Sırbistan'da Cumhurbaşkanlığından istifa ederek 25 Ekim erken seçimlerinde hükümetin başbakanlığına aday olan Aleksandar Vučić'in 14 yıllık iktidarına son vermeyi hedefleyen öğrenci hareketi, yüz binlerce genci başkent Belgrad'daki büyük mitingde bir araya getirdi.
Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanacak (Studentska lista – Studenti pobeđuju) adıyla seçimlere giren hareketin "Zafer Çağırıyor" sloganıyla düzenlediği gösteriye katılanlar mitingin gerçekleştiği Slavija Meydanı ve çevresindeki caddeleri doldurdu.
Hareketi izleyen Associated Press (AP), katılımı yüz binlerle ifade etderken yerel haber sitesi IZLAZ muhabirleri katılımı on binlerce kişi olarak bildirdi.
Sırbistan'da 2012'den beri iktidarda bulunan Sırp İlerleme Partisi (Srpska napredna stranka – SNS), seçimlere Vučić'in başını çektiği "Birleşik Sırbistan" ittifakıyla katılıyor. Vučić, 2014'te başbakanlığı ele geçirmesinden bu yana Sırbistan siyasetinin merkezinde yer alıyor.
Vučić 27 Eylül'de cumhurbaşkanlığından ayrıldı. SNS hükümeti sürüyor. Cumhurbaşkanlığı görevini geçici olarak Meclis Başkanı Ana Brnabić yürütüyor.
Sırbistan'ın dört bir yanından Belgrad'a yürüdüler
Miting öncesinde Zaječar, Valjevo, Šabac, Gornji Milanovac ve Novi Sad'dan yola çıkan öğrenci grupları günlerce süren yürüyüşlerin ardından 21 Ekim Çarşamba akşamı başkente ulaştı.
Zaječar'dan gelen grup yaklaşık 240 kilometre yürüdü. Belgradlılar, öğrencileri üniversite rektörlüğü önünde müzik, alkışlar ve havai fişeklerle karşıladı. Karşılama sırasında "Vučić gitti", "Zafer" ve öğrenci hareketinin sloganları arasında yer alan "Bastır" ("Pumpaj") haykırışları yükseldi.
Perşembe günü başkentin altı ayrı noktasından harekete geçen kitleler Slavija Meydanı'nda birleşti. Bazı yürüyüş kolları kilometrelerle ölçülecek kadar uyundu. Göstericiler Sırbistan bayrakları ve Öğrenci Listesi'nin seçim pusulasındaki yerini gösteren "3."yü simgeleyen pankartlar taşıdı.
"Tiranlar geçip gidecek, bu ülkenin insanları kalacak"
Belgrad Üniversitesi Dramatik Sanatlar Fakültesi öğrencisi Natalija Stepanović, mitingdeki konuşmasında hareketin Aralık 2024'ten bu yana Slavija Meydanı'nda gerçekleştirdiği beş büyük buluşmayı hatırlattı.
Stepanović, öğrenci hareketinin başlangıç taleplerinin karşılanmaması üzerine mücadelenin erken seçim çağrısına dönüştüğünü anlattı. Öğrencilerin ve yurttaşların birlikte örgütlendiğini, baskılara rağmen eylemlerin sürdüğünü söyledi.
Natalija konuşmasının şöyle bitirdi:
"Korkular, şantajlar ve adaletsizlikler geçecek. Tiranlar da her zaman olduğu gibi geçip gidecek. Ama bu ülkenin insanları kalacak."
Öğrenci hareketi, iktidar değişikliğini taleplerinin gerçekleştirilmesinin koşulu olarak görüyor.
"Öğrenci Listesi"nden işçi hakları ve demokratikleşme vaatleri
Mitingde konuşan milletvekili adayları, farklı toplumsal yaşam alanlarından geliştirdikleri talepleri dillendirdi.
İşçi haklarını gündeme getiren Jugoslav Ristić, emekçilerin işverenlerin sömürüsünden korunmasını, liyakate uygun istihdamı ve insanca çalışma koşullarını istediklerini söyledi.
Ristić, "Sırbistan, emeğin değer gördüğü bir ülke olmayı hak ediyor" dedi.
Oyuncu ve milletvekili adayı Tihomir Stanić, yargıçlık ve savcılığın kişisel çıkarlar ve siyasi baskılardan bağımsızlaştırılmasını savundu.
Sağlık politikalarını açıklayan Aleksandra Štimac, her köyde doktor ve ilaca erişim sağlanmasını, sağlık hizmetlerinin kalitesinin kişilerin yaşadığı yere ve ekonomik durumlarına bağlı olmaktan çıkarılmasını istedi.
