Li Amed, Enqere, Wan û Stenbolê 1ê Îlonê: Bi hezaran kes bi daxwaza aştiyê li qadan bûn
Li Amed, Enqere, Wan û Stenbolê bi hezaran kes beşdarî meşên 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanî bûn. Di meşan de daxwaza çareserkirina demokratîk a pirsgirêka Kurd û berfirehkirina azadiyên siyasî hat berzkirin.
Bi boneya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanî li gelek bajarên Tirkiye û Kurdan çalakî û meş hatin li dar xistin. Li Silopiya, Riha, Semsûr, Dîlok, Meletiyê Enqere, Sêrt, Êlih, Stenbol, Amed, Şemzînan, Îzmîr, Manîsa û Wanê meşên girseyî hatin lidarxistin û daxuyanî hatin dayîn.
Stenbol
Li Stenbolê bi pêşengtiya Hêzên Ked û Demokrasiyê bi boneya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê meşek hate lidarxistin û daxuyanî hate danîn. Meş li Qada Bogaya Kadikoyê dest pê kir û li Îskeleya Kadikoyê bi dawî bû. Girseyê di meşê de pankarta “Niha dem mezinkirina aştiyê ye” hate vekirin û dirûşmeya “Bijî Serok Apo”, “Bê serok jiyan nabe” û “Bijî Aştî” hate berzkirin.
Meşa 1ê Îlonê: Polîsan girseya ku diruşma “Bijî serok Apo” û “ Bê serok jiyan nabe” berz dikir, hişyar kir@arenyldrm pic.twitter.com/pAyFlvYCB7
— bianet Kurdî (@bianet_kurdi) September 1, 2026
Di dema meşê çend hewldanên provakasyonê pêk hat. Komeke netewperestan hewl da êrişî girseyê bike. Lêbelê polîsan ew dorpêçkirin. Demeke li dorpêçê de man û piştre belav bûn.
Di meşa 1ê Îlonê de li rihtima Kadikoyê komeke nijadperestan êrişî girseyê kir.
— bianet Kurdî (@bianet_kurdi) September 1, 2026
Polîsan koma nijadperest dorpêç kirine pic.twitter.com/ONv5T75trz
Hevserokê Giştî yê DEM Partiyê Tuncer Bakirhan, parlamenterên DEM Partiyê, Partiyên Sosyalist, Dayikên Aştiyê û gelek kes tev li çalakiyê bûn. Girse piştî hat Îskeleya Kadikoyê daxuyanî hate danîn. Daxuyanî ji hêla aktivîsta TJAyê Fîgen Yaşarê ve hate xwendin.
Hevserokê Giştî ê DEM Partiyê Tuncer Bakirhan û Parlamentera Erzîromê Meral Daniş Beştaş jî beşdarî meşê bûn@arenyldrm pic.twitter.com/kt8NCAi1sH
— bianet Kurdî (@bianet_kurdi) September 1, 2026
“Em ê têkoşîna aştiyê mezintir bikin”
Fîgen Yaşarê diyar kir ku li Tirkiyeyê pêşiya aştiyê vekin û got:
“Piştî heyameke şer û pevçûnê ya zêdetirî pêncî salan, li Tirkiyeyê di navbera birêz Abdullah Ocalan û dewletê de hevdîtin pêkhatin û di encamê de mutabakatek derket holê; piştî vê mutabakatê bangewaziya Civaka Demokratîk hat kirin. û piştî bangewaziyê re jî, PKKyê xwe fesix kir û niha nîqaşên heyameke nû tên kirin ku êdî pirsgirêka kurd bi awayekî demokratîk û aştiyane be çareserkirin. Di vê pêvajoyê de zagona Qanûna Çarçoveyî li Meclîsê derbas bû. Parlamentoyê weke gava yekem a ber bi aştiyê ve hat avêtin. Niha dem ew dem e ku ji bo demokratîkbûn û civakîkirina aştiyê ye. Ji ber ku aştiya mayînde tenê bi bêdengkirina çekan pêkan nîn e, lê bi mîsogerkirina demokrasî, azadî, hemwelatîbûna wekhev û edaleta civakî pêkan e. Demokratîkbûna Tirkiyeyê û têkoşîna hevpar û yekgirtî ya gelên Tirkiyeyê dikare bibe modeleke numûneyî ya pêşeng ji bo bi taybetî Rojhilateke Navîn û cihaneke bêyî şer, bêyî kedxwarî, wekhev û azad. Em ê têkoşîna aştiyê mezintir bikin.”
