25 Ekim seçimlerinde parlamento çoğunluğunu kazanan Öğrenci Listesi (Studentska lista – Studenti pobeđuju), 15 Eylül'de ilan ettiği 11 maddelik Öğrenci Planı'nı (Studentski plan) yeni hükümetin programının temeli haline getirmeyi hedefliyor.
Hareketin üniversite meclislerinde tartışılarak oluşturulduğunu belirttiği program, üç ana bölümden oluşuyor: Ya Sırbistan ya mafya, Güç bilgidedir ve Sırbistan bizimle büyüyor.
Programda yolsuzluk yoluyla edinilen servetin kamuya geri kazandırılması, yargı ve emniyetin siyasal denetimden çıkarılması, kamu kaynaklarının eğitim ve üretime aktarılması ve güvencesiz çalışmanın sınırlandırılması öne çıkıyor.
Hareket, programının yalnızca iktidardaki kişilerin değiştirilmesine değil, siyasal iktidarın kurumlar üzerindeki gücünün sınırlandırılmasına yönelik olduğunu vurguluyor.
I. Ya Sırbistan ya mafya
İlk dört madde, yargı, emniyet, kamu kaynakları ve medya üzerindeki parti denetiminin kaldırılmasını öngörüyor.
1. Bağımsız yargı ve özel savcılık polisi
Mahkemelerin ve savcıların siyasal baskıdan kurtarılması, yolsuzluk soruşturmalarını bağımsız yürütecek özel bir savcılık polisinin kurulması hedefleniyor.
İçişleri Bakanlığı ve polis teşkilatı kapsamlı incelemeden geçirilecek. Organize suç bağlantısı bulunan görevlilerin yanı sıra öğrencilere ve göstericilere müdahalelerde yasaları çiğnediği belirlenen polislerin görevden çıkarılması öngörülüyor.
2. Yasadışı servetlere el konulması ve kamu görevlilerinin tasfiyesi
Kamu görevlilerinin malvarlıkları ve servetlerinin kaynakları araştırılacak. Vergi idaresi bu soruşturmaları yürütebilecek kadro ve yeteneklerle güçlendirilecek.
Yolsuzluğa karışan, kamu görevini kötüye kullanan ya da insan haklarını ve anayasal düzeni ihlal eden yetkililer hesap verecek. Program, lustracija adı verilen, geçmişteki ağır ihlallerin sorumlularının kamu görevinden uzaklaştırılmasını da içeriyor.
3. Gizli devlet sözleşmelerinin denetime açılması
Kamu ihaleleri, büyük altyapı projeleri ve devletin yaptığı sözleşmeler kamu denetimine açılacak.
Özellikle gizli anlaşmalar, maliyeti şişirilmiş projeler, özel yasalarla olağan denetimden çıkarılan yatırımlar ve tamamlanma süreleri aşılmış kamu işleri incelenecek. Devlet Denetim Kurumu güçlendirilecek.
4. Medyanın parti denetiminden kurtarılması
Elektronik Medya Düzenleme Kurumunun (REM) siyasal etkilerden bağımsızlaştırılması ve Sırbistan Radyo Televizyonunun (RTS) kamu yayıncılığı işlevine kavuşturulması öngörülüyor.
Televizyon yöneticilerinin ve gazetecilerin ayrımcılık ve nefret söyleminin yayılmasındaki sorumlulukları incelenecek. Ulusal yayın frekansları yeniden değerlendirilecek; Basın Konseyi'nin denetim yetkileri güçlendirilecek.
II. Güç bilgidedir
İkinci bölüm, kamu yönetiminin parti kadroları yerine uzmanlara açılmasını, eğitimde eşitliği ve bilgiye dayalı üretimi hedefliyor.
5. Kamu yönetiminde liyakat
Kamu kurumlarına parti bağlantısıyla personel ve yönetici atanmasına son verilecek. Kamu işletmelerinin yöneticileri açık ve sıkı mesleki değerlendirmelere dayanan yarışmalarla seçilecek.
Kamu şirketlerinin mali faaliyetleri daha sıkı denetlenecek.
