Sabaha karşı "Kanlı Ay"ı göreceğiz
28 Ağustos Cuma sabahı saat 04:23'te Türkiye'den izlenebilecek derin parçalı Ay tutulması gerçekleşecek. Ay'ın yüzde 96'sı Dünya'nın gölgesine girecek ve atmosferden kırılan güneş ışığı nedeniyle bakır kırmızısı renk alacak. En iyi görüş batı ufkunun açık olduğu yerlerde mümkün olacak. Ay tutulması sırasında mavi dalga boyundaki ışınlar atmosferde saçılırken, kırmızı ve turuncu dalga boyları Ay'a ulaştığı için "Kanlı Ay" olarak adlandırılıyor. Tarihte bu olay farklı kültürlerde çeşitli şekillerde yorumlanmış; Mezopotamya'da hükümdar için kötü işaret sayılıp vekil kral ritüeli uygulanırken, Anadolu ve Türk topluluklarında Ay'ı yutan ejderhayı kaçırmak için gürültü çıkarılırmış. İnka uygarlığında jaguar saldırısı, İskandinav mitolojisinde ise kurt Hati'nin kovalamacası olarak anlatılırmış.
Bu yılın en dikkat çekici gök olaylarından biri olan derin parçalı Ay tutulması, 28 Ağustos Cuma sabahı Türkiye'den de görülebilecek. Tutulma saat 04:23'te başlayacak
Ay'ın yaklaşık yüzde 96'sı Dünya'nın tam gölgesine girecek; gölgede kalan bölüm, atmosferden kırılarak geçen güneş ışığı nedeniyle bakır kırmızısı bir renk alacak.
Türkiye'nin tamamı aynı saat diliminde olduğundan, tutulma her yerde aynı saatte görünecek. Ancak o saatte ay batmaya yakın olacağı için en iyi görüş, batı ufkunun açık olduğu yerlerde mümkün olacak. Doğu illerinde ise gün doğumu daha erken olduğu için tutulmanın son bölümü daha aydınlık bir gökyüzünde izlenecek.
Neden "Kanlı Ay"?
Ay tutulması sırasında Dünya Güneş ile Ay'ın arasına giriyor. Güneş ışığının tayfında mavi dalga boyundaki ışınlar Dünya atmosferinde saçılırken, kırmızı ve turuncu dalga boylarındakiler atmosferden kırılıp Ay'a ulaşıyor. Bu nedenle gölgede kalan Ay yüzeyi koyu kırmızıya ya da bakır rengine dönüyor. Halk arasında bu gök olayına bu nedenle "Kanlı Ay" deniyor. Dünyanın birçok dilinde de olayın adı aynı.
Gökyüzü öyküleri | "Kanlı Ay" eskiden nasıl yorumlanıyordu?
Ay'ın ansızın kızarması, teleskopların olmadığı çağlarda dünyanın hemen her yerinde korku ve merak uyandırıyordu.
-
Mezopotamya'da kırmızı Ay, hükümdar için kötüye işaret sayılırdı. Bazı Asur ve Babil kralları, tutulma sırasında gerçek kralın yerine geçici bir "vekil kral" oturturlardı, uğursuzluğun onun üzerine gitmesini beklerdi. Tutulma geçince vekil görevden alınırdı.
-
Anadolu'da ve birçok Türk topluluğunda Ay'ın bir ejderha ya da dev bir yaratık tarafından yutulduğuna inanılırdı; insanlar davul çalar, teneke döver, gürültü çıkararak Ay'ı kurtarmaya çalışırlardı. Benzer inanışlar, Çin'den Balkanlar'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada görülürdü.
-
Kürt halk söylencelerinde Ay tutulması, Ay’ı yutmaya çalışan ejderha ya da dev bir yaratıkla açıklanıyor; yaratığı kaçırmak için bakır kaplara vurulduğu ve silah atıldığı anlatılıyor. Arap halk kültürlerinde de tutulmaya uğursuzluk ve tehlike anlamları yüklenmiş, özellikle hamile kadınlara ilişkin çeşitli korunma ritüelleri uygulanırdı. Alevi-Bektaşi geleneğinde ise Ay ve Güneş güçlü dinsel semboller olmakla birlikte, tutulmaya ilişkin Kürt folklorundaki kadar belirgin ve ortak bir ritüelden söz edilmiyor.
-
Mezopotamya Asurîlerinde tutulma, özellikle hükümdar açısından kötü bir alamet sayılıyor; bazı dönemlerde kralı korumak amacıyla “vekil kral” ritüeli uygulanıyordu. Süryani geleneğinde, eski Mezopotamya'daki Ay'ı yutan kötü varlık motifi Süryanice metinlere kadar gelm işti. Ermeniler arasında Ay veya Güneş'i bir ejderhanın yuttuğuna ilişkin halk inanışı yaygındı. Bizans'ta ay tutulmaları, siyasal ve dinsel felaket alameti olarak yorumlanabiliyordu. 22 Mayıs 1453 tutulması, kuşatma altındaki Konstantinopolis'te kentin düşüşünün işareti sayılmıştı.
-
İnka uygarlığında Ay'ın bir jaguar tarafından saldırıya uğradığı düşünülürdü. İnsanlar hayvanı korkutmak için bağırırlar, köpekleri havlatırlardı.
-
İskandinav mitolojisinde ise Ay'ı gökyüzünde kovalayan kurt Hati'nin sonunda Ay'a yetiştiğine inanılırdı. Ragnarök anlatılarında bu kovalamaca dünyanın sonunun habercilerinden biri olarak yer alır.
(AEK)