Meşa 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanî: Girseya ku li Bogaya Kadikoyê dest bi meşê kir, li îskeleya Kadikoyê kom bûn. pic.twitter.com/vRZ0xvI95W
— bianet Kurdî (@bianet_kurdi) September 1, 2026
"Heke em aştiyek bihonînin êdî tu ciwan jiyana xwe ji dest nade"
Tuncer Bakirhan jî anî ziman ku hêzên hegomonîk şer rêxistin dikin û wiha axivî:
“Şer kuştin e, her aştî ji şerê xweştir e. Îro hêviya aştiyê heye. Derfeta aştiyê heye. Xwesteka gelê Kurd a bi salan encax bi têkoşinê pêkan e. Berî çend rojan ez li Amedê tev li şînek bûm. Dayikek ji min re got; min êş kişand bila tu dayik bila êş nekişîne. Îro kesên nizanin şer çî ye, dixwazin şer berdewam bike. Heke em aştiyek bihonînin êdî tu ciwan jiyana xwe ji dest nade. Îro gelê Kurd tune neyê hiştin dê Tirkiye demokratîktir bike. Birêz Abdullah Ocalan jî ji bo xwîna ciwanan neyê rijandin têkoşe. Li gel aştiyê bisekinin, bi vê dê xwestekê gelê Kurd û Tirkan pêk were.”
Meşa 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanî: Girseya ku li qada Bogaya Kadikoyê kom bûye berbi Rihtimê dimeşin. pic.twitter.com/COvpNfUNO7
— bianet Kurdî (@bianet_kurdi) September 1, 2026
Amed
Bi pêşengiya Platforma Saziyên Demokratîk bi boneya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê bi dirûşma “Bi Rêbertiyeke Azad ber bi Aştiyê ve” li Amedê meş hate li darxistin.
Meş li ber navende bazirganiyê NCity ya navçeya Rêzan a Amedê destpêkir heya AZC plazaya semta Ofîsê ya navçeya Bajarê Nû ya Amedê berdewam kir.
Hevseroka Giştî yên Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) Tulay Hatîmogullari, parlamenterên DEM Partiyê yên Amedê, endam û rêveberên Partiya Heremên Demokratîk(DBP), nûnerên saziyên sivîl û gelek kes tev li meşê bûn.
Di meşê de pankartên “Bi Rêbertiyeke Azad ber bi Aştiyê ve”, “Aştiyeke mayînde bi azadiya fîzîki ya Rêber Apo ve pêkane”hate vekirin. Girseya meşê bênavber bi dirûşmeyên “Bê Serok Jiyan Nabe”, “Rêya Şehîd Rêya me ye Apo ye Serokê me”, “Şehîd Namirin” berz kirin, posterên Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan rakirin.
Bi piştî meşê Hevserokê DEM Partiyê Tulay Hatîmogullari axaftina xwe kir.
"Aştî wekhevî û azadiya jinan e"
Tulay Hatîmogullari di serî de Şehîdên Azadiyê bibîranî û berdewama axaftina xwe de anî ziman ku gotineke ku Nelson Mandela yê ku yek ji sembolên herî girîng ên aşitiyê ye tê gotin heye. Nelson Mandela dibêje:
“Aştî ne tenê bêdengbûna çekan e, aşitî edalet e” û got: “Em jî bi tevahî tevlî vê dîtinê dibin. Aşitî edalet e, aştî demokratî ye, aşitî biratiya wekhev e. Aştî ew e ku Kurdek bi zimanê xwe yê dayikê perwerdehiyê bibîne. Bi awayekî azad axaftina zimanê dayikê ya hemû gelan e. Aştî ew e ku tu rojnamevan, tu rewşenbîr, tu nivîskar û tu siyasetmedar di girtîgehê de nebe. Aştî ew e ku Birêz Abdullah Ocalan azad bibe. Aştî ew e ku girtiyên siyasî azad bibin. Aşitî ew e ku karkerê madenê meaşê xwe bistîne û nanekî germ bibe mala xwe. Aşitî ew e ku pêşeroja ciwanan li vê welatî hebe, azad bin, bi azadî bixebitin, bi azadî bixwînin û aşitî pêşeroja ciwanan e. Aştî wekhevî û azadiya jinan e. Nebûna cînayetên jinan û dawîhatina tundiya li ser jinê ye. Û ji vir ve wekî hemû jin, em silava xwe ya aştiyê pêşkêş dikin.”
