Li Girkê Legê, Kobanî û Hesekê li dijî biryara hikûmeta Sûriyeyê ya têkildarî zimanê Kurdî xwepêşandan hatin li dar xistin. Di daxuyaniyan de daxwaza misogerkirin mafê perwerdeya bi zimanê dayikê hat kirin.
Wezareta Perwerdehiyê ya Sûriyeyê di 27ê Tebaxa 2026an de ji bo rewşa zimanê Kurdî li Rojavayê biryareke bi hejmar 2068/943 derxist.
Li gorî biryarê, xwendekar dê di hefteyê de 3 saetan bi Kurdî bixwînin. Ev biryar derfetê dide ku zimanê kurdî wekî zimanekî niştimanî li dibistanên fermî û taybet ên li deverên Kurdan bibe beşeke bernameya dersan.
Di çarçoveya ve biryarê de, xwendekar dikarin dersên zanistên civakî yên weke dîrok, cografya û felsefe bi erebî an jî kurdî bixwînin. Lêbelê dersên zanistî yên wekî bîrkarî/matematîk, fîzîk, kîmya û biyolojî dê bi zimanê Erebî bin.
Girkê Legê
Xwendekar û malbatên wan yên li bajarê Girkê Legê li dijî biryara Wezareta Perwerdehiyê ya Sûriyeyê ya ji bo zimanê kurdî li pêşiya Rêveberiya Dibistanan a li bajêr çalakiyeke protestokirinê li dar xist.
Di çalakiyê de ji hêla xwendekara bi navê Hêlîn Umer ve daxuyaniyek hat xwendin. Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku ji 14 salan ve ji refa yekê heta zanîngehê xwendekar bi zimanê kurdî dixwînin, mafê perwerdeya bi zimanê dayikê mafekî cîhanî ye û ji bo hemû gelan biryara dayîna vî mafî hatiye dayîn.
Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku biryara wezaretê li hember gelê Kurd û xwendekaran zilm e, ew hewldaneke ji bo standina vî mafî ye û ew vê yekê qebûl nakin.
Xwendekar û malbatên xwe daxwaz ji Rêveberiya Dibistanan a li bajarê Girkê Legê kir ku dengê wan bigihîne aliyên peywendîdar û Wezareta Perwerdeyê.
Di daxuyaniyê de bang hat kirin ku biryara têkildarî zimanê kurdî bê guhertin, li dibistanan zimanê kurdî bibe zimanê perwerdeyê.
Rêveberiya Dibistanan a Girkê Legê jî da zanîn ku ew ê daxwazên xwendekar û malbatên wan bigihînin aliyên peywendîdar.
Li Rojavayê, Kurd li dijî biryara hikumeta Sûriyeyê a ji bo kurdî daketin qadan
Xwedekarên Girê Pirê biryarê qebûl nakin
Têkildarî heman mijarê xwendekarên gundê Girê Pirê yê Girkê Legê bi daxuyaniyekê biryara Wezareta Perwerdehiyê red kir, daxwaza rêzdayîna li hemberî taybetmendiyên gelê Kurd û misogerkirina mafê gelê Kurd ê perwerdeya bi zimanê kurdî kir.
Daxuyanî ji hêla xwendekara bi navê Zeyneb Iniz ve li pêşiya Dibistana Şehîd Rustem Ebû Zir a li gund hat xwendin. Di daxuyaniyê de hat gotin:
“Em vê biryarê qebûl nakin, em daxwaza rêzdayîna li hemberî gelê Kurd dikin, divê rêzdarî ji bo mafê me yê perwerdeya bi zimanê dayikê hebe.”
Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku divê wezaret ji biryara xwe vegere, zimanê kurdî bibe zimanekî fermî. Di dawiya daxuyaniyê de xwendekaran da zanîn ew ê heta pêkanîna daxwazên wan, çalakiyên xwe bidomînin.
"Yek ji şertên me yên entegrasyonê ew e ku zimanê Kurdî di Destûra Bingehîn a Sûriyeyê de cih bigire"
Kobanê û Hesekê
Li bajarên Hesekê û Kobanê xwendekaran li dijî biryara sînordarkirina perwerdeya bi zimanê kurdî çalakî li dar xistin. Xwendekaran daxwaza mafê xwe yê perwerdeya bi zimanê dayikê kir.
Li Hesekê, bi dehan xwendekar û mamosteyên zimanê kurdî li ber Rêveberiya Perwerdeyê ya Hesekê çalakî li dar xist.
Di çalakiyê de, xwendekaran pankartên "Zimanê me nasnameya me ye", "Em dixwazin bi zimanê xwe fêr bibin" û "Mafê me ye em bi zimanê xwe fêr bibin" û her wiha dirûşmên ku daxwaza mafên zimanî û perwerdeyî dikin, bilind kirin.
Xwendekar û mamosteyên zimanê kurdî daxwazên xwe bi nivîskî pêşkêşî Rêveberiya Perwerdeyê kirin.
Li Kobanê jî xwendekar îro serê sibê li hewşên çend dibistanan kom bûn û pankartên ku daxwaza betalkirina biryara Wezareta Perwerdeyê ya hikumeta demkî dikin, hilgirtin.
Beşdaran diyar kir ku kêmkirina dersên zimanê kurdî mafê wan ê fêrbûna bi zimanê dayikê sînordar dike û daxwaza mafê xwe yê perwerdeya bi zimanê dayikê kir.
Daxwazên xwedekarên Rojavayê
1. Pêşxistina biryara wezaretê ya hejmar 68/943/ da ku bibe gaveke ber bi misogerkirina fêrbûna bi zimanê kurdî û ne tenê rêxistina fêrkirina wê wekî materyaleke fêrkirinê.
