Xwepêşandanên ku xwendekarên lîseyê li Fransayê ji bo di perwerdeyê de wekhevî pêk bê, dabûn destpêkirin veguherîn tevgereke civakî ku bi sed hezaran kes tevlî bûn. Piştî vê yekê îro jî polîtîkayên ewlehiyê yên hikûmetê, midaxeleyên polîsan û daxwazên sendîkayan di rojeva welêt de cihê xwe parastin.
Di 17ê Cotmehê de li seranserê welêt 110 xwepêşandan hatin kirin. Li gorî sendîkayan hejmara kesên tevlî van xwepêşandanan bûne gihiştiye 800 hezarî û her weha li gorî Wezareta Karên Navxweyî jî gihiştiye 550 hezarî. Her weha beşek mezin a meşan bi awayekî aştiyane derbas bû, lêbelê li gelek bajaran û bi taybetî li Parîs, Marsilya, Lyon, Toulouse û Limogesê bûyerên pevçûn, talankirin û şewitandinê çêbûn.
Li gorî daxuyaniya Wezîrê Karên Navxweyî Laurent Nuñez, hejmara kesên hatine desteserkirin ji 2 hezarî û hejmara personelên polîs, cenderme û agirkujiyê yên ku birîndar bûne jî ji 600î derbas bûn.
Bîlançoya desteserkirinê mezin dibe
Hejmara kesên hatine desteserkirin êvara 17ê Cotmehê weke nêzîkî 400î hatibû aşkerekirin. Lêbelê piştî operasyonên polîsan ên ku seranserê şevê dewamkirin ev hejmar bilez zêde bûn.
Li gorî Rêveberiya Emniyetê ya Parîsê tenê li paytextê 855 kes hatin desteserkirin. Rayedaran diyar kir ku ev hejmar tenê ji bo rojeka xwenîşandanan gelekî bilind e.
Nuñez, ji êrişên li hemberî avahiyên dewletê û talankirina dikanan komên ku weke “çepgirên tundrew” bi nav kirin, berpirsiyar girtin.
Hikumet dizwaze cezayan giran bike
Serokwezîr Sébastien Lecornu, di daxuyaniyên ku piştî xwepêşandanan dan de diyar kir ku ew kesên ku tevlî bûyerên tundkariyê bûne dê bi cezakirinên giran re rûbirû bimînin.
Hikumet, danûstandinên li ser pêşniyara qanûnê ya ku wekî “kesê ku zirarê bide dê berdêla wê zerarê jî bide” (casseurs-payeurs) tê zanîn bilêz dike. Armanc jî ew e ku zirara maddî ya ku di dema xwepêşandanan de derketiye holê ji berpirsiyarên wê bê stendin.
Li gorî salnameya fermî ya Senatoyê, pêşniyara qanûnê dê di 27 û 28ê Cotmehê de bibe rojeva Civata Giştî.
Lecornu ragihand ku Wezîrê Dadê Didier Migaud dê îro (19ê Cotmehê) bi serdozgeran re bicive û polîtîkayên edlî yên ku dê di çarçoveya girtin û lêpirsînan de bên sepandin binirxîne.
CGT: “Divê hikûmet bersivê bide daxwazên civakî”
Li hemberî daxuyaniyên hikûmetê yên ku bala xwe didin ser ewlehî û cezakirinê, Konfederasyona Kedê ya Giştî (CGT), beşdariya berfireh a xwenîşandanên 17ê Cotmehê bi bîr xist û xwest ku daxwazên civakî bibin rojev.
CGTyê diyar kir ku di çalakiyên ku nêzîkî 800 hezar kesî tevlî bûne de, ji bilî mercên perwerdeyê yên xwendakaran, bihabûn, meaşên teqawidan û kêmbûna çavkaniyên ku ji bo xizmetên giştî hatine veqetandin jî hatine protestokirin.
“Hikûmet bi israr guhê xwe ji daxwazên ku gel bi awayekî girseyî û aştiyane tîne ziman re digire. Ev hukimet îro ji zêdebûna tundkariyê bi awayekî siyasî berpirsiyar e.”
— CGT, 17 Cotmeha 2026an
CGTyê bang li hikûmetê kir ku bi sendîkayên xwendakar û karkeran re li ser maseya muzakereyan rûne û di heman demê de li hemberî midaxeleyên polîsan ên ku rê li ber beşdariya xwenîşandanan digirin jî derket.
Di 5ê Cotmehê de li seranserê welêt grev heye
Li Fransayê, sendîka li dijî polîtîkayên ewlehiyê yên tund ên hikûmetê, daxwazên xwe yên civakî di rojevê de dihêlin.
Ji bilî CGTyê, Konfederasyona Kedê a Demokratîk a Fransî (CFDT), Hêza Karkeran (FO), Federasyona Sendîkayên Yekbûyî (FSU), Yekîtiya Sendîkayên Serbixwe yên Neteweyî (UNSA) û Yekîtiya Sendîkayên Piştgiriyê (Solidaires) plan dikin ku dê di 5ê Mijdarê de bi beşdariya xebatkarên dewletê û sektora taybet grev û xwenîşandanên nû li dar bixin.
Sendîka daxwaz dikin ku mûçe û maeşên teqawidan bên zêdekirin, ji bo xizmetên giştî çavkaniyên zêdetir bên dabînkirin û hikûmet dev ji kêmkirinên budceya 2027an berde.
Ji bo xwendakarên lîseyê jî, çareserkirina kêmbûna mamosteyan, piçûkkirina qelebalixiya li polan, sazkirina mercên fîzîkî yên dibistanan û daxwaza wekheviya di perwerdeya bilind de di rojevê de cihê xwe diparêzin.
Çavkanî: AFP, Associated Press, CGT, Le Monde, Reuters
(VC/AY)