"Em ê di mijara aştiyê de biryardar bin"
Tulay Hatîmogullariyê di axaftina xwe de bal kişand li ser şerê Rojhilata Navîn û diyarkir ku di serdemeke ku muşekên herî xeternak, çekên biyolojîk, çekên kîmyewî û çekên nûkleerî de pêşbirkê dikin de ne û ev wiha bi dawî kir:
“Ji ber vê yekê, dema ku Tirkiye aliyekî ve aşitiya xwe ya hundirîn saxlem dike, em neçar in ku di heman demê de bi hev re pêşengiyê ji aşitiya herêmê re jî bikin. Em li Tirkiyeyê aşitiya hundirîn û li herêmê aşitiyê diparêzin. Em li cîhanê aşitiyê diparêzin. Ji bo vê yekê ji bilî avakirina tevgereke aştiyê ya enternasyonalîst bi rêya herî bihêz ti vebijarkeke me nîne. Ji ber ku em vê yekê dizanin; em kesên ku aşitiyê diparêzin, ji wan kesên ku şer derdixin pir bihêztir in. Bes e ku em bi hev re bin, bes e ku em bibin yek. Ez bi van hest û ramanan hêvî dikim ku 1ê Îlonê Roja Aşitiya Cîhanê ji bo me hemûyan, ji bo Tirkiyeyê, ji bo Rojhilata Navîn û ji bo hemû cîhanê aştiyê bîne. Û em bi çi provokasyonan re rû bi rû bimînin jî, ihtimala rûbiçûkbûna çi tiştî hebe jî, kî dixwaze vê pêvajoyê jehrî bike bila bizanibe ku em ê di mijara aştiyê de biryardar bin, ji bo aşitiyê têkoşînê bikin û ji bo aştiyê bibin yek.”
Wan
Platforma Ked û Demokrasiyê û Platforma Saziyên Demokratîk ên Wanê bi boneya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê ji Van AVMê heta Qada Bajêr a navçeya Rêya Armûşê meşek li dar xistin.
Di meşê de Dayikên Aştiyê û endamên platforman, Partiya Herêmên Demokratîk (DBP), Tevgera Jinên Azad (TJA), KURDÎHGEH û DEM Partî weke kortej meşiyan.
Di meşê de pankartên “Em xwedî li banga Aştî û Civaka Demokratîk derdikevin” û “Civakbûn, înşakirin û serkeftina aştiyê wê bi azadiya Rêber Apo pêkan be” hatin vekirin û dirûşmên “Jin Jiyan Azadî”, “Bijî Serok Apo” û “Bijî Aştî” hatin berzkirin. Bi hezaran kes tev li meşê bûn.
"Ez aştiya ku Birez Ocalan bîne vî welatî dixwazim"
Di meşê de ewilî Dayika Aşitiyê Hanife Kaçak bal kişand ser giringiya aştiyê û diyar kir ku ew aştiyê dixwazin. Hanîfe Kaçak wiha axivî:
“1ê Îlonê li hemû gelê cihanê piroz dikim. Em ji bo Aştiyê amade ne û bang li hemû gelên Kurd, Tîrk, Ereb hwd. Dikim ku bila destê xwe danin ser vijdana xwe. Êdî bes e, en mirinê û girtinê naxwazim. Ez aştiya ku dê Birez Abdullah Ocalan bîne vî welatî dixwazim. 27 sal in di girtîgehê de ye, lê disa ji aştiye dixwaze, mirinê kuştinê naxwaz e. Me weke Dayikên Aştiyê jî soz daye ku ji bo aştiyê ji hewce be em dê bikin.”
"Deriyê aştiyê vebûye"
Li ser navê Platforma Saziyên Demokratîk hevseroka TUHAY-DERê ya Wanê Rengîn Karabûlût axivî û da zanîn ku îro ne tenê roja li dijî şer derketinê ye, roja mezinkirina vîna Kurdan a avakirina aştiyê û civakbûnê ye. Rengîn Karadûman diyar kir ku aştî tenê bêdengbûna çekan, nebûna şer û pevçûnan nîne û got:
“Aştiya civakî; demokrasî ye, wekhevî ye, azadî ye, edalet e. Em wek gelê Kurd ê ku bi salan e berdêlên giran ên şer, pevçûn, înkar û zextê dijîn, dizanin ku aştiya mayinde bi vîna gelan û hêza siyaseta demokratîk pêkan e. Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a ku bi banga 27ê Sibatê ya Rêberê Gelê Kurd Birêz Abdullah Ocalan dest pê kir, li Tirkiyeyê deriyê rêya aştiyê vekiriye. Ev rê; rêya komareke demokratîk û aştiyeke civakî ya rastîn e ku gel, nasname û bawerî li ser bingeha welatîbûna wekhev bi hev re bijîn. Niha dema mezinkirina vê rêyê ye.”
