DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo, dijital platformlar aracılığıyla çalışan moto kuryelerin işçi sağlığı ve güvenliği ile sosyal sigorta haklarını güçlendirmeyi amaçlayan bir kanun teklifi hazırladı.
Teklifte, moto kuryeliğin fiilî risk düzeyi dikkate alınarak "çok tehlikeli işler" sınıfına alınması, platform şirketlerinin işveren sorumluluğunun netleştirilmesi ve algoritmik yönetim sistemlerinin denetime açılması öngörülüyor.
"Güvencesiz ve yüksek riskli istihdam"
Teklifin gerekçesinde, dijital platform ekonomisinin yaygınlaşmasıyla moto kuryeliğin özellikle gençler, göçmenler ve güvencesiz koşullara itilen kadınlar için düşük gelirli ve yüksek riskli bir istihdam alanına dönüştüğü vurgulandı. Yoğun trafik, olumsuz hava koşulları, uzun ve düzensiz çalışma saatleri ile hız ve performans baskısı yaratan algoritmik sistemler nedeniyle kuryelerin ciddi iş kazası ve meslek hastalığı riski altında çalıştığı belirtildi.
Cupolo, 21 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete kararını işaret ederek, İşyeri Tehlike Sınıfları Tespit Komisyonu’nun moto kuryeliği "az tehlikeli" sınıftan çıkarıp "tehlikeli işler" sınıfına alındığını hatırlattı. Cupolo, moto kuryeliğin "çok tehlikeli işler" düzeyinde olduğunu ifade etti.
Veriler
Gerekçede, Kurye Hakları Derneği ile İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre, iş cinayetlerinde hayatını kaybeden moto kurye sayısı şöyle kaydedildi:
- 2022’de en az 58
- 2023’te en az 68
- 2024’te en az 63
- 2025’te en az 44
Platformlara işveren yükümlülüğü
Teklifte, platform şirketlerinin kuryelerin çalışma temposunu ve gelirlerini fiilen belirlemesine rağmen, onları "bağımsız çalışan" ya da "iş ortağı" olarak tanımlayarak işverenlik sorumluluğundan kaçındıkları belirtildi. Bu sözleşmelerin yeterince denetlenmemesinin ise, fiilî çalışma ilişkisi ile kuryelere tanınan hukuki statü arasındaki uyumsuzluğu daha da artırdığı ifade edildi.
Cupolo, teklifin yalnızca teknik bir sınıflandırma değişikliği olmadığını vurgulayarak, bunun platform kapitalizmi tarafından görünmez kılınan emeğe karşı kamusal sorumluluğu hatırlatan; sosyal devlet ilkesini ve yaşam hakkını esas alan yapısal bir düzenleme ihtiyacına işaret ettiğini belirtti.
Teklifte neler var?
Cupolo, "Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" başlığıyla sunduğu kanun teklifinde şu öneriler yer aldı:
- Dijital platformlar aracılığıyla çalışan moto kuryeler, statülerine bakılmaksızın iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kapsamında sigortalı sayılacak; primler işverenler tarafından ödenecek.
- Moto kuryelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında “çok tehlikeli işler” sınıfına alınacak.
- İşverenlere; koruyucu ekipman sağlama, İSG eğitimleri verme ve motosiklet bakımını düzenli yaptırma yükümlülüğü getirilecek.
- Kuryelerin çalışma temposunu belirleyen algoritmik sistemlerin, hız ve zaman baskısı yaratarak işçi sağlığını tehlikeye sokması yasaklanacak; bu sistemler Bakanlık denetimine tabi olacak.
Sorular
Cupolo, ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın yanıtlaması istemiyle şu soruları yöneltti:
- Son 5 yılda moto kuryelerin karıştığı iş kazası ve iş cinayetlerine ilişkin Bakanlığınızda tutulan resmî veriler nelerdir?
- Moto kuryeliğin 2025 yılında "tehlikeli işler" sınıfına alınmasının ardından, iş sağlığı ve güvenliği denetimleri bakımından sahada ne tür somut değişiklikler yapılmıştır?
- Kaç işyerinde denetim gerçekleştirilmiştir? Sonuçlar nelerdir?
- Dijital platform şirketlerinin moto kuryelerle imzalattığı sözleşmeler Bakanlığınız tarafından denetlenmekte midir? Bu sözleşmelerde yer alan "bağımsız çalışan" ve benzeri tanımlamalara ilişkin herhangi bir idari inceleme yapılmış mıdır?
- Moto kuryelerin çalışma temposunu belirleyen algoritmik performans ve teslimat sistemlerinin, işçi sağlığı ve iş güvenliği bakımından denetlenmesine yönelik
- Bakanlığınızca yürütülen bir çalışma bulunmakta mıdır?
- Moto kuryelere özgü meslek hastalıklarının tanımlanması ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıt sisteminde görünür hâle getirilmesine yönelik Bakanlığınızın bir çalışması var mıdır?
- Moto kuryelerin kısa vadeli sigorta kolları bakımından eksik veya güvencesiz bırakıldığı tespit edilen platform şirketlerine yönelik bugüne kadar herhangi bir idari yaptırım uygulanmış mıdır?
(AB)