6. Her öğrenciye ücretsiz ders kitabı
İlk ve ortaöğretimdeki tüm öğrencilere, hangi bölgede yaşıyor olurlarsa olsunlar, ücretsiz ders kitabı sağlanacak.
Eğitimde eleştirel düşünceye, çağdaş bilimsel bilgiye ve uygulamalı öğretime ağırlık verilecek. Eğitim gezileri ve okul dışı etkinliklerin aileler için ekonomik açıdan erişilebilir olması sağlanacak.
7. Bilgi ekonomisi ve yerli üretime destek
Üniversiteler, araştırma enstitüleri ve meslek örgütleriyle üretim sektörleri arasında bağ kurulacak.
Yeni teknoloji girişimleri, yenilikçi işletmeler, yerli girişimciler ve çiftçiler hibe ve sübvansiyonlarla desteklenecek. Hedef, ucuz işgücüne dayalı ekonomik modelden yüksek katma değerli üretime geçmek.
III. Sırbistan bizimle büyüyor
Son dört madde, çalışma yaşamı, gıda güvenliği, konut ve sağlık hakkıyla ilgili.
8. On iki aydan sonra sürekli iş sözleşmesi
İş Kanunu değiştirilerek belirli süreli iş sözleşmelerinin azami süresi 24 aydan 12 aya indirilecek.
Böylece çalışanların uzun süre geçici sözleşmelerle istihdam edilmesinin sınırlandırılması ve sürekli istihdama geçişlerinin güvence altına alınması hedefleniyor.
9. İthalat tekellerinin sınırlandırılması
İthalat tekellerinin ve ayrıcalıklı şirket gruplarının üretici fiyatları ve market fiyatları arasındaki fark üzerindeki etkisiyle mücadele edilecek.
Tarım arazileri ve su kaynakları, gıda güvenliğini sağlayacak korunmuş ulusal varlıklar olarak değerlendirilecek.
10. Gençlere ve kamu çalışanlarına erişilebilir konut
Genç aileler ile özellikle eğitim ve sağlık alanında çalışanlara uygun kiralama ve satın alma koşullarına sahip konutlar sağlanacak.
Vergi kolaylıklarıyla gençlerin bağımsız yaşam kurması ve ülke dışına göçün azaltılması amaçlanıyor.
11. Her köye doktor, herkese erişilebilir ilaç
İlaçlarda tek tip fiyat uygulaması ve kırsal bölgelerde eczane erişiminin artırılması öngörülüyor.
Köy muayenehaneleri ve sağlık merkezleri yeniden açılacak. Nüfusa göre asgari aile hekimliği ve birinci basamak sağlık ekibi standartları getirilecek. Uzak bölgelerde genç hekimlerin ve sağlık teknisyenlerinin istihdamı desteklenecek.
Programın ekonomik ve siyasal yönü
Öğrenci Listesi, yolsuzlukla mücadele sonucunda kamuya geri döndürülecek kaynakları eğitim, sağlık ve ekonomik kalkınmanın finansmanıyla ilişkilendiriyor.
Program, yargı ve medya reformlarının yanında güvencesiz çalışma, konut sorunu, üretici gelirleri ve kamu hizmetlerini ele alması bakımından yalnızca kurumsal reformlarla sınırlı değil.
Bununla birlikte piyasa ekonomisini terk etmeyi ya da üretim araçlarının mülkiyetinde kapsamlı bir değişimi öngörmüyor. Hareketin ekonomik hedefi, kamu denetimi güçlendirilmiş, bilgi yoğun sektörlere dayalı, rekabetçi bir piyasa ekonomisi oluşturmak.
25 Ekim seçimlerinde yüzde 52'nin üzerinde oy alarak parlamentoda çoğunluğu kazanan Öğrenci Listesi, şimdi bu vaatleri yasalaştırma ve uygulama sorumluluğuyla karşı karşıya.
Yeni dönemin başlıca siyasal tartışmalarından biri, yolsuzlukla mücadele ve devlet kurumlarının yeniden düzenlenmesi hedeflerinin, mevcut ekonomik çıkar ilişkilerini ne ölçüde değiştireceği olacak.
(AEK)