Daxwaz
Di berdewamiya axaftina xwe de Rengîn Karabûlûtê xwestikên xwe wiha rêz kirin:
“Em welatekî wisa dixwazin ku;
* Divê di pirsgirêka Kurd de heqîqet derkevin holê, ziman, nasname û vîna siyasî ya gelê me were naskirin.
* Divê keda karker û kedkaran neyê xwarin; ked azad bibe.
* Divê jin ne bi tundî û cudakariyê, bi azadiya xwe bên rojevê.
* Divê ji bo kesên xwedî pêdiviyên taybet derfetên jiyaneke bi rûmet bên afirandin.
* Divê ciwan ne bi bêpêşerojî û bêhêvîtiyê, wek kirdeta pêşeroja xwe bijîn.
* Divê mafê perwerdeya bi zimanê dayikê ji bo zarokan hebe.
* Divê hevalên me yên li girtîgehan bêyî derengmayîn bigihêjin azadiya xwe.
* Divê xwezaya welatê me neyê talankirin, qadên me yên jiyanê ji bo nifşên pêşerojê bên parastin.
* Divê ziman, nasname û baweriya tu gelekî ji ya din bilindtir neyê dîtin.”
Li ser navê Platforma Ked û Demokrasiyê jî berdevkê KESKê Şahîn Karakaya mafê axaftinê girt û diyar kir ku aştî mafekî mirovî ye. Şahîn Karakaya da zanîn ku ew di Roja Aştiyê ya Cîhanê de li hemberî şer, pevçûn, înkar û siyasetên tundiyê, piştgiriya mafê gelan ê ji bo jiyaneke wekhev, azad û demokratîk dikin.
Şahîn Karakaya bang li îradeya siyasî kir ku dawî li siyasetên yekparêz, nijadperest, neteweperest û zimanê nefretê bînin û axaftina xwe wiha bi dawî kir:
“Dawiyê li van tiştên ku li ser civakê hatine ferzkirin bîne û siyasetên demokratîk û aştiyane yên ku xwe dispêrin mafên mirovan, pêş bixe. Îro em rûbirûyê derfeteke dîrokî ne. Divê her kes erkên xwe bi cih bîne da ku ev derfet veguhere aştiyeke mayinde û civakeke demokratîk. Em li kêleka aştî û biratiyê ne, ne şer û pevçûnê.”
Enqere
Hêzên Ked û Demokrasiyê yê Enqereyê, bi boneya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanî li qada Kolejê heta Kolana Sakaryayê çalakiya meşê li darxist.
Parlementerê DEM Partiye ya Çewlîgê Omer Faruk Hulaku, endam û nûnerên partiyên siyasî û yên ked û demokrasiyê tev li meşe bûn.
Girsê bi qada Kolejê pankarta li ser “Em ê li ser rêya aştiyê têkoşînê bidomînin” dinivîsî hilgirtin, flama û dovîzên li ser “Jin jiyan azadî” û ” Bijî berxwedana gelan” dinivîsî ve tev li meşê bûn. Girsê di meşê de durişmeyên “Bê Serok jiyan nabe”, “Bijî Serok Apo”, û “Ji Kemalan û heta Mazluman li ber ve civaka demokratîk” berz kirin.
Girse ji Qada Kolejê heta Kolana Sakaryayê meşiya û li vir daxuyanî da. Daxuyanî Hevserokê DEM Partiyê yê Enqereyê Yilmaz Yildirimci xwend.
