Myanmar’da 2021’den bu yana 200’den fazla gazeteci hapsedildi ve basında yer alan bilgilere göre en az yedi gazeteci öldürüldü. Myanmar’ın tanınmış foto muhabirlerinden Sai Zaw Thaike de cezaevinde olan gazetecilerden biri. Zaw, 2023’te Mocha Kasırgası’nın yol açtığı geniş çaplı hasarı haber yapmak için Arakan Eyaleti’ne gitti. Ancak bir hafta sonra gözaltına alındı, sorgulandı ve iddiaya göre fiziksel şiddete maruz bırakıldı. Eylül 2023’te, yalnızca bir gün süren davada 20 yıl cezaevinde ağır iş cezasına mahkûm edildi.
Myanmarlı gazeteciye kasırga haberleri nedeniyle 20 yıl hapis cezası
Myanmar Now haber ajansının yayın yönetmeni, Zaw’ın arkadaşı ve meslektaşı Swe Win, Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlarla birlikte onun serbest bırakılması için mücadele ediyor. Win, askeri yönetim altındaki bir ülkede gazeteci olmayı ve Sai Zaw’ın cezaevindeki hayatını nasıl anlatıyor. Uluslararası Af Örgütü Çeviri Koordinatörü Dila Keleş’in çevirisiyle:
Myanmar Now adlı bağımsız haber ajansının yöneticisiyim. Ekibim ve ben, Myanmar’ın karşılaştığı güncel siyaset, çatışma ve insan hakları suistimalleri gibi en kritik sorunlar hakkında haberler yapıyoruz.
Profesyonel gazetecilerden oluşan ekibimiz, ülkemizin bir kez daha Çin, Rusya, Hindistan gibi güçlü müttefikler tarafından desteklenen askeri bir diktatörlükle yönetildiği bir dönemde kamuoyuna, doğru haberler ulaştırıyor.
Myanmar’da tanınmış bir gazeteci olan Sai Zaw’la yakın çalışırdık. Cesur, korkusuz ve yetkililere meydan okumaktan çekinmeyen Zaw, ülkemizde ses getiren pek çok önemli habere imza atmıştı.
2021’de, askeri darbe sonucunda ülkemizde şiddet hâkim oldu ve gazetecilik son derece tehlikeli bir meslek haline geldi. Gazeteciler ülkeden kaçmaya başladı, haber odamıza baskın düzenlendi ve hepimiz “terörist” ilan edildik.
Darbeye rağmen kalıp baskıları belgelemeye devam etti
Ordu iktidara gelince işler daha da kötüye gitti ve Sai Zaw, darbeden sonra ülkeden çıkması tavsiye edilen ilk kişi oldu. Ama o kalıp cuntanın şiddetli baskılarını belgelemeye karar verdi ve firari gibi bir evden diğerine yer değiştirmeye başladı. Yangon’da yaşıyor ve bizim için gizli kimlikle foto muhabir olarak çalışıyordu.
Mocha Kasırgası ülkemizi vurduğunda, izlenmesine rağmen kasırgayı haber yapmaya kararlıydı. Evinden yüzlerce kilometre uzaktaki Arakan Eyaleti’ne gitti ve bir kurtarma ekibinin arasına karıştı. Ancak biri onu askeri istihbarata ihbar edince, 28 Mayıs 2023’te gözaltına alınarak, korkuya neden olmak ve yalan haber yaymaktan tutuklandı.
Sai Zaw, cezaevinde 20 yıl ağır iş cezasına çarptırıldı. Davası yalnızca bir gün sürdü. Bu, 2021’den bu yana Myanmar’da bir gazeteciye verilen, bilinen en uzun süreli hapis cezalarından biriydi.
Cezaevi koşulları korkunç
Sai Zaw’ın cezaevi koşulları korkunç. Geçen aylarda fiziksel şiddete maruz bırakıldığı bildirildi. Sadece gazetecilik geçmişi nedeniyle değil, gözü önünde ihlallere maruz kalan diğer tutuklular adına konuştuğu için de hedef alınıyor. Askeri yönetimde hukuksuzluk hüküm sürüyor ve Zaw, çektiği sıkıntılara rağmen sessiz kalmayı reddediyor.
