Sırbistan'da 25 Ekim erken genel seçimlerini öğrenci hareketinin desteklediği Öğrenci Listesi'nin kazanması, Aleksandar Vučić ve iktidardaki Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) kamu medyası üzerindeki hâkimiyetini de sarstı.
Ülkenin kuzeyindeki Voyvodina Özerk Bölgesi'nin kamu yayın kuruluşu Radio-televizija Vojvodine (RTV), 26 Ekim Pazartesi günü saat 17.00 haber bültenine geçmiş yayın politikasını eleştiren bir açıklamayla başladı.
Seçim gecesi Novi Sad'ın Özgürlük Meydanı'ndaki zaferi kutlamalarının görüntülerini ekrana getiren sunucu Goran Eror, RTV'nin bu görüntüleri seçim gecesi izleyicilerine göstermediğini açıkladı.
Eror, bu gösterimin ardından canlı yayında kamu yayıncılığının temel ilkelerini yıllardır çiğnediklerini kabul eden açıklamayı okudu:
"Kamu yayıncısı uzun yıllardır görevini yerine getirmedi. Gerçekler görmezden gelindi, tek yanlı ve eleştirellikten uzak yayın yapıldı."
Açıklamada, doğru soruların sorulmadığı, kimi zaman ise hiç soru sorulmadığı belirtilerek izleyicilerden özür dilendi.
Bu itirafın ardından Eror, bir grup RTV çalışanının gazetecilerin özgürce ve meslek etiğine uygun çalışabilmesi için mücadele verdiğini hatırlattı:
"Ne yazık ki bu mücadeleyi zamanında kazanamadık. Ama bu mücadeleyi sürdürmenin önemli olduğuna inanıyoruz."
Haber sunucusu, bültene geçerken RTV'nin kamuoyunun güvenini yeniden kazanma yolculuğunun henüz başlangıcında olduğunu söyledi.
RTV'nin özür açıklamasını içeren 17.00 bülteni, ulusal kamu yayın kuruluşu Radio-televizija Srbije (RTS) tarafından da yeniden yayımlandı.
Yayın yönetmeni istifa etti, sendika değişimi sağladı
Özür açıklamasından birkaç saat önce, RTV televizyonunun Birinci Programı Genel Yayın Yönetmeni Vekili Nenad Ćaćić istifa etmişti.
RTV Genel Müdürü Goran Karadžić, Nova.rs haber sitesine yaptığı açıklamada istifayı doğrulayarak Ćaćić'in sabah görevinden ayrıldığını bildirdi. Yerine geçici yayın yönetmeni olarak Blažo Popović atandı. Program direktörlüğüne de Predrag Novković getirildi.
Sendikanın gücü
Ancak bu değişim, yönetimin seçim yenilgisinin ardından kendiliğinden aldığı bir karardan ibaret değildi.
RTV'de örgütlü Nezavisnost (Bağımsızlık) sendikası, yayın yönetiminin değiştirilmesini bundan bir yıl önce talep etmişti. Sendika, RTV'nin kurumsal saygınlığının iktidar yanlısı yayın politikasıyla aşındırıldığını savunuyordu.
Sendikanın RTV baştemsilcisi Darko Šper, değişimin neden gerekli olduğunu açıklarken SNS kadrolarının 2016'dan beri yayın yönetiminde hâkimiyet kurduğunu vurguladı.
Šper, çalışanların televizyon yayınlarını "siyasî komiserlerden" kurtarmak istediğini söyledi. Sendika temsilcisi, kurumda görevlerini dürüstçe ve profesyonelce yapabilecek yeterli sayıda gazeteci bulunduğunu belirterek şu sözlerle izleyicilerden özür diledi:
"Bunca zamandır izleyicileri zehirlediğimiz için özür diliyoruz. Bundan böyle özgürlüklerini kazanan yurttaşların yararına çalışmaya gayret edeceğiz."
Šper, aynı gün kurum binasında çalışanlarla yaptığı toplantıda gazetecilik meslek ilkelerinin uygulanmasını istedi; doğru, nesnel, eksiksiz ve zamanında haber vermenin kamu yayıncılarının yükümlülüğü olduğunu hatırlattı.
Sendika temsilcisi toplantıyı şu sözlerle noktaladı:
"Bizim ihtiyacımız olan şey hakikat."
Tasfiyeler 2016'da başlamıştı
RTV'de 26 Ekim'de yaşananlar, on yıldır süren bir çatışmada gelinen yani bir aşama.