"Ji bo aştiyeke mayînde pêdivî bi rêxistinkirina gelan heye"
Yilmaz Yildirimci bal kişand li ser giringiya 1ê Îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê û wiha qal kir:
"Wekî ku tê zanîn, 1ê Îlona 1939an destpêka Şerê Duyemînê Cîhanê ye. Bi êrîşa Almanyayê ya li hember Polonyayê ve şer dest pê kir. Ev şer, êş û wêranyeke mezin da gel û karkerên tevahiya cîhanê û jiyana nêzîkî 60 milyon kesan ji derstê wan girt. Zêdetrî 30 welatan beşdarî şer bûn, wêranyeke mirovî, aborî û civakî pêk anîn. Em ê li dijî şerên sermaye û emperyalîzmê biseknin û aştyeke li ser bingeha Wekhevî, Azadî û Demokrasyê ava bikin. Îro jî, em di nava şerên djwar re derbas dibin. Em vê wekî şerê cîhanê yê sêyemîn bi nav dikin. Destwerdanên hegemonîk ên emperyalîst, gerstêrka me xistine nav hilweşandin, mîlîtarîzm û talaneke mezin. Rojhlata Navîn navenda şerê cihanê yê sêyemîn e. Nakokiya herî mezn jî nenasîna mafê gelê Kurd e. Lê belê, em dizanin ku ji bo avakrina aşityeke wekhev û mayînde pêdivî bi rêxstinbûyneke mezin a gelan heye.”
"Aştî divê li ser yekitiyeke demokratîk bê avakirin"
Yilmaz Yildirimci bi bîr xist ku ji we erdnîgariyê de gelek neheqiyên mezin çêbûne û ji bo aştiyeke amyînde divê di destûra bingehin de guhertin çêibibin û wiha berdewam kir:
"Di vê welatê de şer û pevçûnên ku di sala 1984an de dest pê kirin 42 sal in berdewam dikin. Di vê heyamê de, 60,000 kesan jiyana xwe ji dest dan; xwêdan û keda karker û mirovên xizan ên Kurd û Tirk di şer û pîşesazya parastnê de hatiye rijandin; bi hezaran gund û wargeh hatine şewitandin û wêrankirin; bi mîlyonan kes ji cih û warên xwe hatne derxistin; û bi deh hezaran kuştinên kujerên wan nedyar hatine kirin. Îro, pir girîng e ku pêvajoyek çêbibe ku tê de pevçûn rawestin, merasîmên cenazeyan tune bin, çek bêdeng bibin û êş bi dawî bibin. Lê belê, em, çîna karker, bindest, kesên ku debara xwe bi kedê dikin, şoreşger, sosyalîst, demokrat, ciwan, jin û kesên LGBTQ+, dizanin ku aştî ne tenê bêdengkirina çekan e. Hewcehî heye ku di serî de pirsgrêka Kurd û hemû pirsgrêkên din li ser destûra bingehîn were çareser kirin, li ser yekîtyeke demokratîk, jiyaneke nû were damezrandin; û divê demokrasyeke rastîn serwer bibe.”
Yilmaz Yildirimci daxwazên wan wiha rêz kirin:
* Divê hemî zextên antîdemokratîk ên li dijî rejîma wesayetê û desteserkirina îradeya gel bi dawî bibin û îradeya gel bi ser bikeve.
* Bi dirûşma “Kuştina jnan siyasî ye”, divê ji bo pêşîgrtina şîdeta li dijî jinan rêzknameyên pêwîst ên qanûnî û sazî werin bicîh kirin; divê mekanîzmayên parastinê yên heyî bi bandor werin sepandin û Peymana Stenbolê ji nû ve were bicîhkirin.
* Divê wêrankirina xwezayê were rawestandin û jiyana bi xwezayê re bibe prensîbeke bingehîn.
* Divê şerê li dijî heywanên serberdayî bi dawî bibe û bajarên me bi awayekî komunal werin avakirin.
* Divê gavên pêwîst ên qanûnî û destûrî werin avêtin da ku mekanîzmayên azad, wekhev û demokratîk di her qada jiyana civakî de werin afrandin.
* Divê hemû zext, sansûr û qedexeyên li ser çapemenî û azadiya derbirînê bi dawî bibin; divê hemû rojnamevan, rewşenbîr, nivîskar, akademîsyen, hunermend, siyasetmedar û sendîkavanên ku ji ber çalakyên xwe yên rewa hatne girtin tavilê werin berdan.”
Piştî daxuyaniyê parlamenterê DEM Partiye ya Êlihê Omer Faruk Hulaku axivî û daxwaza têkoşîna aştiyê kir û got : "Em salane ji bo aştiyê bi qadane. Bi Bangawaziya Birêz Ocalan ve pêvajoyeke aştiyê dest pê kir. Em ji bo aştiyê û Civaka Demokratîk her tim têkoşîna xwe didomînin.
Piştî axaftinan çalakî bi dawî bû.
(AY)
*Çavkanî: Ajansa Welat, Ajansa Mezopotamyayê
