Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), 2026-2027 eğitim öğretim yılında uygulanmaya başlayan sistemle ölçme ve değerlendirmede ortak standart oluşturmayı ve öğrencilerin gelişimini daha ayrıntılı izlemeyi hedeflediğini açıkladı.
Ortaokullarda 5, 6 ve 7. sınıflar, liselerde ise 9, 10 ve 11. sınıflar Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) kapsamında. Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilgiler, İngilizce, Türk dili ve edebiyatı, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya ve felsefenin de aralarında bulunduğu 16 branşta ortak yazılı sınav uygulanacak.
OYSS nasıl işleyecek?
MEB’in açıkladığı sisteme göre:
Sınavlar, öğretmenlerin yıl başında belirlediği konu-soru dağılım tablolarındaki senaryolara göre hazırlanacak.
Belirlenen öğrenme çıktılarına ilişkin iki soru zümre öğretmenlerinin ortak kararıyla oluşturulacak.
Diğer sorular, öğretmenlerin belirlediği zorluk seviyelerine göre MEB’in soru havuzundan otomatik seçilecek.
Sorular açık uçlu ve kısa cevaplı olacak.
Bakanlık, yapay zekâ destekli soru hazırlama ve açık uçlu soruların puanlanmasını da sisteme dahil etmeyi planlıyor.
Sonuçların öğrenci, sınıf ve şube bazında analiz edilerek öğretmenlere, öğrencilere ve velilere geri bildirim verilmesi öngörülüyor.
Bakanlık ayrıca 2026-2027 eğitim öğretim yılında 6, 7, 9 ve 10. sınıflarda toplam sekiz ülke geneli ortak yazılı sınav yapılacağını daha önce açıklamıştı. İlk ülke geneli ortak sınavlar 11-12 Kasım’da yapılacak.
MEB’den ortaokul ve liselerde yeni ortak yazılı sınav sistemi
Aydoğan: Sınav sistemi daha da merkezileştiriliyor
Eğitimci Feray Aytekin Aydoğan, bianet’e yaptığı değerlendirmede OYSS’nin eğitimde merkezi sınav anlayışını daha alt kademelere taşıdığını söyledi.
“Soruların merkezi olarak belirlendiği, çocukların hazır bulunuşluk durumlarını ve ihtiyaçlarını gözetmeyen bir sistem inşa ediliyor” diyen Aydoğan, öğretmenlerin de sınav sorularını ancak sınava dört gün kala görebileceğini belirtti.
Aydoğan’a göre öğrenciler için yayımlanan senaryo ve örnek soruların farklı okullardaki öğrencilerin sınava hazırlanması açısından ne ölçüde yeterli olacağı da belirsiz.
OYSS’nin öğretmenlerin öğrencilerinin ihtiyaçlarına göre sınav hazırlama ve değerlendirme yetkisini sınırladığını belirten Aydoğan, bunun öğrenci notlarına da olumsuz yansıyabileceğini söyledi.
“Eşit olmayan koşullara aynı ölçüt uygulanıyor”
MEB, ortak sınavlarla farklı okullardaki öğrencilerin ortak ölçütlerle değerlendirilmesini hedefliyor. Aydoğan ise ortak ölçütün, öğrencilerin içinde bulunduğu koşullar arasındaki farkları ortadan kaldırmadığına dikkat çekiyor.
Özel okullarla devlet okulları, sınavla öğrenci alan liselerle adrese dayalı öğrenci alan liseler, kırsal bölgelerle kent merkezleri ve farklı sosyoekonomik yapıdaki mahalleler arasında önemli farklılıklar bulunduğunu belirten Aydoğan, deprem bölgesindeki öğrencileri örnek verdi:
Deprem bölgesindeki bir okulda ulaşım, elektrik kesintileri gibi sorunlarla karşı karşıya kalan, konteynerlarda eğitime devam eden bir çocuk ile Ankara’nın merkez ilçe ve mahallelerindeki çocuk eşit koşullara sahip mi?
Aydoğan, farklı koşullardaki öğrencilerin aynı standartla değerlendirilmesinin mevcut eşitsizlikleri görünmez hale getirebileceğini savunarak, “Eğitimde yaşanılan eşitsizliği perdeleyen, gizleyen bir sistemle karşı karşıyayız” dedi.
Öğretmenin sınav üzerindeki yetkisi ne olacak?
