New York'taki 1 milyon dairede kiraları donduran Mamdani, Demokrat Parti'yi de değiştiriyor

New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, seçim kampanyasının en önemli vaadini göreve gelir gelmez kısmen de olsa hayata geçirmeyi başarmakla kalmadı, 2026 ara seçimleri için yapılan ön seçimlerde Mamdani'nin desteklediği üç aday da seçilebilecek sıralara yerleştiler.

Mamdani belediyenin piyasaya müdahale araçlarını kullandı 

New York Kira Yönergeleri Kurulu, 25 Haziran Perşembe gecesi 7’ye karşı 1 oyla, kentteki kira denetimine tabi yaklaşık 1 milyon dairede 1 ve 2 yıllık sözleşmeler için kiraların dondurulmasına karar verdi. 

Karar, 1 Ekim 2026 ile 30 Eylül 2027 arasında başlayacak yeni kira dönemleri için geçerli olacak. Reuters kararı Mamdani’nin “merkezi kampanya vaadini yerine getirmesi” olarak haberleştirdi. 

Karar, 1 milyonu dışında New York’taki diğer kiracıları kapsamıyor. Serbest piyasada belirlenen kooperatif ve kat mülkiyetli özel daireler, şirketlerin kiraladığı ticari mülkler, dükkânlar ve ofisler bu düzenlemenin dışında. Buna karşın, New York gibi dünya kapitalizminin merkezlerinden birinde yaklaşık 1 milyon kira denetimli dairede artışın sıfırlanması, hem ölçek hem de siyasal anlam bakımından sıradışı ve dönüştürücü bir adım olarak işliyor. Barınma hakkını toplumsal bir hak ve kamusal bir sorumluluk olarak yeniden tanımlıyor. 

Belediye'nin piyasa karşısındaki denetleyici rolü

New York’taki “rent-stabilized” denilen, içeriği itibarıyla Türkçeye “kira artışı kamu denetimine tabi konut” diye çevrilebilecek sistemde ev sahipleri, kirayı serbest piyasa koşullarına göre istedikleri gibi artıramıyor. Kira artışlarını New York Kira Yönergeleri Kurulu her tavan oranlarını belirleyerek düzenliyor. 2026-2027 için kabul ettiği karar özetine göre Kurul, 1 Ekim 2026 ile 30 Eylül 2027 arasında başlayacak 1 yıllık ve 2 yıllık kira yenilemelerinde artış oranını yüzde sıfıra çekti. Aynı karar, kamu denetimine tabi konuta dönüştürülmüş işyeri için de geçerli olacak. 

"Kent genelinde emekçilerin hak ettikleri rahatlama"

Karar sonrası yaptığı konuşmada Mamdani, “Bağımsız Kira Yönergeleri Kurulu, verileri inceledikten ve kentin dört bir yanından New Yorkluları dinledikten sonra, kent tarihinde kiralarda ilk kez 2 yıllık dondurma sağladı” dedi. Kararın “kent genelinde emekçilere hak ettikleri rahatlamayı” getirdiğini söyleyen Belediye Başkanı, bundan böyle de “uygun fiyatlı konut üretimi ve korunması, bina işletme maliyetlerinin düşürülmesi ve kiracı haklarının tanıtılması için” çalışacaklarını belirtti. 

Kiracılar: "Bu yeni bir kiracı iktidarı dönemi"

Kararın alındığı Doğu Harlem’deki El Museo del Barrio’daki oturuma katılan kiracılar, 7’ye 1 sonuçlanan oylamayı sevinç gösterileriyle kutladılar. ABC7’nin haberine göre, Kurul daha önce 1 yıllık kira yenilemelerini 3 kez dondurmuştu; ancak 2 yıllık kira yenilemelerinde ilk kez sıfır artış gerçekleşti.  

ABC7’ye konuşan New Yorklu kiracı Lex Rountree, “Bu şehir artık yalnızca zenginlerin oyun alanı değil; bu şehir onu işleten emekçilerin” dedi. Kiracılar Bloku’ndan K. Agbebiyi ise “Bu yeni bir kiracı iktidarı dönemi,” dedi. Yüzlerce kişinin seçimden bu yana toplantılara katıldığını, binlercesinin ise çevrimiçi olarak tanıklık ettiğini anlattı. 

Kararın hukuksal kapsamı sınırlı ama politik imaları geniş

Kira Yönergeleri Kurulu’nun yetkisi serbest piyasada belirlenen kiralara uzanmıyor, dolayısıyla Mamdani yönetimi tek bir kararla New York’taki tüm kiraları dondurmuş olmuyor ama belediye elindeki araçlarla kira piyasasının düzenlemeye açık kesimlerinde emekçiler için kira artışlarına kurumsal fren uygulanabileceğini göstermiş oldu. 

