Yüksek dozlu ve çok sayıda bileşen içeren ürünlerin olası etkileşimler açısından ayrıca değerlendirilmesini isteyen Karababa, yaptırımların artırılması ve sosyal medya reklamlarının daha sıkı denetlenmesi çağrısında bulunuyor.
Bakanlıktan güncel denetim verilerine yanıt gelmedi
Takviye edici gıdaların satışa çıktıktan sonra nasıl denetlendiği de önem taşıyor. Kaç üründen numune alındığı, hangi uygunsuzlukların tespit edildiği ve uygulanan yaptırımlar, denetimlerin etkinliğini değerlendirmek açısından belirleyici.
Bu haber kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığından güncel onay, denetim, numune analizi ve yaptırım verileri talep edildi. Ancak haberin hazırlanma sürecinde Bakanlıktan yanıt alınamadı.
(HA)