2. Misogerkirina mafê xwendekar û şagirdên kurd di fêrbûna zimanê wan ê dayikê da li hemû aliyên Sûriyeyê û negirêdana vî mafî bi cihê niştecihbûnê yan bi rêjeyeke niştecihî ya destnîşankirî ve.
3. Pêwîst e her nezelalîya di pîvana “herêmên ku di wan de rêjeyeke berçav a hemwelatiyên kurd hene” ji holê rabe û pîvanên zelal û aşkere werin danîn da ku jihevcihkirina di navbera xwendekaran de li gor niştecihbûna wan ji holê were rakirin.
4. Pêjirandina sê waneyan di heftîyê de pêwîst ene wekî banekî dawîn ê fêrbûna zimanê kurdî were hesibandin.
5. Danîna planeke demî ya zelal a çûna hin bi hin ji fêrkirina zimanê kurdî ber bi fêrkirina bi zimanê kurdî ve û di hejmara zêdetir a materyalan de heta ku bigihîje nimûneyeke fêrkirinê ya duzimanî di pêvajoyên guncav de.
6. Misogerkirina sûdgirtina xwendekar û şagirdên ku niha li dibistanan in ji siyaseta nû ya fêrkirinê û sînordarkirina vî mafî bi nifşên bê.
7. Amadekirina mamosteyên ku dikarin bi zimanê kurdî di hemû astan û di hemû materyal û beşan de fêr bikin û sînordarkirina kadroyên fêrkirina zimanê kurdî tenê.
8. Sûdgirtina ji pêşnivîsên perwerdeyî yên ku berê di warê perwerdeyê bi zimanê kurdî de hene, bi taybet bi hezaran mamosta û karmendên di qada perwerdeyê de yên xwedî pêşnivîsên curbicur û vekirina rêyê li pêş wan da ku di prosesa perwerdeyî ya fermî de beşdar bibin li gor bingehên akademîk ên zelal û bê duristina paşguhkirin.
9. Amadekirin û pêşxistina tegihên zanistî û akademîk ên pêwîst.
10. Tevlîkirina çand, wêje, dîrok û kevneşopiya kurdî di mihênahên neteweyî de bi awayekî zanistî û hevseng ku tê girêdayîya çand û dîroka civaka sûrîyeyî derxîne pêş.
11. Misogerkirina berdewamûna fêrkirina zimanê erebî li gel zimanê kurdî, herweha pêjirandina fêrkirina duzimanî wekî rêyeke xurtkirina wekhevîya derfetên, ne ku zimanek ji zimanekî din çêtir were ditin.
12. Vekirina rêgehên di xwendina bilind de ji bo amadekirina mamosta, vekoler û pisporên bi zimanê kurdî û piştgiriya lêgerîna zanistî û berhemana zanînê ji derên akademîk jî.
13. Misogerkirina ku zimanê kurdî nebe materyaleke ezmûnî ya negering, lê pêwîst e di aliyên curbicur ên jiyana dibistanî û fêrkarî de bibe xwedî amadabûneke rastîn.
14. Dayîna garantiyeke qanûnî, xweçî û qanûnsaz ji bo mafên zimanî û fêrkarî yên hemwelatiyên kurd da ku ev maf nebe têkildarî biryarekê îdarî ya ku pêkane û were serrastkirin an betalkirin.
Em piştrast dikin ku danpêdana bi zimanê kurdî gaveke giring e û li ser tê avakirin. Lê danpêdana rastîn ne tenê ew e ku di tabloya waneyên de were rêzkirin, lê karîna xwendekar a bikaranîna wê ya di fêrbûn, derbirîn û berhemana zanînê de ye.
Herweha em piştrast dikin ku tecrîbeya 14 salî ya fêrkirina bi zimanê kurdî û pê re jî komîser hebûna pisporî, minhac û kadroyên fêrkirinê, pêwîst e wekî embareke. perwerdeyî were ditin ku dikare were pêşxistin û di asta neteweyî de sûd jê were girtin, û ne wekî tecrîbeyekê were ditin ku pêwîst e were paşguhkirin. Her weha hebûna bi hezaran mamostayên xwedî pispôriyên curbicur ên di fêrkirina bi zimanê kurdî de xwedî pispôrî ji bo avakirina nimûneyeke fêrkirinê ya gîştîtir ji bo wezarêtê derfeteke rastîn e, li şûna destpêkirina ji sifirê.
Herweha em piştrast dikin ku mafê zimanî mafekî heyî ye û ne sozeke paşxistî ye. Her siyaseteke serrastker pêwîst e li gel nifşên siberojê, xwendekar û şagirdên ku niha li dibistanê ne bigire nav xwe.
Rêzgirtina cihêrengiya zimanî û çandî yekîtiya neteweyî lawaz nake, lê xurttir dike û wekheviya rastîn nayê wataya jiholêrakirina cudabûnê, lêbelê tê wataya misogerkirina mafên hemû hemwelatiyan bê cudahî."
Herweha em piştrast dikin ku mafê zimanî mafekî heyî ye û ne sozeke paşxistî ye. Her siyaseteke serrastker pêwîst e li gel nifşên siberojê, xwendekar û şagirdên ku niha li dibistanê ne bigire nav xwe.
Rêzgirtina cihêrengiya zimanî û çandî yekîtiya neteweyî lawaz nake, lê xurttir dike û wekheviya rastîn nayê wataya jiholêrakirina cudabûnê, lêbelê tê wataya misogerkirina mafên hemû hemwelatiyan bê cudahî."
(AY)
Fotograf û Çavkanî: Ajansa Mezopotamyayê, Ajansa Nûçeyan a Hawarê(ANHA)
