Sırbistan'da 25 Ekim erken genel seçimlerinde Öğrenci Listesi'nin elde ettiği çoğunluk, 53 sandıkta yenilenen oylamanın ardından da korundu. Cumhuriyet Seçim Komisyonunun (RIK) yayımladığı, henüz kesinleştirilmemiş sonuçlara göre oyların yüzde 53,01'ini Öğrenci Listesi, yüzde 38,98'ini Aleksandar Vučić'in Birleşik Sırbistan listesi aldı. Seçime katılım yüzde 68,89 oldu.
Bağımsız seçim izleme kuruluşu CRTA'nın hesaplamasıyla 250 üyeli Mecliste Öğrenci Listesi 140, Vučić'in listesi 103, azınlık partileri 7 sandalye kazanıyor. Yenilenen oylama Öğrenci Listesi'nin sandalye sayısını 1 eksiltirken Adalet ve Uzlaşma Partisinin 1 milletvekili çıkarmasını sağladı. Kesin sonuçların ilanından sonra yeni Meclisin 30 gün içinde toplanması, hükümetin de Meclisin oluşumunu izleyen 90 gün içinde kurulması gerekiyor.
Vučić'in son günlerinde 49 kişiye af çıkarmış
Yeni meclisin oluşumu beklenirken Belgrad ve Novi Sad yüksek mahkemeleri 2 Kasım'da, Vučić'in 27 Eylül'de imzaladığı af kararlarının kapsadığı bazı isimleri açıkladı. Vučić seçimlerin ertesi günü cumhurbaşkanlığından ayrılmış, görevini vekâleten Meclis Başkanı Ana Brnabić devralmıştı. Eski Cumhurbaşkanı 49 kişiyi affettiğini duyurmuş, ancak affettiklerinin tümünün kimliklerini açıklamamıştı.
Belgrad Yüksek Mahkemesi'nin yayımladığı isimler arasında eski İçişleri Bakanlığı Devlet Sekreteri Dijana Hrkalović de var. Hrkalović, örgütlü suç soruşturmalarını engellemek amacıyla nüfuzunu kötüye kullandığı iddiasıyla suçlanıyordu. Ocak 2025'te aldığı 16 aylık hapis cezası temyizde bozulmuş, yeniden yargılanmasına karar verilmişti. Suçlamaları reddeden Hrkalović hakkındaki kovuşturma bu af kararıyla sona eriyor.
Af kapsamına alınan bir başka kişi, Ocak 2025'te protesto sırasında otomobiliyle öğrenci Sonja Ponjavić'e çarpmakla ve taammüden cinayete teşebbüsle suçlanan Marko Pavlović. Onun hakkındaki dava da af nedeniyle düşüyor. Mahkemenin açıkladığı diğer kararlar kara para aklama, görevi kötüye kullanma ve sahtecilik suçlamalarıyla ilgili dosyaları kapsıyor.
Novi Sad'da açıklanan kararlarda, aralarında Mila Pajić'in bulunduğu ve anayasal düzene karşı faaliyetle suçlanan 12 aktivistin yanı sıra öğrencilere saldırmakla suçlanan kişilerin de af kapsamına girdiği görüldü.
STAV (Studenti protiv autoritarne vlasti), Türkçesiyle Otoriter İktidara Karşı Öğrenciler, Sırbistan'ın Novi Sad kentinde 1 Şubat 2024'te kurulan bağımsız, gayriresmî bir öğrenci örgütlenmesi. 2023 seçimlerindeki usulsüzlük iddialarına karşı protestolardan doğan örgüt gençleri siyasal mücadeleye katmayı, otoriter yönetime karşı örgütlenerek demokratik hakları savunmayı amaçlıyordu. Kurucuları arasında Mila Pajić ve Branislav Đorđević'in olduğu örgüt hiçbir muhalefet partisine bağlı olmadığını açıklamıştı.