Bu yanıyla, karar, serbest piyasa konutları, ticari kiralar ve büyük gayrimenkul şirketlerinin elindeki mülklerin kiracıları, kiracı örgütleri, küçük işletme kiracıları ve mahalle hareketlerinin aklına “neden benzer kamu denetimi bizler için de düşünülmesin?” sorusunu düşürüyor. 

Emlakçılar hoşlanmadı

Emlakçılar ve ev sahibi örgütleri, bu sosyo-politik etkisi nedeniyle New York Belediyesi'nin 1 milyon dairede kira dondurma kararını yalnızca teknik bir düzenleme olarak görmedi. Reuters ve New York Post’un haberlerinde, mülk sahiplerinin bina işletme giderleri, bakım maliyetleri, sigorta, vergi ve yakıt masraflarındaki artışlar sürerken kira artışının sıfırlanmasının kendi piyasaları üzerinde baskı oluşturacağını dile getirdiklerine yer verildi. 

New York Post’un aktardığına göre emlak çevreleri, kararın bina bakımını zayıflatabileceği, yatırım iştahını azaltabileceği ve serbest piyasa kiralarında yeni baskılar yaratabileceği yönündeki iddiaları öne çıkarıyor. 

Kurulda çatışma 

Kurulda ev sahiplerini temsil eden Christina Smyth, oylamaya birkaç saat kala istifa ederek sürecin baştan belirlenmiş olduğunu ileri sürdü. Reuters’ın haberine göre Smyth, kurulun olguları tarafsızca tespit edecek bir organ olarak ortaya çıkmadığını, kira dondurmak üzere şekillendirildiğini ileri sürdü. Buna karşılık, Mamdani ve Kurul Başkanı Chantella Mitchell de üyelerin ve kurul personelinin bağımsızlık ve dürüstlükle çalıştıklarını savundular. 

Henüz New York’un tamamını kapsamasa da, Mamdani Yönetimi’nin kira dondurma kararı yalnızca kira denetimli bir milyon daireyle sınırlı bir idari kararın ötesine geçerek, konutun piyasada alıp satılan etki malları gibi bir mal mı yoksa onurlu bir yaşamın temelini oluşturan toplumsal bir hak konusu mu olduğu sorusunu New York gündeminin başına yerleştirdi. 

Mamdani yanlıları Demokrat Parti önseçimlerini kazanıyor 

Mamdani’nin aynı hafta içinde elde ettiği tek başarı kira dondurma kararı değildi. New York’taki Demokrat Parti önseçimlerinde desteklediği üç Kongre adayı da adaylığı kazandı.

ABC7’nin aktardığına göre New York 7. Bölgede eyalet milletvekili Claire Valdez, 10. Bölge’de eski kent denetçisi Brad Lander, 13. Bölgede ise topluluk örgütçüsü Darializa Avila Chevalier Mamdani’nin desteğiyle önseçimleri kazanan ya da kazanması beklenen adaylar olarak ilan edildi. Chevalier’in beş dönemdir Temsilciler Meclisi üyesi olan Adriano Espaillat’ı yenmesi, Alexandria Ocasio-Cortez’in 2018’de Joe Crowley’i yenmesinden bu yana New York’taki en büyük önseçim sürprizlerinden biri olarak değerlendirildi. 

Mamdani bu tavrı “daha iyi Demokratlar” seçmek, yani “emekçi insanları yeniden siyasetin merkezine koymak” olarak tanımladı. ABC7, üç Mamdani müttefikinin de güvenli Demokrat bölgelerde kasım seçimlerini kazanmalarının beklendiğini ve ocakta Kongre’de üç Mamdani müttefikinin sandalye sahibi olabileceklerini yazdı. 

Reuters'ın haberine göre, bu dalga yalnızca New York’a özgü bir olay olarak kalmıyor. Kentucky, New Jersey, Ohio, Pennsylvania ve Texas’ta da ilerici adaylar başarı elde etti. Bu tablo, Demokrat Parti yönetiminin ara seçimlerde kampanyayı yalnızca hayat pahalılığına odaklama planını karmaşıklaştırırken, ilerici kanadın etkisini de büyütüyor. Mamdani’nin kira dondurma hamlesi, bu tartışmada solun elini güçlendiren bir kaldıraç sunuyor. 

Demokrat Parti’nin solu yarışmaya “ideolojik söylem”le değil, hayat pahalılığından şikayet etmekle yetinmeyen, onu elindeki mekanizmaları doğru kullanarak pratikte aşağı çekmeye yönelik bir eylemle dahil oluyor. 

Öte yandan Mamdani ilk büyük icraatıyla, piyasaya terk edilmiş konut politikalarına belediye ölçeğinde müdahale edilebileceğini göstererek sola “seçim kazanmak başka, iktidar olmak başka” diyenlere başka bir iktidarın mümkün olduğuna dair pratik bir yanıt sunuyor. 

(AEK)