Meksika Senatosu, Çarşamba günü kadın cinayetlerine yönelik anayasa reformunu onaylayarak kesinleştirdi. Tasarı salı günü Temsilciler Meclisinden geçmiş ve onaylanması sonrasında resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe sokulmak üzere Senatoya gönderilmişti.
27 yerel kongre tarafından desteklenen reformla Meksika Kongresine "kadın cinayeti" suçunun ülke genelinde önlenmesi, soruşturulması, cezalandırılması ve telafisine yönelik tek tip bir genel yasa çıkarma yetkisi veriliyor.
Senato Genel Kurulu yaptığı resmi açıklamada Anayasanın 73. Maddesi'nin XXI. fıkrasını değiştiren kararın “yayımlanmak üzere resmi gazeteye gönderildi[ğini]; Kongre'nin bu suçu ihdas edeceği bir genel yasa çıkarabilece[ğini]" duyurdu.
Senato Başkanı Laura Itzel Castillo Juárez, çıkarılacak genel yasanın amacının, günde ortalama on kadının öldürüldüğü Meksika'da “kadın cinayeti suçunun önlenmesini, soruşturulmasını, cezalandırılmasını ve telafisini güçlendirmek” olacağını söyledi.
2018 ile 2025 arasında Meksika’da 26 bin 600’den fazla kadın cinayeti kaydedildi; resmi verilere göre bunların yalnızca 6 bin 781’i kadın cinayeti olarak soruşturuldu. Ulusal Kamu Güvenliği Sistemi Yürütme Sekreterliği verilerine göre yalnızca 2025'te Meksika’da 721 kadın cinayet sonucu hayatını kaybetti.
Reform, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum'un başını çektiği bir yasama mücadelesi sonucunda Meclis ve Senatodan geçti. Resmi gazetede yayımlanmasının ardından suçu ve yaptırımlarını tanımlamak üzere asgari esasları belirleyen bir yasanın görüşülerek Kongreden geçirilmesinin yolu açılacak. Böylece Meksika'nın 32 eyaletinin her birinin kadın cinayetlerini ayrı ve farklı kriterlerle yargılamasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Bu yasanın yokluğunda bu tür suçların toplamının yüzde 25’inden de azı kadın cinayeti kapsamında soruşturulabilmişti.
Kabul edilen Anayasal reformun içeriği
Kadın cinayetleriyle mücadele amacıyla kapsamlı ülkenin tamamında geçerli olacak Anayasa değişikliğiyle kadın cinayetlerine 70 yıla kadar varan hapis cezaları getirilecek ve ülke genelinde soruşturma prosedürleri standartlaştırılacak.
Reform, kadın cinayetini ağır bir insan hakları ihlali olarak sınıflandırıyor ve şiddete uğrayarak hayatını kaybeden bütün kadın ölümlerinin en baştan bu yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılıyor.
Değişiklikle ceza davaları, yaptırımlar ve tazminatlar için zaman aşımı kaldırılırken mağdurun yaşı, durumu veya kırılganlığıyla bağlantılı ağırlaştırıcı unsurlar ekleniyor. Reform ayrıca faillerin miras haklarını, anne babalık yetkilerini ve mağdurla bağlantılı tüm menfaatleri ortadan kaldırıyor.
Meksika Başsavcısı Ernestina Godoy Ramos, Anayasa’nın 73. Maddesi'nde yapılan değişikliğin Kongreye birleşik bir hukuki çerçeve oluşturma yetkisi verdiğini ve kadınların şiddetten uzak yaşama hakkını güvence altına almak için tüm yönetim düzeylerinde eylemleri eşgüdüm içine soktuğunu vurguladı. Değişiklik tasasarısında, kadın cinayetini sınıflandırmakta cinsel şiddet, güç veya tabiyet dinamikleri ve mağdurun bedeninin kamuya açık şekilde sergilenmesi gibi cinsiyete dayalı dokuz toplumsal kriter ana hatlarıyla ortaya koyuluyor.
Meksika kadın cinayeti verileri
Meksika'da 2024'te resmi devlet kriterlerine göre toplumsal cinsiyet bağlamında kadın veya kız çocuklarının öldürülmesi olarak tanımlanan 797 kadın cinayeti kaydedildi. Ülke çapında kadın cinayeti oranının yüz bin kadın başına yaklaşık 1,43 vaka düzeyinde olduğu 2022 öncesindeki iki yıl boyunca bu oran yüz binde 1,5’in de üzerine çıkmıştı.
2015’te 413 olan vaka sayısı istikrarlı bir şekilde artarak 2023’te 827’ye yükseldi. BM Kadın ve BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin (UNODC) ortak raporuna göre, 2024'te dünya genelinde yaklaşık 50 bin kadın partnerleri veya aile üyeleri tarafından öldürüldü. Meksika’da kadın cinayeti oranı birçok batı ülkesine oranla yüksek olmayı sürdürse de, Latin Amerika, Brezilya, Honduras, Guatemala ve Dominik Cumhuriyeti’nin daha da yüksek düzeyleri rapor ettiği daha geniş bir bölgesel krizin içinde.
Mağdur ve çocuk koruması
Yeni değişiklik, mağdurlar ve aileleri için desteği genişleterek, hukuksal, psikolojik ve tıbbi yardımın yanı sıra kadın cinayeti sonucu annesiz kalan çocuklar için eğitim ve sosyal hizmetler sağlanmasını zorunlu kılıyor. Yetkililer, ceza sürecinin tüm aşamalarında soruşturmaların sürekliliğini sağlamak; hem ceza soruşturması hem de mağdur bakımı konusunda eğitimli, sertifikalı personelin görev yaptığı uzmanlaşmış birimler oluşturmakla yükümleniyor.
Meksika Şiddetten Arınmış Yaşam Hakkı Müsteşarı Ingrid Gómez, yasanın kapsamlı bir yaklaşım benimsediğini, hakikate ve adalete erişimi, ücretsiz tıbbi ve psikolojik bakımı ve orantılı tazminatı güvence altına aldığını belirtti. Kadın cinayeti nedeniyle annesiz kalan çocuk ve ergenlere ilişkin ulusal kayıt sistemi de, hedefe yönelik kamu politikalarına yol gösterecek ve bu suçlardan etkilenen çocuklara uzun vadeli destek verecek.
Önleme ve koordinasyon
Yeni mevzuat ayrıca dijital platformlara yeni sorumluluklar yüklüyor. Mağdurların sansasyonel veya aşağılayıcı görüntülerinin dolaşımını önlemelerini zorunlu kılıyor. Ayrıca erken risk tespiti yapmak, sığınma evlerine ve uzmanlaşmış hizmetlere erişimi genişletmek ve yasanın uygulanmasını denetleyecek bir ulusal komisyon oluşturmak amacıyla federal, eyalet ve belediye yetkilileri arasında koordinasyon mekanizmaları kurulmasını kayıt altına alıyor.
Yasa, daha ağır cezaları genişletilmiş korumalar ve koordineli önleme stratejileriyle birleştirerek Meksika tarihinde kadın cinayetlerine yönelik en kapsamlı çabalardan birini uygulamaya sokmanın önünü açıyor; ülkenin en kalıcı ve acil toplumsal sorunlarından birine çözüm bulma yolunda kararlı bir adımı temsil ediyor.
(AEK)
