Rusya ve Ukrayna heyetlerinin 10-11 Kasım'da Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de ABD arabuluculuğunda gerçekleştirdikleri görüşmeler sona erdi.
9 ay aradan sonra yeniden başlayan doğrudan müzakerelerin ilk etabında taraflar geniş kapsamlı bir savaş esiri takası üzerinde ilkesel anlaşmaya vardı. Ancak savaşı durduracak bir ateşkes kararı alınmadı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın temsilcisi Jared Kushner, görüşmelerin ardından düzenlediği basın toplantısında, tarafların savaşın başlangıcından bu yana en büyük esir takaslarından birinin gerçekleştirilmesi konusunda uzlaştıklarını, serbest bırakılacak kişilerin sayısının 12 Kasım'da kesinleştirileceğini söyledi.
Rusya heyetinin başkanı Vladimir Medinski ve Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Umerov da mutabakatı doğruladı. Rus yetkililere göre takas iki veya üç hafta içinde gerçekleştirilebilir.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, görüşmeler öncesinde her iki taraftan biner, olasılıkla 1.500'er savaş esirinin serbest bırakılmasının ele alındığını açıklamıştı. Ancak takasın kapsamı ve takvimi henüz kesinleşmedi.
Kushner: “Taraflar arasında şu anda güven yok”
ABD temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff'un aracılık ettiği görüşmeler, Rusya ve Ukrayna heyetlerinin şubattan bu yana gerçekleştirdiği ilk doğrudan müzakerelerdi.
Kushner, toplantıları “Çok zor ama verimli” olarak niteledi. Müzakerelerde bazı konularda uzlaşma olasılıkları belirdiğini, ancak özellikle toprak anlaşmazlığının çözümünün zor olduğunu söyledi.
“Gerçek şu ki, taraflar arasında şu anda güven yok” diyen Kushner, bunun 4 yılı aşkın bir süredir devam eden savaş göz önüne alınırsa beklenebilir bir sonuç olduğunu belirtti.
Rusya heyetinin başkanı Medinski de, bazı konularda karşılıklı anlayışa varıldığını, bazılarında ise anlaşmazlıkların sürdüğünü söyledi. Görüşmelerin yakın gelecekte yeniden devam edeceğini açıkladı.
Ukrayna heyetinin temsilcisi David Arahamia ise müzakerelerde yıl sonundan önce bir çözüme ulaşılması yönünde ivme kazanıldığını ileri sürdü.
Ancak taraflar, görüşme sona ererken ateşkes veya savaşın sona erdirilmesi doğrultusunda herhangi bir ortak karar açıklamadılar.
Donbas anlaşmazlığı sürüyor
Müzakerelerin önündeki başlıca engel, Rusya'nın Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesine ilişkin toprak talepleri.
Moskova, işgal ettiği bölgelerden de öte, halen Ukrayna'nın kontrol altında tuttuğu Donbas topraklarından da çekilmesini istiyor. Kiev ise toprak devrini reddediyor. Zelenskiy, toprağa ilişkin kararların ancak devlet başkanları düzeyinde görüşülebileceğini belirtiyor.
Rusya, çatışmaların durdurulmasını daha geniş güvenlik düzenlemelerine bağlarken Ukrayna, savaşın sona erdirilmesiyle birlikte Rusya'nın yeniden saldırmasını önleyecek uluslararası güvenceler talep ediyor.
Abu Dabi'de savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri de ele alındı. Kushner bu alanda bazı ilerlemeler sağlandığını savunsa da taraflar üzerinde anlaşılmış bir güvenlik çerçevesi açıklamadı.
Esir takası mutabakatı, bu temel anlaşmazlıkları ortadan kaldırmıyor. Mayıs 2025'te İstanbul'da gerçekleştirilen görüşmelerin ardından da karşılıklı 1000 savaş esiri serbest bırakılmış, ancak ateşkes sağlanamamıştı.
Müzakereler sırasında saldırılar sürdü
Abu Dabi'deki görüşmeler sırasında Rusya ve Ukrayna birbirlerine yönelik saldırılarını sürdürdü.
Ukraynalı yetkililere göre Rusya'nın Odessa bölgesindeki bir pazara düzenlediği saldırıda 3 kişi öldü, 11 kişi yaralandı. Harkiv ve Zaporijya bölgelerine yönelik saldırılarda siviller de yaralandı.
Rusya ise Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda Belgorod bölgesinde bir kişinin öldüğünü açıkladı. St. Petersburg yakınlarındaki Ust-Luga petrol ihracat limanında da İHA saldırılarının ardından yangın çıktı.
Avrupa müzakerelere katılacak mı?
Abu Dabi görüşmelerinde bir başka anlaşmazlık, Avrupa ülkelerinin müzakere sürecindeki rolü oldu.
Avrupalı temsilciler Abu Dabi'de Ukrayna ve ABD heyetleriyle ayrı temaslar gerçekleştirdiler, ancak Rusya-Ukrayna-ABD arasındaki üçlü müzakerelere katılmadılar.
Rusya heyetinin başkanı Medinski, Avrupa temsilcileriyle görüşmediklerini belirterek hangi sıfatla Abu Dabi'de bulunduklarını sorguladı.
Zelenskiy ise Avrupa'nın güvenliğine ilişkin kararların Avrupa ülkeleri olmadan alınamayacağını vurguladı:
“Avrupa'nın katılımı olmadan bu savaşı sona erdirmek adil olmaz ve mümkün de değildir.”
Kushner, Avrupa ülkelerinin özellikle savaş sonrası güvenlik düzenlemelerinin belirlenmesinde masada yer alması gerektiğini söyledi. ABD'nin sonraki görüşmelerde müzakere formatının genişletilmesini gündeme getireceğini belirtti.
Sonraki görüşmeler Moskova ve Dublin'de
Kushner ve Witkoff'un 12 Kasım'da Moskova'ya giderek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le görüşmesi planlanıyor. ABD temsilcilerinin daha sonra Dublin'de Zelenskiy ile bir araya gelmesi bekleniyor.
Bu temaslarda, Abu Dabi'de ele alınan önerilerin ve üzerinde uzlaşma sağlanamayan konuların yeniden değerlendirilmesi öngörülüyor.
9 aylık aradan sonra yeniden başlayan doğrudan müzakerelerin ilk etabı böylece tamamlandı. Taraflar savaş esirlerinin serbest bırakılması konusunda anlaşırken, savaşı sona erdirecek temel siyasi ve askerî sorunlarda karşı karşıya kalmayı sürdürüyor.
(AEK)
