Suriye’de 2026-2027 eğitim yılı için dağıtılan ders kitaplarında yapılan değişiklikler, kadınların temsili, sanat, yurttaşlık ve toplumsal çeşitliliğin eğitimdeki yeri konusunda tartışma başlattı.
Suriye merkezli doğrulama platformu Taakkad (Verify-Sy), gazeteci Muhammed el-Sallum’un eski ve yeni ders kitaplarını karşılaştırarak gündeme getirdiği değişiklikleri inceledi.
Platform, eski dijital kitapları 2026-2027 eğitim yılı için onaylanan dijital nüshalar ve öğrencilere dağıtılan basılı kitaplarla karşılaştırarak değişiklikleri doğruladı.
Taakkad’ın incelemesine göre bazı kitaplarda kadın ve çocukların yer aldığı görseller kapatıldı, kadın karakterlere başörtüsü eklendi, heykel görselleri örtüldü ve bazı sanat eserleri değiştirildi.
İlk sınıflarda kullanılan bazı kitaplarda kadın karakterlerin çizimleri kaldırılırken bazılarına başörtüsü, bir örnekte ise vücudu örten uzun dış giysi olan cilbab eklendi.
LAZKİYE’DE ‘MAKYAJ YASAĞI’ KARARI
“Kadınların bakımlılığıyla değil, şehrin bakımsızlığıyla uğraşsınlar”
Yurttaşlık ve demokratik katılım dersleri çıkarıldı
Değişiklikler yalnızca görsellerle sınırlı kalmadı.
Taakkad, ilk olarak 2012-2013 eğitim yılı için yayımlanan altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabının yeni baskısını da karşılaştırdı.
Kitaptan eski Baas yönetimiyle ilgili içeriklerin yanı sıra yerel yönetimler, siyasi yaşam, yurttaşlık, medya ve demokratik katılım konularındaki derslerin de çıkarıldığı belirlendi.
Taakkad ayrıca bazı heykel görsellerinin kapatıldığını, heykel ve sanat eserlerinin kaldırıldığını veya başka görsellerle değiştirildiğini doğruladı.
The Syrian Observer’ın aktardığına göre değişiklikler, Eğitim Bakanlığı’nın ders kitaplarının içeriğini hangi ölçütlere göre değiştirdiği ve bu değişikliklerin merkezi bir politika mı yoksa kitapları inceleyen komisyonların kararları mı olduğu konusunda da tartışma yarattı.
130 ders kitabını inceleyen rapor
Tartışmalar, müfredat izleme kuruluşu IMPACT-se tarafından 19 Ekim’de yayımlanan The New Syria: Education Under al-Sharaa, Review of Syria’s National School Curriculum, 2025-2026 başlıklı raporun ardından geldi.
Araştırmada, Suriye’de 2025-2026 eğitim yılında 1-12. sınıflarda kullanılan 130 ders kitabı incelendi. Bu çalışma, 2026-2027 kitaplarını karşılaştıran Taakkad incelemesinden ayrı bir araştırma.
IMPACT-se, yaptığı incelemenin Esad yönetiminin sona ermesinin ardından Suriye müfredatında ulusal kimlik, din ve tarih anlatılarında kapsamlı değişiklikler bulunduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor.
Kuruluş, raporunda yeni müfredatta kadınların ve dini ve etnik azınlıkların görünürlüğünün azaldığı, bazı derslerde İslami referansların daha belirgin hale geldiği sonucuna vardı.
Raporda ayrıca “cihat” ve “şehitlik” kavramlarının sunumunda değişiklikler yapıldığı, kadınların kamusal yaşamdaki rolleri ve toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin bazı içeriklerin azaltıldığı belirtildi.
IMPACT-se, bilim derslerindeki bazı içeriklerin de değiştirildiğini; evrim ve büyük patlama teorisine ilişkin bölümlerin azaltıldığını, değiştirildiğini veya çıkarıldığını kaydetti.
Azınlıkların temsili de azaldı
IMPACT-se raporunda dini ve etnik çeşitliliğin sunumunda da değişiklikler tespit edildi.
Rapora göre Hristiyanlara müfredatta yer verilmeye devam edilirken Kürtler, Türkmenler ve Dürzilerin görünürlüğü oldukça sınırlı kaldı.
Bazı okullarda kız ve oğlan öğrencilerin ayrıldığı bildirildi
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR), ders kitaplarındaki değişikliklerden ayrı olarak, bazı okullarda kız ve oğlan öğrencilerin ayrıldığına ilişkin bildirimler aldığını duyurdu.
Gözlemevi’nin 25 Ekim tarihli açıklamasına göre bazı okullarda kız ve oğlan öğrencilerin yan yana oturmasına izin verilmiyor ve spor ile oyun etkinlikleri ayrı gerçekleştiriliyor.
SOHR, Eğitim Bakanlığı’ndan hem müfredat değişikliklerinin hem de okullarda uygulanan bu düzenlemelerin hangi eğitim ölçütlerine dayandığını açıklamasını istedi. Kuruluş, eğitimin ideolojik etkilerden korunması ve öğrencilerin eğitimsel, sosyal ve gelişimsel ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiğini belirtti.
Bakanlıktan müfredat değişikliklerine ilişkin açıklama
Suriye Eğitim Bakanlığı ise bugün, 26 Ekim’de yaptığı açıklamada müfredatın geliştirilmesindeki amacın “Suriyelilerin beklentilerine yanıt vermek, Suriye toplumunun çeşitliliğini korumak, yurttaşlık ve aidiyet değerlerini ve başkalarına saygıyı güçlendirmek” olduğunu bildirdi.
Bakanlık, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te sona ermesinden bu yana müfredatta yalnızca bir değişiklik süreci yürütüldüğünü, bunun da eski yönetimin ideolojik mirası ve sembollerinin ders kitaplarından çıkarılmasını amaçladığını savundu.
Bakanlık ayrıca yeni bir Ulusal Müfredat Genel Çerçevesi hazırladığını ve yeni ders materyalleri için standartların belirlendiğini açıkladı.
"Suriye’de 7 milyondan fazla çocuk temel ihtiyaçlara erişemiyor"
Ortak müfredat uygulamasına geçildi
Suriye Eğitim Bakanlığı, 17 Ağustos’ta 2026-2027 eğitim yılında ülkenin bütün vilayetlerinde ortak müfredat uygulanacağını açıklamıştı.
Yeni sistem, bir önceki eğitim yılında kullanılan ve “Şam Müfredatı” olarak anılan programa dayanıyor. Bakanlık aynı zamanda hazırlanacak yeni ders kitapları için ulusal standartların tamamlandığını duyurmuştu.
Eğitim Bakanı Muhammed Abdurrahman Turko da 14 Eylül’de Halk Meclisi’nde yaptığı açıklamada, ders kitaplarının son iki baskısından eski yönetimle bağlantılı fotoğraf ve sembollerin çıkarıldığını söylemişti.
Turko, ülke genelinde ortak müfredata geçildiğini ve daha önce farklı programlarla eğitim gören öğrenciler için iki yıllık geçiş süresi öngörüldüğünü açıklamıştı. Bakanın verdiği bilgiye göre 2026'da 41 milyon ders kitabı basıldı, bu sayı bir önceki yıl 28 milyondu.
(NÖ)