SNS'nin Voyvodina'da yönetimi ele geçirdiği Mayıs 2016 seçimlerinin ardından RTV'nin haber yönetiminde kapsamlı görevden almalar gerçekleştirilmişti.
18 Mayıs 2016'da 77 RTV çalışanı, haber sunucuları ve editörler, gerekçe gösterilmeksizin görevlerinden uzaklaştırılmalarını protesto eden açık bir mektup yayımladı.
Mektupta, 17.00 haber bülteni ile Razglednice programının 7 editörüne telefonla ertesi gün görev yapmayacaklarının bildirildiği, sabah programının kadrosunun da büyük ölçüde değiştirildiği anlatılıyordu.
Gazeteciler, bu müdahalelerin kamu yayıncılığının niteliğini tehlikeye düşürdüğü uyarısında bulunmuştu.
Aradan on yıl geçtikten sonra aynı saat 17.00 haber bülteninin geçmişteki yayın politikasından ötürü özür dilemesi, RTV çalışanlarının kurumsal bağımsızlık mücadelesinde bir dönüm noktasına gelindiğinin somut ifadesi oldu.
İstifalar radyo ve internet yayınlarına yayıldı
27 Ekim Salı günü RTV'de iki yönetici daha istifa etti.
RTV Genel Müdürü Karadžić'in Sırbistan Gazeteciler Derneği'ne (UNS) verdiği bilgiye göre, radyonun Birinci Programı Yayın Yönetmeni Vekili Verica Batić ile internet haberleri editörü Vesna Iskrin görevlerinden ayrıldı.
Batić'in yerine gazeteci Aleksandar Grujić atandı. Karadžić, televizyonun Birinci Programı yayın yönetmenliği için yeni bir yarışma açılacağını da duyurdu.
Böylece seçimlerin ardından iki gün içinde RTV'nin televizyon, radyo ve internet yayın yönetimlerinde değişiklikler başladı.
Medya denetiminin çapı araştırmalarda ortaya çıkarılmıştı
RTV'deki özür açıklaması, Sırbistan medyasındaki iktidar yanlısı yayıncılığa yönelik eleştirileri yeniden gündeme taşıdı.
Bağımsız seçim izleme kuruluşu CRTA'nın 25 Ekim seçimleri öncesindeki araştırmasına göre, ülke çapında yayın yapan televizyonlar siyasetçilere ayırdıkları toplam sürenin yaklaşık dörtte üçünü iktidar temsilcilerine sunuyordu.
Araştırmada, Öğrenci Listesi'ne ayrılan yayın süresinin yüzde 80'inden fazlasında listenin olumsuz bir biçimde sunulduğu saptandı.
CRTA, ulusal kamu yayın kuruluşu RTS'nin seçim kampanyası yayınlarında muhalefete ayırdığı süreyi artırmasına rağmen olağan programlarda dengesizliğin sürdüğünü de belirledi.
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) 26 Ekim'de yayımladığı ön gözlem raporu da iktidar partisinin yerleşik avantajlarının seçim rekabetindeki eşitliği ciddi biçimde zedelediğini kaydetti.
Şimdi gözler ulusal kamu televizyonu RTS'de
RTV'deki değişim, Sırbistan'ın ulusal kamu yayın kuruluşu RTS çalışanlarının taleplerini de güçlendirdi.
27 Ekim'de RTS bünyesinde örgütlenen "Naš protest" (Bizim Protestomuz) grubundaki çalışanlar, Genel Müdür Manja Grčić, yardımcısı Dejan Jovanović ve haber yönetimindeki üst düzey sorumluların istifasını istedi.
Çalışanlar, meslek kurallarının çiğnenmesinden ve kamu yayıncılığının propaganda aracına dönüştürülmesinden sorumlu tuttukları yöneticilerin görevlerini bırakması gerektiğini savundu.
Ancak Grčić, sendika temsilcileriyle yaptığı görüşmede istifa etmeyeceğini bildirdi. Nova.rs'nin aktardığına göre Grčić, kurumun müdürsüz bırakılamayacağını savunurken haber yönetimine ilişkin istifa ve görevden alma taleplerini değerlendireceğini söyledi.
RTV'de başlayan değişim, Sırbistan kamu yayıncılığının geleceğine ilişkin daha geniş bir tartışmaya dönüştü.
(AEK)
