Ölümünün 11. yılında Mihri Belli: “Azılı bir komünist yakalandı”

* Fotoğraflar: Mihri Belli - Mihri Belli, Sevim Belli ve çocukları - Vedat Türkali, Mihri Belli'nin cenazesinde.

Türkiye sosyalist hareketinin öncülerinden Mihri Belli 11 yıl önce bugün (16 Ağustos) Göztepe'deki evinde saat 16.00 sıralarında, 95 yaşındayken, hayata gözlerini yumdu.

Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TÜSTAV), ölüm yıldönümünde Mihri Belli'nin Türkiye Emekçi Partisi Genel Başkanı olarak Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) 6. Genel Kurulu'nda yaptığı konuşma kaydından bir bölüm paylaştı.

Genel Kuruldaki konuşmasında şöyle diyor sosyalist lider Mihri Belli:

"Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu'nun 6. Genel Kurulunu Türkiye Emekçi Partisi adına selamlarım, başarılar dilerim. DİSK bir şeyi temsil eder Türkiye tarihinde, Türkiye toplumunda. DİSK Türkiye'nin en önemli sosyal gücü olan işçi sınıfının tek devrimci işçi konfederasyonudur.

"DİSK, egemen güçlerin, başta ABD emperyalizmi olmak üzere, emperyalizmin, Türkiye işçisine dayatmak istediği Amerikan tipi sendikacılığa karşı bir tepki olarak doğdu ve devrimci sendikacılığın sınıf mücadelesini, sınıf mücadelesi gerçeğini esas alarak ondan hareket eden sendikacılığın temsilcisi olarak savaştı ve bugünkü güçlü durumuna vardı.

"Yalnız işçilerin değil, yalnız sosyalistlerin değil, yalnız sosyal-demokratların değil, tüm yurtseverlerin göz bebeğidir DİSK. Onu, onun birliğini, onun adına layık yani devrimci sıfatına layık bir sendika olarak gelişip daha da güçlenmesini sağlamak için elinden geleni yapmak herkesin görevidir. Tüm yurtseverlerin görevidir."

Konuşmanın ses kaydını dinlemek için tıklayın.

Mihri Belli kimdir?

Marksist düşünce ve devrimci eylemle 1936'da iktisat okumaya gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) tanıştı. İşçi hareketlerine katıldığı ABD'den, 1940'da Türkiye'ye dönerek Türkiye Komünist Partisi (TKP) ile hareket etmeye başladı.

1943-1944 yıllarında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde Ordinaryüs Profesör Fritz Neumark'ın asistanlığını yaptı. Orada İlerici Gençler Birliği'nin kurucu ve örgütleyicilerinden biri oldu. 1944'de İlerici Gençler Birliği kovuşturmasında tutuklandı, iki yıl hapis ve sürgün cezasına çarptırıldı.

68 Hareketi'yle bağı

İlk kez 1960'larda yasal olarak, kendi adıyla konuşma ve yazma olanağını elde etti. "Türk Solu" ve "Aydınlık Sosyalist Dergi" adlı yayın organlarının yayınlanmasına yardımcı oldu. Bu dönemde de konuşma ve yazılarından dolayı iki kez tutuklandı, aylarca hapis yattı.

Bu dönemde ünlü Milli Demokratik Devrim (MDD) tezlerini geliştirdi. Arkadaşlarıyla birlikte kitlesel bir nitelik kazanmaya başlayan gençlik hareketinin Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi liderleriyle ilişkiye geçti.

12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından yakalanmamak için yurt dışına çıktı. Bir süre Filistin Kurtuluş Örgütü'nün konuğu oldu. Ardından Türkiye'ye giriş yaptı. Ama birkaç ay sonra tekrar yurtdışına çıkarak Batı Avrupa'ya geçti. Orada bir süre kalarak Yurtsever Dergisi'nin yayımlanmasına yardımcı oldu. Bülent Ecevit'in önderliğindeki CHP'nin en büyük parti olarak çıktığı 1973 seçiminde Türkiye'deydi.

1974 Af Yasası'ndan sonra arkadaşlarıyla birlikte 1975'de Türkiye Emekçi Partisi'ni (TEP) kurdu. Parti kurulur kurulmaz Sıkıyönetim Mahkemesi savcılığı harekete geçti ve tüzükteki Kürt sözcüğünün kaldırılmasını istedi. Aradan yıllar geçtikten sonra Anayasa Mahkemesi, partiyi Kürtlere eşit hakları savunduğu için TEP'i kapattı.

11 sene hapis, 18 sene sürgün

1980 darbesinden sonra 1992'de Türkiye'ye dönene dek Ortadoğu ve İsveç'te yaşadı. Kürt Hareketi'ni izlediği yıllarda, geliştirdiği federasyona gidilmeden de üniter devlet çatısı altında eşitlik temeli üzerinde gönüllü birliğin kurulabileceği fikri konusunda Abdullah Öcalan'la görüşmelerde bulundu. Bu görüşmeler daha sonra kitap olarak yayımlandı.

1996'da Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP), 2002'de de Sosyalist Demokrasi Partisi (SDP) kurucusu oldu. 3 Kasım 2002 genel seçimlerinde Emek Barış Demokrasi Bloku - DEHAP listesinde İstanbul 1. Bölgeden aday oldu.

90. yaşı şerefine düzenlenen etkinlikte 50 yıl önce yaptığı portreler "Hapishaneden Çizgiler" adı altında sergilendi.

Toplam 11 sene hapis, 18 sene zorunlu sürgün yaşadı. 16 Ağustos 2011 yılında aramızdan ayrıldı. Feriköy Mezarlığı'ndaki cenaze törenine Türkiye Devrimci Hareketi'nin birçok kurumu ve temsilcisi kitlesel bir katılım gösterdi. Cenazeye Yunanistan İç Savaşı'nda Belli'nin yoldaşlarından birinin sözleri damga vurdu: "Sen içini ferah tut yoldaş."

1916, İstanbul Silivri doğumlu.

* Mihri Belli'nin biyografisine dair notlar bianet arşivinden alındı.

(TY)