Aydoğan’ın bir diğer itirazı, sınav hazırlama sürecinde öğretmenlerin rolünün azalmasına ilişkin.
“Öğrencilerin, okulların gerçek bilgisine sahip olan öğretmenlerdir” diyen Aydoğan, öğretmenin öğrencilerinin hazır bulunuşluk düzeyini ve ihtiyaçlarını dikkate alarak soru hazırlayabilmesinin mesleki özerkliğin bir parçası olduğunu söyledi.
Aydoğan, merkezi soru havuzu uygulamasının bu alanı daralttığını belirterek şöyle devam etti:
Öğretmenlerin var olan gerçekliğe, öğrencilerin ihtiyacına, hazırbulunuşluk durumuna uygun soru hazırlayabilmesi, öğretmen özerkliği ortadan kaldırılıyor.
Açık uçlu sorular ve yapay zekâ
OYSS’de açık uçlu ve kısa cevaplı sorular kullanılacak. MEB ayrıca yapay zekânın soru hazırlama ve açık uçlu soruların puanlanmasında kullanılmasına yönelik çalışmalar yürütüyor.
Aydoğan, özellikle açık uçlu soruların değerlendirilmesinin farklılık gösterebileceğine dikkat çekiyor.
“Açık uçlu soruların uygulanması eğitimdeki eşitsizliği daha da derinleştirme riskini artıracak” diyen Aydoğan, yapay zekâ sistemlerinin hata yapabilme ihtimalinin de öğrenciler ve öğretmenler açısından yeni sorunlara yol açabileceğini söyledi.
“Sınava günler kala açıklanması sorun yaratacak”
Aydoğan, OYSS’nin sınav dönemine kısa süre kala uygulamaya konulmasını da eleştiriyor.
“Sınavlara sayılı günler kala Milli Eğitim Bakanlığı’nın açıkladığı Ortak Yazılı Sınav Sistemi hem öğretmenler hem de öğrenciler açısından ciddi sorunlara yol açacak” diyen Aydoğan, öğretmenlerin eğitim politikalarına ilişkin karar süreçlerine katılmadığını savundu:
Öğretmenlerin eğitimle ilgili kararların öznesi olmadığı, eğitimle ilgili tüm değişiklikleri yukarıdan, merkezi bir kararla öğrendiği bir işleyiş olağan hale getiriliyor.
Aydoğan, OYSS’nin pilot uygulama yapılmadan ve öğretmenlerle birlikte geliştirilmeden devreye sokulduğunu, bunun öğrencilerin sınava hazırlanma biçimini ve öğretmenlerin iş yükünü de etkileyeceğini söyledi.
Bir neslin bitmeyen sınav yolculuğu
“OYSS, MEB’in kendi mevzuatı açısından da dayanaksız”
Aydoğan, OYSS’nin pedagojik sonuçlarının yanı sıra hukuki açıdan da tartışmalı olduğunu savunuyor. Ona göre uygulamanın bazı hükümleri MEB’in Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ile Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi’ndeki düzenlemelerle çelişiyor.
Aydoğan’ın sıraladığı itirazlar şöyle:
Sınavların planlanması: Aydoğan, MEB Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği’nin 6. maddesinin (c) bendine göre Bakanlık ve ilçe milli eğitim müdürleri kurulu kararıyla yapılanlar dışındaki sınavların okul genelinde ortak yapılması gerektiğini belirtiyor. OYSS ile okul temelli planlanması gereken sınavların ülke genelinde planlandığını savunuyor.
Soruların hazırlanması: Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi’nin 5. maddesinin (n) bendine göre okul genelindeki sınavların soru ve cevap anahtarlarının eğitim kurumu alan zümre öğretmenleri tarafından belirlenmesi gerektiğini söyleyen Aydoğan, OYSS’de soruların soru havuzundan atanmasının bu hükümle çeliştiğini ifade ediyor.
Sınavların değerlendirilmesi: Aynı yönergenin 5. maddesinin (p) bendine göre okul geneli ortak sınavların uygulanması ve değerlendirilmesinin okulun alan zümre öğretmenlerince yapılması gerektiğini belirten Aydoğan, OYSS kılavuzunda komşu okullardaki alan zümre öğretmenlerinin de görevlendirilebilmesini yönergeye aykırı buluyor.
Aydoğan, bu gerekçelerle “OYSS her açıdan olduğu gibi hukuken de dayanaksızdır” değerlendirmesini yaptı.
(NÖ)
