PENa Kurd di 6-7ê Mijdarê li Amedê konferansek li dar xist. Konferansê du roj berdewam kir û li Salona Civînê ya Alî Emîrî ya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê, bi sernavê Wêje û Aştî – Di Pêvajoyên Lihevrûniştin, Lihevkirin, Aştî Û Wekheviyê De Rola Wêje, Ziman û Rewşenbîriyê hat lidarxistin.
PENa Kurd dê li Amedê konferanseke li dar bixe
Gelek rewşenbîr, nivîskar, helbestvan û siyasetmedar tev li konferansê bûn.
Piştî konferansê bi sernavê “Wêje û Aştî” ya li Amedê danezanek hat weşandin. Di danezanê de hat diyarkirin ku aştiya mayînde tenê bi danîna çekan pêk nayê.
PENa Navneteweyî xwest ku nasname, ziman û çanda Kurdî di destûra bingehîn de bibin xwedî garantî. Her wiha daxwaza perwerdeya bi zimanê dayîkê hat kirin û hat xwestin ku nivîskar, rojnameger û girtiyên siyasî bên berdan.
Encamnameya Konferansa PENa Kurd wiha ye:
“Deklerasyona Amedê
Pêşgotin
Di 06 û 07ê Mijdara 2026an de Konferansa Navneteweyî ya “Wêje û Aştî – Di Pêvajoyên Lihevrûniştin, Lihevkirin, Aştî Û Wekheviyê De Rola Wêje, Ziman û Rewşenbîriyê” li Amedê – li navenda çandî ya erdnîgariyeke kevnar û xwedî berxwedaneke dîrokî – hat lidarxistin. Ev konferansa li ser asta bilind ji aliyê Navenda PENa Kurd ve hat birêxistin û bi amadebûna fermî ya desteyeke payebilind a PENa Navneteweyî (PEN International) – bi serokatiya Serokê Giştî Burhan Sönmez, ligel cîgirên serokatiyê yên navneteweyî, serokên komîteyên dayimî, nivîskarên navdar, akademîsyen û pêşengên civaka sivîl – hat lidarxistin.
Beşdarên Konferansê bi awayekî fermî û bi yekdengî radigihînin, ku aştiyeke rasteqîn, rewa û mayînde tu carî tenê bi bêçekkirinê, bêparhiştina sistêmatîk ji mafên bingehîn, an jî bi bêdengkirina bi darê zorê nikare bê avakirin. Lihevhatineke bingehîn û aştiyeke rasteqîn tenê bi rêya diyalogeke ji dil û berdewam, danpêdan, hevpejirandin, rûmetgirtin û wekheviyeke seranser a bêbend û merc pêk tê.
Biryar û hîmên sereke
1. Pêşxistin û mayîndekirina aştiyê:
Banga ji bo aştiyê û avêtina gavan di vê rêyê de, gaveke pir erênî û pêwîst e. Lê belê ji bo ku aştî li ser bingehên xurt û mayînde were avakirin, divê mafên çandî û zimanî werin pejirandin û hawîreke azadîxwaz were geşkirin. Divê aştî ne tenê bi wê yekê be, ku va ye çek hatine danîn. Bêhtir ji wê divê aştî di heman demê de wekheviya civakî û naskirina mafên siyasî, civakî, aborî, çandî û mirovî yên her kesî hembêz bike.
2. Hevsengiya Destûrî ya li ser Asta Çavan li hemberî Bişaftinê (Asîmîlasyonê):
Pêkvejiyana di bin banê heman dewlet û heman destûrê de divê li ser bingeha maf û derfetên wekhev û diyalogeke azad be. Ji ber vê yekê, Konferans banga van daxwazan dike:
* Danpêdana destûrî û dabînkirina derfetên pêşxistina nasname, ziman û çanda gelê Kurd.
* Avakirin û pejirandina garantiyên hiqûqî, yên ku perwerdeya bi zimanê dayikê û bikaranîna fermî ya zimanê Kurdî misoger dikin.
3. Wekheviya Rûmeta Hemwelatîbûnê:
Jiyana di nav civakeke wekhev û hemanhengî de tê wê wateyê, ku tu kes neçar nemîne, dev ji mafên xwe yên çandî yan ji nasnameya xwe berde û tu kes bi darê zorê di nav nasnameyeke din de neyê bişaftin (asîmîlekirin). Ji bo aştiyeke mayînde û rewa, mercekî giring e, ku bihevbawerkirina her du aliyan û wekheviya erk û mafan di nava civakeke xwedî serweriya dadmendî de bi xurtî di Destûra Bingehîn de werin bicîkirin û pêkanîna wan were garantîkirin.
4. Azadiya Derbirînê û Rêzgirtina li Kursiyê Vala:
Kursiyê Vala, yê ku li pêş di vê salonê de hatiye danîn, bîranîneke bi êş a li hemberî êrîşên berdewam ên li dijî azadiya raman û azadiya mirovan e.
PENa Navneteweyî û Navenda PENa Kurd bi tundî daxwaza azadkirina bilez û bêşert û bend a hemû nivîskar, rojnamevan û girtiyên siyasî dikin. Heta ku ramanwerên rexnegir û nivîskar li pişt deriyên hesinî bin, tu destpêşxeriya aştiyê nikare baweriyeke exlaqî an demokratîk bi dest bixe.
5. Peyama Exlaqî ya Wêjeyê:
Li wî cihî ku siyaseta şaş bi hesabên taktîkî û dînamîkên desthilatdariyê re bêkêr dibe, wêje rasterast xwe berdide nava dil û ûjdanê mirovahiyê. Ew dibe dengê wan kesên ku bêdeng in, an dengê wan hatiye birîn.
Wek nivîskar û nûnerên PENê, em bi xurtî bawer dikin, wêje û çand beşên bingehîn ên avakirina aştiyê ne. Em soz didin, ku em ê pênûsên xwe tu carî nexin xizmeta bihevçun, kîn û şovenîzmê lê belê em ê wan bi awayekî biryardar ji bo rastiyê, dadmendiyê û hevpejirandina gerdûnî ya mirovahiyê bi kar bînin.
Banga Dawî
Konferans – bi piştgiriya bihêz a hevgirtina giştî ya PENa Navneteweyî – bang li rayedarên û serkirdeyên siyasî yên dewleta Tirk dike, ku berê xwe bidine diyalogeke rêkûpêk, piralî û ji dil, ya ku li ser bingeha wekheviyê û serweriya destûrî hatiye avakirin. Her wiha, em bang li hemû çalakvanên civaka sivîl dikin, ku bi wêrekî û nêrîneke kûr û dûrbîn beşdarî hemû hewldanên pêkanîna aştiyeke rasteqîn, destûrî û mayînde bibin.”
