Yapay zekanın (AI) kontrol edilemez yükselişiyle güçlenen deepfake’ler (gerçek kişileri taklit eden sahte dijital videolar ve ses klipleri) küresel ölçekte çevrimiçi bilgi alanını büyük ölçüde işgal ediyor.
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in (RSF) 100 deepfake videosu üzerinde yaptığı analiz, gazeteciler, özellikle de kadın gazeteciler için artan bir tehdit olduğunu gösteriyor.
RSF, Aralık 2023-Aralık 2025 döneminde, 27 ülkede gazetecileri hedef alan 100 vakayı analiz etti. Gazeteciler, iftiradan dolandırıcılığa ve fiziksel tehlikeye kadar çeşitli zararlarla karşı karşıya kaldı.
Deepfake'ler aynı zamanda cinsiyetçi saldırıların izlerini de taşıyor: Hedef alınan gazetecilerin yüzde 74'ü kadın.
“Hedef alınacağımı düşünmemiştim”
Amerikan uluslararası medya kuruluşu Voice of America’nın (VOA) basın özgürlüğü uzmanı gazetecisi Cristina Caicedo Smit, Şubat 2025’te sesinin ve görüntüsünün bir deepfake'te kullanıldığını keşfetti.
X platformunda yayınlanan iki video, kamera karşısındaki sesini ve hareketlerini aslına sadık bir şekilde yansıtıyordu.
İçerikte, sesli kullanılan gazeteci Smit, Donald Trump’a ve o dönem hala ABD hükümetinin verimlilik departmanı DOGE'nin başında bulunan Elon Musk’e sözlü olarak saldırıyor ve Trump yönetimince sürekli hedef alındıktan sonra tamamen lağvedilen ABD Kalkınma Ajansı’nı (USAID) savunuyordu.
RSF’ye göre bu dezenformasyon stratejisinin amacı, Trump’ın eleştirilerinin hedefi olan VOA'yı, ABD başkanına karşı çıkan bir aktivist grup olarak göstermekti.
Smit "Hedef alınacağımı düşünmemiştim" dedi.
Etkili manipülasyon araçları
Portekiz TV1 kanalının sunucusu Pedro Benevides’in sesi ve yüzü, Facebook'ta dolaşan bir videoda çarpıtıldı.
Dudak hareketleriyle uyumsuz bir sentetik ses, Portekiz hükümetinin ilaç endüstrisiyle işbirliği yaparak COVID-19 aşısını zorunlu hale getirmek için komplo içerisinde olduğunu iddia ediyordu.
Aldatıldıklarını düşünen izleyiciler videoyu gerçek sandı. Pedro Benevides, “Çünkü bu insanlar inanmak istediklerini seçiyorlar” dedi.
Benevides, “Videonun bir deepfake olduğunu açıkladığım bir video yayınladıktan sonra bile, birçok kişi ‘Tamam... belki video sahte. Ama videoda söylenenler doğru’ diye yanıt verdi.” dedi.
Fransa merkezli uluslararası yayın kuruluşu olan Radio France Internationale (RFI) ve birçok gazetecisi de Haziran 2025’te Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görsel kimlik hırsızlığına maruz kaldı.
Siyasi istikrarsızlık yaratmayı amaçlayan bu deepfake hamlesinde video, büyük ölçüde gerçek sanıldı ve çok sayıda yorum aldı.
Yaygın cezasızlık
Siyasi deepfake’lerin takip edilmesi hala çok zor olduğu gibi sorumlularının yargıya teslim edilmesi de güç.
2023'te seçimlerde hile yaptığına inanılması için sahte bir ses kaydı kurbanı olan Slovak gazeteci Monika Todova, iftira suçlamasıyla dava açtı. Gazeteci Mart 2024'te ifade verdiğinden beri açık olan soruşturma, faili bulamayan polis dosyayı kapatana kadar yerinde saydı.
Gazetecilik faaliyetleri üzerinde somut etkiler
Güney Afrika yayın kuruluşu South African Broadcasting Corporation’ın (SABC) simgesel yüzü Leanne Manas ise deepfake dalgasının hedefi olan kişilerden.
Manas’ın sesi ve yüzü ilaç ürünleri veya kripto para dolandırıcılığı içeren sahte reklamlarda kullanıldı. Hatta videoları üretenler Facebook'a sponsorlu reklam verdi.
İçeriklerin doğruluğuna inanan kişiler, gazetecinin işyerine gelip hesap sormaya kalktı. 50’ye yakın kişi kendisinden Manas’ın yer aldığı sahte bağlantılara tıkladıktan sonra uğradıkları zararın tazminini istedi.
Bir şikayet üzerine polis işyerine gelerek gazeteciyi sorguya bile çekti.
Berthier: Deepfake zararı büyük, koruma yetersiz
RSF’nin Teknoloji ve Gazetecilik Masası Başkanı Vincent Berthier, gazetecileri hedef alan deepfake uygulamalarının büyük zararlara neden olduğunu vurgularken bilgi edinme hakkını korumada yasal çerçevenin yetersizliğine işaret etti:
“Gazetecilerin deepfake'leri büyük hasara yol açıyor. Bilgi edinme hakkını korumak için mevcut yasal çerçeve yeterli değil. RSF, platformlara sorumluluklarını yerine getirmeleri çağrısında bulunuyor: Moderasyonu güçlendirmeli ve yapay zeka ile üretilen tüm içerikleri açıkça belirtmeliler. Bu içeriklerin zarar verme kapasitesini sınırlamak ve yurttaşın bilgi edinme hakkını korumak için tek koşul budur.”
Deepfake tehlikesine karşı üç RSF önerisi
RSF deepfake'lerin oluşturduğu tehditleri azaltmaya yönelik üç getirdi:
Haber merkezlerinde teknik izlenebilirlik standartlarının yaygın olarak benimsenmesini sağlamak: RSF, insanların gerçek içeriği deepfake'lerden net bir şekilde ayırt etmesine yardımcı olmak için medya kuruluşlarını içerik işaretleme sistemlerine yatırım yapmaya çağırdı. Paris Yapay Zeka ve Gazetecilik Şartı'na uygun olarak, içeriklerinin kaynağı ve yapılan değişikliklere ilişkin verileri erişilebilir hale getirmelerini önerdi.
Platformlara içeriklerin gerçekliğini doğrulayan mekanizmaların entegrasyonunu zorunlu kılmak: Platformlar, içeriğin yapay zeka tarafından mı yoksa güvenilir bir gazetecilik kuruluşu tarafından mı üretildiğini açıkça belirtmeli.
Kötü niyetli deepfake'leri özel bir suç olarak tanımlamak. Yapay zeka geliştiricilerinin deepfake'lerin yayılması konusunda teknik önlemleri almadığını belirtten RSF, halkı yanıltmaya dönük deepfake’ler üreten veya yayan kişilere cezai yaptırımlar uygulanmasını talep etti.
(HA)