İktisatçı Dejan Šoškić, kamu kaynaklarının kullanımında şeffaflık ve yerli ekonominin güçlendirilmesini gündeme getirdi. Medya alanındaki sorunları dile getiren Milena Božović Mančić ise bağımsız yayıncılığın güvenceye alınması ve kamu yayıncılığının siyasi etkiden özgürleştirilmesi hedeflerini açıkladı.
Öğrenci Listesi'nin ortak seçim vaadini açıklayan Ilija Srđanović, milletvekillerinin seçmene sorumluluğunu vurgulayarak "Milletvekilliği yetkisi hepinizindir, halkındır!" dedi.
Vučić de aynı gün seçim mitingi düzenledi
Öğrencilerin Slavija Meydanı'ndaki büyük buluşması sürerken iktidardaki SNS'nin liderliğini yaptığı "Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan" ittifakı da Yeni Belgrad'daki Ranko Žeravica Spor Salonu'nda son seçim toplantısını düzenledi.
Vučić, destekçilerine seslenerek seçimi kazanacaklarına inandığını söyledi. Destekçilerinin kendisinin makamını değil, Sırbistan devletini koruduğunu savundu.
Günün ilerleyen saatlerinde Belgrad Radyosu'na konuşan Vučić, seçim yarışını "zorlu ve sonucu şimdiden öngörülemeyen bir mücadele" olarak niteledi.
İktidar partisinin başbakan adayı, seçim gecesi yaşanabilecek olası gerilimler kapsamında rakipleri kazanırsa onların zaferlerini kutlayacağını söyledi.
Vučić, kampanya boyunca öğrenci hareketini yabancı ülkelerden destek almakla ve ülkeyi istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçladı. Öğrenci hareketi ise yolsuzlukla mücadele, hukukun üstünlüğü ve demokratik kurumların yeniden yapılandırılması taleplerini öne çıkardı.
Novi Sad faciasından iktidar mücadelesine
Öğrenci hareketinin başlangıcı, 1 Kasım 2024'te Novi Sad Tren İstasyonu'nda beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesine dayanıyor.
Facia sonrasında kamu ihaleleri, inşaat denetimleri ve yolsuzluk iddiaları protestoların hedefi oldu.
Başlangıçta facianın sorumlularının yargılanmasını ve belgelerin açıklanmasını isteyen öğrenciler, taleplerinin karşılanmaması üzerine erken seçim için harekete geçti.
Üniversite işgalleri, grevler, yol kapatma eylemleri ve kitlesel gösterilerle yaklaşık iki yıl süren hareket, giderek ülke çapında bir muhalefet odağına dönüştü.
Hareketin oluşturduğu "Öğrenci Listesi", 250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu için seçimlere katılıyor. Listede üniversite öğretim üyeleri, sanatçılar, çeşitli mesleklerden adaylar ve aktivistler yer alıyor.
Anketlerde "Öğrenci Listesi" ve SNS başa baş
20 Ekim'de yayımlanan Yeni Sırp Siyasi Düşüncesi (Nova srpska politička misao – NSPM) araştırmasına göre tercihini belirlemiş seçmenler arasında Öğrenci Listesi'nin desteği yüzde 44,5, Vučić'in Birleşik Sırbistan ittifakının desteği ise yüzde 42,7.
25 Eylül–5 Ekim tarihleri arasında Kosova hariç Sırbistan genelinde 1.050 kişiyle telefonla yapılan araştırmada seçmenlerin yüzde 18,3'ünü kararsız ya da tercihini açıklamak istemeyenlerden oluşuyordu.
SNS ittifakını önde gösteren başka kamuoyu yoklamaları da var.
Seçimlerde yüzde 3 ülke barajını aşan listeler parlamentoya girebiliyor. Ulusal azınlık listeleri için de kontenjanlar var.
Seçim öncesi baskı ve gözetim iddiaları
Reuters'ın perşembe günü geçtiği haberde seçim kampanyası boyunca öğrencilere, muhalif aktivistlere ve gazetecilere yönelik şiddet, tehdit ve dijital gözetim iddiaları yer alıyor.
Dijital haklar kuruluşu SHARE Foundation, en az 14 kişinin gelişmiş casus yazılımlarla hedef alındığını bildirdi. Reuters, Valjevo'da bir göstericinin polis tarafından dövüldüğünü gösteren video kaydını doğruladığını da açıkladı.
Vučić ve SNS, baskı ve yolsuzluk suçlamalarını reddediyor. Sırbistan güvenlik makamları, devletin dijital gözetim faaliyetlerinde rol oynadığı iddialarını da kabul etmiyor.
Uluslararası seçim gözlemcileri ve Avrupa Birliği ise medya üzerindeki iktidar etkisi, aktivistlere yönelik gözetim iddiaları ve seçim güvenliğiyle ilgili kaygılarını beyan ediyor.
Öğrenci hareketi, sandıklarda oyların korunması için on binlerce gözlemci ve görevli örgütlediğini açıkladı.
(AEK)