Tutuklanmasının ailesi üzerindeki etkisini tarif etmek ise, çok zor. Annesi artık yaşlandı, erkek kardeşi çocuk felci geçirdiği için engelli. Ailenin geçimini Zaw sağlıyor, onlara göz kulak oluyordu. Zaw’ı cezaevinde yalnızca aile üyelerinin ziyaret etmesine izin veriliyor, bu da onların üzerindeki baskıyı artırıyor. Arkadaşı ve meslektaşı olarak, ne kadar istesem de onu görmeme izin verilmiyor.
Cesur kişiliği ve gazetecilik tutkusuyla tanındı
Sai Zaw, cesur kişiliği ve gazetecilik tutkusuyla tanındı diyebiliriz. Amacı, ülkemizde çok eskiden beri süregelen iktidar yapısına kamerasıyla meydan okumaktı. Onu, Myanmar’ın en cesur, en iyi fotoğrafçılarından biri haline getiren de bu.
Mesleğe, meraklı bir muhabir olarak başladı, toplulukları etkileyen sosyoekonomik sorunlar, siyasi mahpuslar, ordunun el koyduğu araziler ve fabrika işçilerinin mücadeleleriyle ilgili haberler yaptı.
Yıllar içinde, büyük ulusal medya kuruluşlarının neredeyse hepsinde foto muhabir olarak çalıştı ve ordunun öğrenci protestolarına yönelik baskıları ve ülkemizdeki Müslüman azınlıkları hedef alan aşırı milliyetçi hareketin yükselişi gibi belli başlı insan hakları sorunlarını güçlü bir dille haberleştirmesiyle tanındı.
Fiziksel şiddet ve hücre hapsiyle karşı karşıya
Onun tek isteği, askeri bir yönetimce kısıtlanmamış, özgür bir ülkede yaşamak. Sai Zaw özgürce haber yapabilmeli. Evinde olmalı, ailesiyle vakit geçirmeli ve futbol oynamak, Manchester United maçlarını seyretmek ve arkadaşlarıyla görüşmek gibi sevdiği şeyleri yapmalı. Çok sevdiği ailesinin yanında olmalı. Ancak bunun yerine fiziksel şiddete maruz bırakılıyor ve zaman zaman hücre hapsine konuluyor.
Zaw ve diğer gazeteciler, yalnızca mesleklerini icra ettikleri için cezaevinde kaldığı sürece, dünyanın dört bir yanında insanlar, içinde yaşadığımız rejimin hiçbir şeyi iyiye doğru değiştirmediğini anlamalı.
Dayanışma ve umut işaretleri
Orduyu Sai Zaw’ı derhal serbest bırakmaya çağırıyorum ve başkalarının da bu çağrıma katılacağını umuyorum. Zaw’ın Uluslararası Af Örgütü’nün bu yılki Haklar İçin Yaz kampanyasının bir parçası olmasından ötürü çok mutluyum. Yazılan her bir mektup ve atılan her bir imzayla bir adım daha ilerlediğimizi hissediyorum. Sai Zaw ve diğerleri dış dünyadan, ailelerinden ve sevdiklerinden koparıldı ama bu destek, onların psikolojik olarak ayakta kalabilmeleri açısından çok önemli. Her bir dayanışma ve umut işaretinin Zaw’a moral verdiğinden eminim.
Gazeteciler olarak, özgürce haber yapma hakkımız desteklenmeli. İşimizi yapabildiğimiz adil bir toplumda yaşamayı hak ediyoruz. Topluluklarımızı koruyabildiğimiz, hakikati ve adaleti geliştirebildiğimiz özgür bir ülke istiyoruz.
Myanmarlı foto muhabir Sai Zaw Thaike'nin serbest bırakılması için Uluslararası Af Örgütü'nin başlattığı kampanyayı imzalayabilirsiniz.
Bu hikâye ilk olarak The Diplomat’ta yayımlandı.
(HA)
