Sırbistan’da öğrenci hareketi, üniversitelerde geliştirdiği katılımcı karar alma yöntemini milletvekili adaylarının belirlenmesine taşıdı. Öğrencilerin oluşturduğu 250 kişilik liste; fakültelerdeki genel kurullarda yapılan öneriler, tartışmalar, oylamalar ve üniversiteler arasında yürütülen karşılıklı denetim sonucunda şekillendi. Listede öğrenciler aday olmadı; adayları seçen ve değerlendiren taraf olarak görev üstlendi.
Hareketin örgütlenmesinde “plenum” adı verilen öğrenci genel kurulları belirleyici oldu. Fakültelerdeki öğrencilerin katılabildiği bu toplantılarda herkes öneri sunabiliyor, tartışmalara katılabiliyor ve oy kullanabiliyordu. Kararların ortak tartışmalarla oluşturulması hedeflenirken, uzlaşma sağlanamayan konularda oylamaya başvuruldu. Dolayısıyla katılımcı yöntem, bütün kararların oybirliğiyle alındığı anlamına gelmiyordu.
Sırbistan’da Öğrenci Listesi seçimden zaferle çıktı
Bu örgütlenme üniversitelerin dışına da yayıldı. Öğrenciler, 9 Mart 2025’te yayımladıkları çağrıda yurttaşları “zborovi” adı verilen yerel meclislerde bir araya gelmeye davet etti. Radio Slobodna Evropa’nın haberleri, farklı yerleşimlerde insanların yerel sorunları, protestoları ve öğrencilere desteği tartışmak üzere toplandığını gösteriyor. Zbor, öğrencilerin sıfırdan oluşturduğu bir kurum değildi; Sırbistan’ın yerel yönetim mevzuatında zaten bulunan bir katılım biçimi, hareketin çağrısıyla yeniden yaygınlaştı.
Milletvekili aday listesinin hazırlanmasında ilk adım, kontenjanların üniversite merkezleri arasında dağıtılmasıydı. Vreme’nin araştırmasını aktaran Nova’nın 23 Temmuz 2026 tarihli haberine göre, 250 adaylık yer; Belgrad, Novi Sad, Niş, Kragujevac, Novi Pazar ve Kosovska Mitrovica arasında öğrenci sayılarına göre paylaştırıldı. Belgrad en büyük kontenjanı alırken, diğer merkezlerin de listenin üst sıralarında temsil edilmesi sağlandı. Fakültelerin adaylarının liste boyunca dengeli dağılması için ayrıca bir sıralama yöntemi uygulandı.
Sürece ülke genelinde 80’den fazla plenum katıldı. Vreme’ye konuşan Belgrad Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi Petar Živković, kendi fakültesinde her öğrencinin aday önerebildiğini, önerisini gerekçelendirdiğini ve adayın özgeçmişini sunduğunu anlattı. İsimler saatler süren toplantılarda tartışıldı; ardından oylamalarla adaylar belirlendi.
Adaylık için siyasi geçmişe ilişkin sınırlamalar da getirildi. İktidar koalisyonundaki partilere geçmişte üye olmuş kişiler ile bu koalisyon adına yasama veya yürütmede görev üstlenmiş kişiler dışlandı. Parlamentodaki muhalefet partilerinde yöneticilik yapmış kişiler için de kısıtlama öngörüldü. Ancak muhalefet partilerine sıradan üyelik otomatik engel sayılmadı; bazı yerel yöneticiler için istisnalara da alan bırakıldı. Bu nedenle yöntemi, “siyasi geçmişi bulunan herkesin dışlanması” şeklinde tanımlamak doğru değil.
Fakültelerin önerdiği isimler daha sonra ortak değerlendirmeye açıldı. Bir plenumun adaya itiraz etmesi, o kişinin doğrudan elenmesi anlamına gelmiyordu. İtirazın gerekçeleri diğer kurullara iletiliyor, tartışılıyor ve adayın çıkarılması için plenumların çoğunluğunun desteği aranıyordu. Elenen adayların yerine geçmek üzere yedekler de belirlenmişti.
ECPR’nin The Loop platformunda yayımlanan 21 Ekim 2026 tarihli inceleme, bu denetimin tanınmış isimlere de uygulandığını aktarıyor. Sadie Zarris’in hareketin iç belgelerine dayandırdığı yazısına göre, Belgrad Üniversitesi Rektörü Vladan Đokić’in adaylığı, oylamaya katılan 85 plenumun 43’ünün karşı çıkmasıyla elendi.
N1’in 14 Eylül 2026’da yayımladığı tam listede akademisyenler, hekimler, sanatçılar, aktivistler ve farklı mesleklerden 250 aday yer aldı. Böylece öğrenci hareketi, kendi içindeki katılımcı karar alma yöntemini seçimlerde destekleyeceği temsilcilerin belirlenmesine uyguladı. Yurttaş meclisleri daha geniş toplumsal katılımın alanı olurken, milletvekili aday listesini hazırlayan ve denetleyen yapılar öğrenci plenumları oldu.
(Mİ)
* Bu haberde kaynak oluşturan metinlerin Türkçeleştirilmesinde ve tabloların görselleştirilmesinde yapay zeka uygulaması kullanılmıştır