STAV örgütünün aktivistleri, kendi siyasi faaliyetleriyle öğrencilere yönelik saldırı suçlamalarının aynı çerçevede ele alınmasına itiraz ederek affı kabul etmediklerini söylediler:
“Merhametinizi kabul etmiyoruz. Başından beri bize ait olan özgürlüğümüzü geri aldık.”
Vučić ise Pink televizyonuna yaptığı açıklamada afları savundu: “Gizleyecek hiçbir şeyim yok. Bu, cumhurbaşkanı olarak yasal yetkimdi.”
Ancak, yeni parlamentonun kurulur kurulmaz af kararlarının yürürlükteki hukuk açısından yol açtığı sonuçlarla geçmiş dönemin hesabının sorulması taleplerini tartışma gündemine alması bekleniyor.
Oy satın alma soruşturması
Novi Sad Yüksek Savcılığı pazartesi günü, seçimde Vučić'in listesine oy verilmesi karşılığında para dağıtıldığı iddiasıyla dört kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Savcılığın aktardığına göre şüphelilerden biri aldığı 30 bin dinarın 6 binini kendi oyu için ayırdı, iki kişiye de altışar bin dinar ödedi. Üç şüphelinin suçlamaları kabul ettiği bildirildi.
CRTA, 53 sandıktaki tekrar oylamada oy satın alma şüphesi, paralel seçmen kayıtları ve sandık çevresinde usulsüz müdahaleler tespit ettiğini bildirdi. Bu vakalar, seçim sonuçlarını esastan etkilemedi. Ancak seçim güvenliği tartışmasına yeni bir boyut ekledi.
Öğrenciler: “İntikam değil, hukuka bağlılık”
Öğrenci Listesi'nin 29 Ekim'deki basın toplantısında ilan ettiği öncelikler arasında devlet kurumlarının siyasi etkiden arındırılması, protestolardaki şiddet ve gözetim iddialarının soruşturulması, kamu ihale sözleşmelerinin incelenmesi ve yolsuzluk dosyalarının yeniden ele alınması yer alıyor.
Öğrenci temsilcisi Filip Ubović, Associated Press'e verdiği demeçte “İntikam almak için burada değiliz. Yasaya uyulmasını, profesyonelliği ve sorumluluğu istiyoruz” dedi. Hareket, yönetim değişikliğini yalnızca kişilerin değişmesi olarak değil, kurumların hesap verebilirliğinin sağlanması olarak tanımlıyor.
Cumhurbaşkanlığına vekâlet eden Brnabić ise öğrenci genel kurullarını hedef alan açıklamasında “plenum komiserlerinin egemenliği”nden söz etti. Bununla birlikte, kesin seçim sonuçları ilan edilince Meclisi toplantıya çağıracağını belirtti.
Öğrenci hareketi toplumsal talepleri de gündemine alıyor. Pazartesi günü Belgrad'ın Zemun ve Vračar semtlerinde planlanan tahliyelerin durdurulması çağrısı yaptı:
“Konut bir haktır, ayrıcalık değil.”
Tek konutunu borç nedeniyle kaybetme tehlikesi yaşayanların korunması ve icra işlemlerinde daha güçlü yargısal denetim sağlanması istendi.
Novi Sad'ın hesabı henüz kapanmadı
Seçim sonuçlarının yayımlanmasından bir gün önce, 1 Kasım'da binlerce kişi Novi Sad tren istasyonu önünde toplandı. 2024'te istasyon saçağının çökmesi sonucu ölen 16 kişi, isimlerini taşıyan kırmızı kalpler ve çelenklerle anıldı. Facianın ardından başlayan gösteriler 2 yıl içinde kitlesel bir öğrenci hareketine, ardından seçimde çoğunluğu kazanan bir siyasi topluluğa dönüştü.
Facianın sorumlusu olarak 13 kişiye suçlama yöneltilmesine karşın henüz yargılamaya başlanmaması, hareketin adalet taleplerinin hedefini de gösteriyor. Anmada bir öğrenci talebi yüksek sele tekrarladı:
“Bu bir cinayetti ve cinayet hesap verilmesini, adaletin sağlanmasını gerektirir."
(AEK)
